İranın Zəngəzur konsulluğu: Diplomatik missiya, yoxsa regional təhlükəsizlik aləti? TƏHLİL

Zəngəzur bölgəsi Cənubi Qafqazın yeni geosiyasi mərkəzlərindən birinə çevrilməkdədir.

Bu regionda son aylarda artan diplomatik aktivlik - xüsusilə İran və Fransanın konsulluq açması - rəsmi İrəvanın qlobal güclərlə əlaqələrini dərinləşdirməyə çalışdığını göstərsə də, əsl məqsədlər daha mürəkkəb görünür.

İlk baxışdan sıradan diplomatik addım kimi görünən bu konsulluqların fəaliyyət dairəsi əhalinin say və ehtiyac baxımından zəruri görünmür. Nə Fransa, nə də İran vətəndaşları Zəngəzurda geniş şəkildə məskunlaşıb ki, onların konsulluq xidmətinə ehtiyacı olsun. Bu isə belə bir sual doğurur: Zəngəzurda konsulluq açmaq əslində hansı məqsədə xidmət edir?

Bu suala cavab tapmaq üçün diqqəti İranın Qafan şəhərindəki konsulluğunun fəaliyyətinə yönəltmək kifayətdir. Ermənistan ictimaiyyətində səslənən fikirlərə görə, konsulluğun gerçək missiyası təkcə diplomatik prosedurlar deyil. Erməni siyasi analitikləri iddia edirlər ki, konsulluq vasitəsilə bölgədə İranın təsir imkanları artırılır və hətta bəzi hallarda hərbi koordinasiya fəaliyyəti belə həyata keçirilir.

Bu baxımdan, İran konsulluğu klassik diplomatik formatı aşaraq bir növ lokal geosiyasi platforma funksiyasını yerinə yetirir. Regionda Rusiya nüfuzunun zəiflədiyi və Qərbin hələ qərarsız mövqe sərgilədiyi bir vaxtda, Tehran təhlükəsizlik boşluğundan yararlanaraq öz strateji mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır.

Hətta bəzi məlumatlarda konsulluq vasitəsilə İran tərəfindən hərbi təlimlərin keçirildiyi də bildirilir. Rəsmi təsdiq olmasa da, bu iddialar müəyyən dairələrin gözlədiyi, lakin açıq şəkildə dilə gətirə bilmədiyi şübhələri təsdiqləyir.

İran üçün Zəngəzur təkcə Ermənistanla əlaqələrin inkişafı demək deyil, həm də Azərbaycan və Türkiyəyə qarşı balans siyasətinin bir parçasıdır. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizi məsələsi gündəmdə olduğu müddətdə, Tehran bölgədə öz nəzarət imkanlarını itirmək istəmir və bu məqsədlə “konsulluq diplomatiyası”ndan istifadə edə bilər.

Son nəticədə, Zəngəzurda konsulluqların açılması artıq sırf diplomatik akt kimi yox, geosiyasi manevr kimi qiymətləndirilir. Konsulluq binasının arxasında gizlənən məqsədlər tədricən aydınlaşdıqca, bölgədə baş verən proseslərin daha ciddi strateji ölçülər aldığı da ortaya çıxır.

Züriyə Qarayeva

Politoloq

Bakıvaxtı.az üçün