Məktəb psixoloqları müasir metodlarla işləmir, yeni yanaşmalar öyrənmirlər AÇIQLAMA

Zaman-zaman aktuallaşan məsələlərdən biri də məktəblərdə psixoloq fəaliyyətinin yetərsiz olmasıdır.

Ümumiyyətlə, məktəb yaşlı uşaqlarla psixoloqun məşğul olması nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?

Bəs bu məşğuliyyət tam formada həyata keçirilsə, məktəblərdə mütəmadi olaraq gördüyümüz mənfi hadisələrin qarşısı alına bilərmi?

Redaktor.az-a danışan "Master of Sciance" Təhsil Mərkəzinin direktoru, təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu bildirdi ki, məktəblərdə psixoloji xidmətin yetərsizliyi bizim ölkəmizdə də, bir çox digər ölkələrdə də illərdir müzakirə olunan aktual problemlərdən biridir:

"Yəni bu problem tək Azərbaycanda deyil. Elə düşünülməsin ki, bu, tək bizim ölkəmizdədir. Bu məsələ əslində həm uşaqların emosional inkişafı, həm də məktəb mühitinin təhlükəsizliyi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

Məktəb uşaqları ilə psixoloqun məşğul olması nə dərəcədə əhəmiyyətlidir? Bu, əhəmiyyət kəsb edən bir məsələdir. Psixoloq münaqişənin həlli kimi proseslərdə birbaşa rol oynayır. Ümumiyyətlə, məktəb yaş dövrü şəxsiyyətin formalaşdığı və davranış modellərinin oturduğu mərhələdir. Yəni məktəbdə psixoloqun işi təkcə problemləri söndürmək deyil, həm də profilaktik müdaxilə etməkdir. Qısası, məktəbdə psixoloq uşağın psixi sağlamlığının ilk müdafiə xətti hesab olunur.

Ümumiyyətlə, psixoloji xidmət tam formalaşdırılsa da, mənfi hadisələrin qarşısı alına bilərmi? Tam formalaşdırılsa da, bu psixoloji xidmət yüksək səviyyədə qarşısı alına bilər. Amma müəyyən çatışmazlıq istər-istəməz olacaq. Psixoloqlar erkən əlamətləri aşkar edir. Zorakılıq hallarına erkən müdaxilə olunsa, zorakılıq halları ciddi şəkildə azalar. Tam məhv olmasa da, çox ciddi şəkildə azala bilər".

Müsahibimiz vurğualdı ki, məktəblərdə problemli şagird kimi etiketlənən uşaqların çoxu əslində travma alan, diqqət pozuntusu olan, ailə problemi yaşayan və ya emosional çatışmazlıq yaşayan uşaqlardır:

"Psixoloq bu uşaqlarla fərdi işlədikdə davranış 70%-ə qədər dəyişə bilər ki, bu da böyük faizə malikdir. Bizdə elə məktəblər var ki, ya psixoloqu yoxdur, ya psixoloqu var, amma o işləmir. Elə məktəb var ki, psixoloqu olan uşaq psixoloqu tanımır. Bizdə bir məktəbə bir psixoloq düşür. Bu da təxminən 600-1500 şagirdi olan məktəbə bir psixoloq deməkdir. Amma bu, faktiki olaraq çətin bir məsələdir. Psixoloq o qədər uşaqla necə işləyə bilər eyni anda?

Bizdə məktəb psixoloqlarının vaxtının çox hissəsi hesabat yazmağa, sənəd doldurmağa, tədbir təşkil etməyə yönəlir. Bu isə real psixoloji işi kölgədə qoyur. Uşağın psixoloji davranışı baxımından ailə-məktəb əməkdaşlığı da zəifdir. Bəzi valideynlər "mənim uşağımda problem yoxdur", "psixoloqa getmək ayıbdır" kimi yanlış yanaşmalar sərgiləyir. Bu da müalicə prosesini yarımçıq qoyur. Yəni elə başa düşürlər ki, uşaq psixoloqa gedirsə, deməli, o dəlidir və ya problemlər psixoloji deyil.

Azərbaycanda məktəblərdə psixoloqun kabinet şəraitinin və resursunun olmaması da problemdir. Təchiz otağı yoxdur, sıxıntılarını üzə çıxarmaq üçün testlər köhnədir, fərdi terapiya üçün mühit uyğun deyil. Psixoloqlar da təlimlərə cəlb olunmur. Bəzi psixoloqlar müasir metodlarla işləmir, yeni yanaşmalar öyrənmirlər. Bu da xidmətin keyfiyyətini aşağı salır".

Rizvan Fikrətoğlu hesab edir ki, mütləq bu sahədə sistemli nəzarət olmalıdır:

"Faktiki olaraq bu nəzarət demək olar ki, yoxdur. Yəni psixoloqun işinin nəticəsi ölçülməlidir: neçə uşaqla işlədi, nəticə nə oldu, hansı profilaktik proqramlar həyata keçirildi. Bu göstəricilərlə hesabat sistemi olmalıdır.

Nəticədə məktəblərdə psixoloqların işi sadəcə formal görünsə də, əslində bu xidmət təhsil sisteminin ən vacib sütunlarından biridir. Tam formalaşdırılsa, düşünürəm ki, məktəbdə zorakılıq halları, bıçaqlanma halları, bullinq halları azalar, şagirdlər sosial-emosional cəhətdən güclənər, intihar və aqressiya riski azalar, məktəb mühitində təhlükəsizlik xeyli artar. Həmçinin valideyn-məktəb əlaqələri yaxşılaşar. İdeal psixoloji xidmət məktəbdə tədrisin keyfiyyətinin artırılmasına da kömək edir".

Aytəkin TOFİQQIZI