İran iqtisadiyyatı sanksiyalar təzyiqində: Hiperinflyasiya və resessiya təhlükəsi

İran iqtisadiyyatı son aylarda həm hiperinflyasiya, həm də dərin resessiya riski ilə üz-üzədir.

Xarici mediada yayılan məlumata görə, BMT-nin sanksiyalarının yenidən tətbiqi ölkə iqtisadiyyatında balansı tamamilə pozub və Tehran rəhbərliyini çıxılmaz vəziyyətə salıb.

Nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların dayanmasından sonra beynəlxalq təzyiqlərin artması İran daxilində həm sosial, həm də iqtisadi sabitliyi sarsıdır. Rəsmi dairələr sanksiyaların məqsədinin ölkədə narazılıq yaratmaq və İslam Respublikasını zəiflətmək olduğunu düşünürlər.

Tehranda keçirilən qapalı iclaslarda hökumət rəsmiləri iqtisadi çöküşün qarşısını almaq üçün müxtəlif variantları müzakirə edir. Lakin daxili problemlərin dərinliyi, korrupsiya, iqtisadi idarəetmədəki zəiflik və sosial bərabərsizlik vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

İran rəhbərliyi son illərdə “müqavimət iqtisadiyyatı” strategiyasına – yəni daxili istehsala və Çin, Rusiya kimi tərəfdaşlarla əməkdaşlığa güvənir. Amma bu modelin effektivliyi ciddi suallar doğurur. Yeni sanksiyalar ölkənin maliyyə sistemini sıxışdırır, ticarət əlaqələrini zəiflədir və əsas gəlir mənbəyi olan neft ixracını risk altına salır.

İqtisadçılar hesab edir ki, neft gəlirlərinin azalması İrana milyardlarla dollar zərər vura bilər. Rəsmi mənbələr rialın dəyərinin sürətlə düşdüyünü, inflyasiyanın isə 40 faizdən yuxarı olduğunu təsdiqləyir. Bu isə insanların alıcılıq qabiliyyətini kəskin şəkildə azaldıb.

Sadə vətəndaşlar üçün vəziyyət günü-gündən ağırlaşır. Maaşların dəyəri əriyir, ərzaq və mənzil qiymətləri durmadan artır. İranın müxtəlif bölgələrindən gələn məlumatlar göstərir ki, narazılıq getdikcə dərinləşir. Əhali “nə qədər davam edəcək” sualına cavab tapa bilmir.

İctimai gərginliyin artması Tehran üçün ən ciddi təhlükələrdən biridir. 2017-ci ildən bəri bir neçə dəfə baş qaldıran etirazlar indi daha geniş sosial bazaya malik ola bilər. İqtisadiyyatın zəifləməsi və beynəlxalq təcridin dərinləşməsi rejim üçün həm siyasi, həm də sosial baxımdan yeni sınaq deməkdir.

Təhlilçilər hesab edir ki, nəticə etibarilə, İranın qarşısında iki əsas seçim var: ya diplomatik danışıqlara qayıtmaqla beynəlxalq təzyiqləri yumşaltmaq, ya da “müqavimət iqtisadiyyatı” modelini davam etdirərək daxili gərginliklə üz-üzə qalmaq. Hər iki halda, 92 milyonluq ölkəni yaxın aylarda çox ciddi sınaqlar gözləyir.

Şəbnəm

Gununsesi.info