Kassir peşəsinə tələbatı yaxın illərdə azalda bilərmi? MÜTƏXƏSSİS AÇIQLADI

Alış-veriş vərdişləri sürətlə dəyişir. Onlayn sifarişlərin artması, özünəxidmət kassaları və yeni texnologiyalar ticarət sahəsində yeni mərhələnin başladığını göstərir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər yaxın illərdə bəzi peşələrə olan tələbatı azalda, ənənəvi bazarların fəaliyyətinə də təsir göstərə bilər. Bəs texnologiyanın inkişafı ticarət sektorunu gələcəkdə necə dəyişəcək? İnsanlar bazardan daha çox supermarketə və ya onlayn alış-verişə niyə üstünlük verməyə başlayırlar? Onlayn alış-veriş supermarketlər üçün rəqib olacaq, yoxsa onları tamamlayan satış modeli kimi inkişaf edəcək? Özünəxidmət kassaları və digər rəqəmsal texnologiyalar kassir peşəsinə tələbatı yaxın illərdə azalda bilərmi?

Məsələ ilə bağlı HR üzrə mütəxəssis Röyal Əhmədov SİA-ya açıqlamasında bildirib ki, son illərdə ticarət sektoru əvvəlki dövrlərlə müqayisədə çox daha sürətli dəyişir:

"Rəqəmsallaşma, süni intellekt, onlayn platformaların inkişafı və istehlakçı davranışlarının dəyişməsi alış-veriş vərdişlərini də tamamilə yeni mərhələyə keçirib. Bir vaxtlar insanlar əsasən bazarlara və kiçik mağazalara üz tuturdularsa, bu gün supermarketlər, hipermarketlər və onlayn satış platformaları gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Artıq istehlakçı üçün əsas meyar təkcə qiymət deyil. Vaxta qənaət, rahatlıq, məhsul çeşidi, çatdırılma sürəti və rəqəmsal xidmətlərin keyfiyyəti də seçimə ciddi təsir göstərir.

Texnologiyanın inkişafı göstərir ki, yaxın illərdə ticarət sektoru daha çox avtomatlaşdırılmış, məlumat əsaslı və müştəri yönümlü modelə keçəcək. Süni intellekt məhsul tövsiyələri verəcək, sifarişlərin idarə olunmasını optimallaşdıracaq, anbar sistemləri avtomatlaşdırılacaq, kassalarda isə insan əməyinin bir hissəsini texnologiyalar əvəz edəcək. Bununla yanaşı, yeni peşələr və yeni bacarıq tələbləri də formalaşacaq. Artıq ticarət sektoru yalnız satışdan ibarət deyil, eyni zamanda logistika, məlumat analitikası, rəqəmsal marketinq, müştəri təcrübəsinin idarə olunması və texnologiyanın tətbiqi kimi istiqamətləri də əhatə edir.
İnsanların bazardan daha çox supermarketlərə və onlayn alış-verişə üstünlük verməsinin bir neçə mühüm səbəbi var. İlk növbədə, müasir həyat tempi insanların vaxtını daha səmərəli istifadə etməsini tələb edir. Supermarketlərdə bir məkanda müxtəlif məhsulları əldə etmək mümkündür, onlayn alış-veriş isə ümumiyyətlə mağazaya getmədən sifariş verməyə imkan yaradır. Digər tərəfdən, qiymət müqayisəsi aparmaq, kampaniyalardan yararlanmaq, məhsul rəylərini oxumaq və çatdırılma xidmətindən istifadə etmək alıcı üçün əlavə üstünlüklər yaradır.

Bununla belə, ənənəvi bazarlar tamamilə sıradan çıxacaq demək düzgün olmaz. Çünki xüsusilə meyvə-tərəvəz, kənd təsərrüfatı məhsulları və yerli istehsal malları üzrə insanlar bazarlara etibar etməyə davam edirlər. Bundan əlavə, bəzi alıcılar məhsulu canlı görmək, satıcı ilə ünsiyyət qurmaq və seçim etmək imkanını daha üstün hesab edirlər. Buna görə də bazarlar müəyyən transformasiyaya uğrasa da, tamamilə yox olacağı gözlənilmir.

Onlayn alış-verişin supermarketlər üçün təhlükə olub-olmaması məsələsinə gəldikdə isə, hazırkı tendensiyalar göstərir ki, bu iki model daha çox bir-birini tamamlayacaq. Dünyanın aparıcı pərakəndə satış şirkətləri artıq həm fiziki mağazalara, həm də onlayn satış platformalarına investisiya yatırırlar. Müştəri məhsulu internetdən sifariş edib mağazadan təhvil ala, yaxud evinə çatdırılmasını seçə bilir. Bu yanaşma "omnikanal satış modeli" adlanır və gələcəyin əsas ticarət istiqamətlərindən biri hesab olunur.

Müasir istehlakçı artıq seçim azadlığı istəyir. Bəzən mağazada alış-veriş etməyi, bəzən isə eyni məhsulu telefon vasitəsilə sifariş etməyi üstün tutur. Məhz buna görə supermarketlər də rəqabətdə qalmaq üçün onlayn platformalarını inkişaf etdirir, mobil tətbiqlər yaradır və çatdırılma xidmətlərini genişləndirirlər.
Son dövrlərdə özünəxidmət kassalarının geniş yayılması da diqqət çəkən dəyişikliklərdən biridir. Bu texnologiyalar müştərinin məhsulları özü skan etməsinə və ödənişi kassir olmadan həyata keçirməsinə imkan verir. Xarici ölkələrin bir çoxunda artıq bu sistem geniş tətbiq edilir və Azərbaycanda da belə nümunələrin sayı tədricən artır.

Bu vəziyyət kassir peşəsinə tələbatın gələcəkdə müəyyən qədər azalmasına səbəb ola bilər. Lakin bu, peşənin tamamilə yox olacağı anlamına gəlmir. Xüsusilə böyük marketlərdə müştərilərə kömək edən əməkdaşlara, problemli əməliyyatları həll edən işçilərə və nəzarət funksiyasını yerinə yetirən personala yenə də ehtiyac olacaq. Sadəcə, işin xarakteri dəyişəcək və kassirlərdən rəqəmsal sistemlərlə işləmək bacarığı daha çox tələb olunacaq.
Ümumilikdə, texnologiya bəzi peşələrin sayını azaltsa da, yeni ixtisasların yaranmasına da şərait yaradır. Məsələn, elektron ticarət üzrə mütəxəssislər, logistika koordinatorları, məlumat analitikləri, rəqəmsal marketinq mütəxəssisləri, süni intellekt sistemlərini idarə edən əməkdaşlar və müştəri təcrübəsi üzrə ekspertlərə ehtiyac daha da artacaq".

Əmək bazarı tarix boyu texnologiyanın təsiri ilə dəfələrlə dəyişib. Bu gün də eyni proses davam edir. Əsas məsələ insanların dəyişən şəraitə uyğun yeni bacarıqlar əldə etməsi və peşəkar inkişafını davam etdirməsidir. Gələcəyin ticarət sektoru insan və texnologiyanın rəqabətindən daha çox onların əməkdaşlığı üzərində qurulacaq. Ən uğurlu şirkətlər isə texnologiyanı tətbiq etməklə yanaşı, müştəri məmnuniyyətini və insan faktorunu qorumağı bacaran şirkətlər olacaq".