Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Kartvel oğurluğu və Alban Vəngi

Kartvel oğurluğu və Alban Vəngi

Icma.az, Oxumeni.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Kartvel oğurluğu və Alban Vəngi

Problemli bir region olan Qafqazda avtoxon olan Azərbaycanlıların qurub yaratdıqları, inancları, adətləri və mədəniyyətləri Rusiyanın işğalından sonra və tarixdə heç bir mədəni - inanc sistemi olmayan və XVII əsrdən sonra regiona köçürülən və formal adlar alan gürcü və ermənilər tərəfindən özününküləşdirilməyə başladı. Xristianlğın qat-qat sonra yaranan inanc sistemilərini pravoslav edərək 1815-ci ildən etibarən Gürcü Pravoslav Kilsəsi və Rusiya tərəfindən tarixi bir system olmasına baxmayaraq, mitropolit səviyyəsinə endirilən alban katolikosluğunun qalıqları üzərində Erməni Qriqoryan Kilsəsi yaradılır. Gürcülər və ermənilər bir birləri ilə mübarizə aparmağa başlayırlar, lakinin ikisinin də ortaq bir birliyi var idi: Azərbaycan xalqına məxsus Alban abidələrini və tarixini silmək.

VIII əsrin əvvəllərində Alban kilsəsinin zəngin kitabxanasının yandırılması, 1915-ci il 22 iyul tarixində Amasiyada qiymətli əlyazma kitablarının saxlanıldığı Əbdüllətif Əfəndi kitabxanasının yandırılması və s. bu kimi tarixi faktlar ən bariz nümunələrdəndir.

Yüzlərlə Alban abidəsi gürcü və erməniləşidirilməyə başladı, ən böyük dəstəyi isə Rusiya verirdi. Nəticədə gücləri və əlləri hara çatdısa orda albanlara məxsus mədəni və inanc abidələri ya dağıldı, ya da özünüküləşdirildi. Bu cürə əlimizdən alınmağa cəhd edilən abidələrdən biri də Qax rayonu ərazisindəki Kürmük məbədidir. Məbəd öz adını eyniadlı çaydan almışdır. "Kürmük" sözünün mənası "kür" (dəlisov) - və Hun tayfalarından birinin adı olan "mug" sözlərinin qarışığı kimi izah olunur. Kür Alban tayfalarının dilində elə çay deməkdi. Bəzi mənbələrə görə qədim Türk tanrısı “Kür”-ün adı ilə bağlı ola bilər. Şumeroloqlar isə bu adın qədim şumerlərdə "Kur" insandakı yaradıcı və dağıdıcı başlanğıcları əlaqələndirdiyini yazırlar.

Alban memarlıq üslubunun bütün ornamentlərində isə atəşpərəstliyin təzahürləri, göy cismlərinə ibadətin motivləri öz əksini tapır.

Bu cəhət erkən xristianlıq dövrü alban xaçlarında da özünü göstərir. Alban dövrü memarlıq abidələrinin daş və divar rəsmlərində və eləcədə süjet xarakterli oymalarda daha çox türkdilli xalqlara məxsus elementlərdən istifadə edilməsi faktı elə məbədlərin divarlarında əsk edilib. Birmənalı şəkildə ermənilər və gürcülər Cənubi Qafqazda tarix və mədəniyyət abidələri üzərində türk ornamentlərinin və simvollarının olmasını qəbul etmirlər. Çünki onlar alban dövrü abidələrinin üzərindəki ornament və simvolları olduğu kimi qəbul etsələr özlərinin bu regionda gəlmə olduqlarını təsdiq etmiş olacaqlar.

İlk öncə qeyd edim ki, Kürmük məbədi səmavi dinlərdən öncə qədim insanların Ay və Günəş kultu ilə bağlı olan bir inancın ibadət yeri olub. Burada xüsusilə Ay kultunu inanc seçənlərin ziyarət etdiyi yerlərdən biri olub. Əvvəlcə xristian dini missonerləri, daha sonra isə alban katolikosu və yepiskopları xristialığın tez və asan yayılmasını təmin etmək məqsədilə sonralar orada xristian məbədi ucaldılıb.

Qədim alban məbədi olan Kürmük məbədinin yerində 1892-1894-cü illərdə rus-pravoslav kilsəsi inşa edilib. Kilsə, qırmızı kərpicdən tikilmiş və zəng yeri dairəvi formada inşa edilmişdir, dar pəncərələrə malikdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı, qədim alban məbədinin və monastırının torpaq altından aşkara çıxarılmış tikinti qalıqları da müəyyən edilmişdir. Antik mənbələr, həmçinin arxeoloji-etnoqrafik araşdırmalar da bu ərazidə vaxtilə Ay məbədinin olduğunu söyləməyə əsas verir.

Rusiya sonradan Qaxda yaşayan gürcülər üçün buranı Müqəddəs Georgi Məbədi kimi qeyd ediblər, çünki Alban kilsəsinin qalıqları gürcü və ermənilər arasında bölünmüş idi və buna görə də gürcülər bu məbədə Georgioba deyirlər. Gürcülər isə məbədin Müqəddəs Georgi ilə bağlı olduğunu iddia edirlər.

Kilsənin məhz alban məbədinin yerində inşa olunmasının səbəbi isə xalqın əsrlərdən bəri ziyarət etdiyi qədim inanc yerini pravoslavlığa meyilləndirmək idi. Lakin yerli əhali inancından gəlişinin davamını asılı olmayaraq yenə də buranı “Kürmük məbədi”, “pir”, “ocaq” adlandırmağa davam edib, burada müxtəlif qədim ayinlər icra edib. Hazırda da qədim mərasim ayini olan “Kürmükoba” bayramı burada keçirilir və yerli xalqlar bunu qoruyub saxlayırlar. Kürmükoba bayramında qədim ayinlər icra edir, ağaclara əski parçaları bağlayıb, qaya daşların üstündə şamlar yandıraraq niyyət edir, məbəd həyətində mütləq xoruz və ya toyuq, hətta qoyun kəsirlər. Bu birdaha təsdiq edir ki, Kümrük məbədi xristianlıqdan da öncə ibadətgah olub. Gürcüstan tərəfinin "Kürmükoba" bayramına xristian xarakteri vermək, onu "Müqəddəs Georgi Günü" kimi təqdim etmək cəhdləri də bəllidir ki, Azərbaycana aid olanı özlərininki elan etməkdir.

Qax rayonundakı təpənin zirvəsində yerləşən Kürmük Alban məbədi də təbiətin dağıdıcı qüvvələrindən əziyyət çəkib. Oraya çatmaq olduqca çətindir, lakin səyahət edənlər qeyri-adi bir məbəd, qədim freska və antik zənglərlə qarşılaşır.

Prof.Dr.Zaur Aliyev.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:150
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 19 Noyabr 2025 10:01 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see353

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see327

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see287

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see278

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see271

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see262

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see260

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see256

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see251

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see247

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see243

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see240

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see234

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see232

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see231

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see229

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see225

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see219

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see217

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see216
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri