Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Gizli bazarlıq: Məqsəd İran rejimi deyil, şərtlərdir

Gizli bazarlıq: Məqsəd İran rejimi deyil, şərtlərdir

Olke.az portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İrana qarşı uzun illərdir tətbiq edilən iqtisadi-maliyyə sanksiyaları artıq təkcə makroiqtisadi göstəricilərdə deyil, birbaşa sosial davranışlarda və küçə etirazlarında özünü açıq şəkildə göstərməkdədir. Son günlər ölkənin müxtəlif şəhərlərində baş verən aksiyalar ilk baxışdan sosial-iqtisadi narazılıq kimi görünsə də, proseslərin arxasında daha dərin və çoxqatlı səbəblər dayanır.

Şübhəsiz ki, əsas katalizator amillərdən biri sanksiyalardır. BMT sanksiyalarının on illik fasilədən sonra yenidən bərpa edilməsi, İranın qlobal maliyyə və ticarət sistemindən faktiki olaraq təcrid olunması, neft gəlirlərinin azalması və milli valyutanın sürətlə dəyər itirməsi ölkədə sosial-iqtisadi böhranı kəskinləşdirib. Brent markalı neftin qiymətinin bir il ərzində 18% ucuzlaşaraq barel üçün 60 dollara düşməsi fonunda rialın zəifləməsi idxal inflyasiyasını partladıb. Nəticədə, hətta əsas istehlak malları belə əhalinin geniş təbəqələri üçün əlçatmaz olub.

İnflyasiyanın 42,2%-ə yüksəlməsi, 2025-ci ilin əvvəlində 31,8% səviyyəsində olan göstəricinin qısa müddətdə kəskin artması sosial narazılığın qaçılmaz olacağını əvvəlcədən göstərirdi. Üstəlik, son 60 ilin ən ağır quraqlığı kənd təsərrüfatına ciddi zərbə vuraraq ərzaq təhlükəsizliyini daha da zəiflədib. Xarici tədarükdən asılılığın artması, valyuta çatışmazlığı və idxal qiymətlərinin yüksəlməsi ilə birlikdə bu faktorlar cəmiyyətin “İran yorğunluğu” adlandırılan psixoloji mərhələyə daxil olmasına səbəb oldu.

Lakin mövcud böhranı yalnız “yeni şoklarla” izah etmək doğru olmaz. Əslində, bugünkü etirazlar onilliklər ərzində yığılıb qalmış struktur problemlərin məntiqi nəticəsidir. 1979-cu il İslam İnqilabından sonra dövlətin iqtisadiyyatda rolunun davamlı şəkildə artması, neft sektoru və xarici ticarət də daxil olmaqla əsas sahələrin dövlət və dövlətə bağlı qurumların nəzarətinə keçməsi özəl sektorun inkişaf imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Sərt tənzimləmə, qeyri-bərabər resurs bölgüsü və yüksək səviyyəli korrupsiya iqtisadi səmərəliliyi zəiflədib.
Xarici məhdudiyyətlər isə bu struktur zəiflikləri daha da dərinləşdirib. Xarici investisiyaların olmaması, beynəlxalq ödəniş sistemlərinə çıxışın məhdudlaşdırılması, texnoloji əməkdaşlıq imkanlarının itirilməsi İranı bir sıra sahələrdə texnoloji baxımdan geridə qoyub. Bu, sanksiyaların kümülatif təsirinin klassik nümunəsidir: iqtisadiyyat uzun müddət zəif və qeyri-sabit artım nümayiş etdirir, bazar təzyiqləri isə hər yeni şokda sistemi daha həssas edir.
Beynəlxalq analitik mərkəzlərin, o cümlədən ING və “Trading Economics”-in qiymətləndirmələrinə görə, struktur islahatlar olmadan bu problemlərin həlli mümkün deyil.

Lakin İran hakimiyyətinin təklif etdiyi tədbirlər daha çox ad-hoc xarakter daşıyır. Aylıq 7 dollarlıq ərzaq kuponları kimi sosial dəstək mexanizmləri ən yoxsul təbəqələr üçün qısamüddətli rahatlama yaratsa da, ümumi ictimai əhval-ruhiyyəyə ciddi təsir göstərmir.
Bu daxili böhran fonunda İran ətrafında geosiyasi gərginlik də paralel şəkildə artır.
 İsrail amili proseslərdə xüsusi yer tutur. 12 günlük müharibə zamanı İsrail rəsmilərinin İran rejiminin devrilməsini açıq şəkildə hədəf kimi səsləndirməsi, eləcə də İsrail kəşfiyyatının etirazlar fonunda aktivləşməsi regionda riskləri yüksəldir. ABŞ-İsrail xətti Tehranın mümkün xarici avantüralarla daxili narazılığı neytrallaşdırmağa çalışacağından ehtiyatlanır.
ABŞ prezidenti Donald Trampın İrana qarşı “çox güclü variantların” nəzərdən keçirildiyini açıqlaması da təsadüfi deyil. Vaşinqtonun əlində hərbi zərbələrdən tutmuş kiber əməliyyatlara, əlavə sanksiyalardan informasiya müharibəsinə qədər geniş alətlər dəsti var. Bununla belə, hazırkı mərhələdə ABŞ, İsrail və Avropanın əsas hədəfinin birbaşa hakimiyyət dəyişikliyi olmadığı aydın görünür.

Qərb paytaxtları yaxşı anlayır ki, hazırkı şəraitdə İranda rejimi əvəz edə biləcək real siyasi lider və ya güclü alternativ siyasi qüvvə yoxdur. Rza Pəhləvi faktoru daha çox taktiki alət kimi istifadə olunur. Onun arxasında dayanan xaricdəki imkanlı mühacir biznes çevrələrinin maraqları da bu oyunda rol oynayır. Məsələ ideoloji dəyişiklikdən çox, gələcək iqtisadi və enerji resursları üzərində nəzarət perspektivləri ilə bağlıdır.

Əslində, aksiyalar fonunda Vaşinqton Tehrana açıq mesaj göndərir: ABŞ bazarlığa hazırdır. Trampın Tehran administrasiyasının nüvə danışıqları ilə bağlı əlaqə saxladığını açıqlaması bunu təsdiqləyir. ABŞ-ın məqsədi İrandan nüvə proqramı, hərbi fəaliyyətlər və regional siyasət məsələlərində öz şərtləri daxilində güzəştlər almaqdır. 2025-ci ilin yayındakı 12 günlük müharibədən sonra dayandırılan danışıqlar indi yenidən gündəmə qayıda bilər.
Top indi Tehranın meydançasındadır. İran rəhbərliyi də vəziyyətin ciddiliyini anlayır. Prezident Pezeşkianın etirazları haqlı sayması və dialoqa hazır olduğunu bəyan etməsi hakimiyyət daxilində də fərqli güc mərkəzlərinin aktivləşdiyini göstərir. İslahatçı və mühafizəkar qanadlarla yanaşı, böyük iqtisadi resurslara malik daxili biznes qrupları da prosesdən maksimum fayda əldə etməyə çalışır.

Görünən odur ki, proseslər hələ davam edəcək. Nə daxili etirazlar, nə də xarici təzyiqlər qısa müddətdə dayanacaq. Həlledici məqam isə bazarlıq edən tərəflər – Tehran və Qərb arasında hansısa minimal anlaşmanın əldə olunub-olunmamasıdır. Bu anlaşma baş tutana qədər İran həm daxildə, həm də xaricdə təzyiqlərin kəsişdiyi mürəkkəb və riskli mərhələdə qalmağa davam edəcək.

Mürtəza

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:288
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 12 Yanvar 2026 14:19 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see332

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see306

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see292

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see272

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see270

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see267

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see266

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see262

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see253

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see245

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see241

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see239

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see238

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see237

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see230

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see228

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see215

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see215

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see208

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri