Folklorun dili milli kimliyimizin qoruyucusudur

Bakı, 13 fevral, AZƏRTAC

Xalqın, millətin varlığını, mövcudluğunu təsdiqləyən mühüm amillərdən biri, bəlkə də ən birincisi onun dilidir. Dil milli kimlik, milli mənsubiyyətdir. Prezident İlham Əliyevin ana dilimizə göstərdiyi diqqət hər bir Azərbaycan vətəndaşının ürəyindən xəbər verir. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi bütün sahələrdə tətbiqi, yüksək tribunalarda təqdir edilməsi son dərəcə aktualdır. Dövlətimizin başçısının dilimizin qorunması, inkişafı və zənginləşməsi ilə bağlı verdiyi fərmanlar, ötən il AMEA-nın 80 illik yubiley yığıncağında çıxışı və bu il yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsi ana dilini sevən, dilə bağlı olan hər kəsin böyük rəğbətinə səbəb oldu.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi dosent Aynurə Səfərova deyib. O bildirib ki, dilimizin min illər ərzində öz mövcudluğunu qoruyub yaşatmasında, keçmişdən bugünədək ötürülməsində və zənginləşməsində şifahi ədəbiyyatın, o cümlədən folklor örnəklərinin rolu böyükdür: “Dilin qüdrətini atalar sözləri və deyimlərimizdə, frazeologizmlərdə, məcazlarda və digər söz qruplarında izləmək mümkündür. Dilin zənginliyi mükəmməl şifahi və yazılı ədəbiyyat incilərinin yaranmasına şərait yaradır. Ömrün bütün mərhələlərində daşlaşmış, qəlibləşmiş ifadələrin, alqışların, xeyir-duaların, məsəllərin, deyimlərin funksionallığını görmək, folklor örnəklərində dil möcüzəsini izləmək mümkündür. Ayrı-ayrı mərasimlərdə, toyda, nişanda, xınayaxdı günlərində alqışlardan, xeyir-dualardan istifadənin fəallaşdığını müşahidə edirik. İnsanlar dünyadan köçən əzizlərini ağılarla, həzin, kövrək laylalarla yola salırlar. Deməli, dil və folklor paralelliyi ömrün bütün çağlarında həmahəng gedir. Folklor mətnləri ana dilinin təmiz, zəngin leksikasını özündə qoruyur, bu xəzinəni nəsildən-nəslə ötürür. Folklor örnəkləri ana dilinin yaşamasında, yad təsirlərdən qorunmasında, dialekt və şivələrin unudulmamasında, “diri” qalmasında və zənginləşməsində müstəsna mövqeyə sahibdir”.

Aynurə Səfərova nağıl dilinin şirinliyinin, özünəməxsusluğunun kiçik yaşlardan insanların xəyal dünyasına, mənəviyyatına təsir etdiyini söyləyib: ““Biri var idi, biri yox idi...”, “Göydən üç alma düşdü: biri mənim, biri nağıl deyənin, biri nağıla qulaq asanın...” kimi nağıl formulları yaşlı və orta nəsillərin ən sevdiyi, ruhuna yaxın bildiyi kəlmələrdir. Dastanlardan tanıdığımız Oğuz igidlərinin şücaəti, əzmkarlığı ailədə oğul övladların tərbiyəsində çox mühümdür. Dastan qəhrəmanlarının danışıq dili, mərdliyi, əyilməzliyi, vüqarlı, hünərli olmaları bütün Azərbaycan gəncləri üçün örnəkdir. Vətən sevgisini, doğma yurda, torpağa bağlılığı, onu göz-bəbəyi kimi qorumağı dastan qəhrəmanlarının örnəyində öyrətmək həm bu günün, həm də gələcək nəsillərin tərbiyəsində vacibdir. Azərbaycan türkcəsinin ən dəyərli və qədim söz incilərindən olan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında dilimizin zənginliyi, möhtəşəmliyi aydın görünür.

Ana dilinin gözəlliyi, obrazlılığı bütün digər örnəklər kimi bayatılarda da təzahür edir. Bayatıların da dili obrazlıdır, məzmun cəhətdən zəngindir. Dörd misralıq bir mətndə bitkin süjet xətti təqdim edilir, böyük bir romanda baş verən hadisələrə bərabər informasiya yükü ötürülür. Bayatıların, ümumiyyətlə, folklorun dili ürəyəyatımlıdır, daha sadə, anlaşıqlı və xəlqidir. Folklorun əksər örnəkləri lirik-poetik elementlərlə zəngindir. Hətta epik təhkiyədə – nağılların, dastanların, xüsusən yanıltmacların dilində xüsusi ahəngdarlıq, alliterasiya izlənilir.

Azərbaycan dilinin tarixi Azərbaycan xalqının özü qədər qədimdir. Azərbaycan dilinin taleyi Azərbaycan xalqının taleyi ilə sıx şəkildə bağlıdır. Məhz buna görə milli mənsubiyyətimizi, kimliyimizi, dilimizi, folklorumuzu və adət-ənənələrimizi daim qorumalı, yaşatmalı, gələcək nəsillərə ötürməliyik. Bu, hər birimizin vətəndaşlıq borcumuzdur”.