Hər oxuyan qatil olur?

Detektiv əsərlər insanlar asında ən çox maraq doğuran və geniş oxucu kütləsinə sahib janrlardan biridir. 

İnsanlar detektiv əsərləri oxuyarkən sanki özlərini hadisələrin içində hiss edir, şübhəli obrazları təhlil edir və hadisələrin necə nəticələnəcəyini tapmağa çalışırlar. Hər yaşda insanın bu janra meyil göstərməsi onun göstəricisidir ki, detektiv əsərlər insanı həm maraqlandırır, həm də onun düşüncə tərzini və psixoloji dünyasını əks etdirir. 

Detektiv əsərlərdə cinayət, qorxu və yalan kimi fərqli mövzular əks olunur. Həmçinin detektiv əsərlərdə hadisələri təhlil edib, hadisənin sonunu təxmin etmək oxucunun düşüncə tərzini inkişaf etdirir. “Cümhuriyət” qəzetinə mövzu ilə bağlı açıqlama verən psixoloq Fəridə Müsəvi bildirib ki, belə əsərlərə, filmlərə, xəbərlərə marağın artması şəxsiyyətin formalaşmasından asılıdır: 

“Detektiv əsərlərə, kriminal xəbərlərə meyil şəxsin xarakterindən asılıdır. Bu məsələdə ən əsas rol oynayan amil şəxsiyyətdir. Şəxsiyyət fərdin sahib olduğu dinamik və təşkilatlanmış xüsusiyyətlər toplusudur ki, bu da onun mühitə, düşüncələrinə, emosiyalarına, motivasiyalarına və müxtəlif vəziyyətlərdəki davranışlarına özünəməxsus təsir göstərir. 

Şəxsiyyət, həmçinin zamanla davamlı olaraq nümayiş olunan düşüncə, duyğu, sosial uyğunlaşma və davranışların nümunələrini əhatə edir. Bu, şəxsin gözləntilərinə, özünü qiymətləndirməyinə, dəyərlərinə və münasibətlərinə güclü təsir göstərir. Şəxsiyyət, həmçinin insanların digər insanlara, problemlərə və stressə reaksiyalarını proqnozlaşdırır. İdioqrafik psixologiya xüsusi bir fərdin unikal aspektlərini başa düşməyə çalışır”. 

Bütün detektiv və kriminal əsərlərə, xəbərlərə, filmlərə üstünlük verən şəxsləri cinayətkar tipli qiymətləndirməliyikmi? 

Psixoloq bu suala cavabında “Əlbəttə ki, xeyr! Şəxsiyyət testinin tətbiqi bizə şəxsiyyət tiplərini müəyyənləşdirməyə kömək edir”,-deyir.  O qeyd edib ki, insanlar adrenalin və həyəcan axtarışında olsa da, təhlükəsizlik hissini qorumaq istəyir və bu ehtiyac detektiv əsərlərə marağı formalaşdırır: 

“İnsan beyni elə qurulub ki, şəxs adrenalin, həyəcan istəyir, amma bunları yaşayarkən təhlükədən uzaq olmaq da arzulayır. Məhz bu əsərlər o şəxslərə şərait yaradır ki, onlar orda özlərini tapsınlar. Başqa cür belə izah oluna bilər ki, bəzi tiplər o əsərlərdə öz kölgələrini görürlər. Sanki əsəri öz daxili dünyasına uyğunlaşdırıb, hadisələri təxmin edirlər. 

Bu məsələni xüsusi qeyd etməliyəm ki, travmalı uşaqlıq keçirən şəxslərin daxilində də bir kriminalist, cinayətkar ruh yatmış ola bilər. Lakin bunu hamıya şamil edilə bilmərik. Çünki bəzi insanların daxili dünyası tam fərqlidir, onlar ruhlarını romantik əsərlərdə tapırlar. 

Detektiv əsərlər, filmlər bu tip insanların ruhunu əks etdirir. Bu mövzuda müxtəlif aspektlər mövcuddur. Məsələyə sosial aspektlərin də mühüm təsiri var. Bu, indiki dövrdə insanların daha çox nəyi eşitməsi, nəyi görməsi məsələsidir. Bu da insanların baxış bucağını formalaşdırır. Mütəmadi cinayət xəbərləri eşidən bir insanın şüur altında bu mövzu kodlanır. Bu səbəbdən insanlar arasında detektiv əsərlərə kriminal meyillər güclənə bilər”. 

Gülər
"Cebheinfo.az" 

Açar sözlər: Detektiv əsərlər Fəridə Müsəvi