Icma.az
close
up
RU
Moskva geri çəkildi, Pekin hərəkətə keçdi İranı bu saziş xilas edəcək?

Moskva geri çəkildi, Pekin hərəkətə keçdi İranı bu saziş xilas edəcək?

Icma.az, GlobalInfo portalına istinadən məlumat yayır.

ABŞ–İran münasibətlərində gərginliyin yenidən hərbi eskalasiya həddinə çatması və Prezident Donald Trampın Tehranı açıq şəkildə zərbə ilə hədələməsi beynəlxalq gündəmdə Çin amilini yenidən ön plana çıxarıb. Vaşinqton–Tehran qarşıdurması adətən regional və transatlantik kontekstdə müzakirə edilsə də, prosesin qlobal ölçüsü, xüsusilə də Pekinin maraqları çox zaman lazımi diqqətdən kənarda qalır. Halbuki ekspertlər Çinin hazırda İranın əsas strateji tərəfdaşlarından biri olmaqla yanaşı, onun neft ixracının başlıca alıcılarından sayıldığını bildirir.

Bundan əlavə, Pekin və Tehran arasında uzunmüddətli və sistemli əməkdaşlığın hüquqi çərçivəsini formalaşdıran 25 illik strateji saziş mövcuddur. Təməli hələ 2016-cı ildə qoyulan və 2021-ci ildə rəsmiləşdirilən bu razılaşma enerji, infrastruktur, nəqliyyat, təhlükəsizlik və investisiya sahələrini əhatə edir. Məhz bu kontekstdə mümkün ABŞ hərbi müdaxiləsinin təkcə İran üçün deyil, Çin üçün də ciddi iqtisadi və geosiyasi nəticələr doğuracağı istisna edilmir.

İrana hücum olarsa, Çin buna necə reaksiya verəcək?

Globalinfo.az-a danışan Orta Doğu Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi şərhçi Sədrəddin Soltan bildirib ki, İran ilə Çin arasında əhatəli müqavilə 2021-ci ilin mart ayında imzalanıb:

“Müqavilə 25 illik dövrü əhatə edir. Onun ümumi dəyəri təxminən 200 milyard dollar təşkil edir. Razılaşma energetika, sosial-iqtisadi sahələr, eləcə də hərbi əməkdaşlığı nəzərdə tutur. Beş il əvvəl İran hakimiyyəti üçün bu müqavilə böyük uğur kimi qiymətləndirilirdi. İndiyə qədər İran ilə Çin arasında müqavilənin icrası çərçivəsində həm energetika, həm də hərbi sahədə müəyyən razılaşmalar həyata keçirilib.

On iki günlük müharibədən sonra bu istiqamətdə əlaqələr daha da intensivləşdi. Çünki Rusiya İran üçün hava hücumundan müdafiə sistemləri və döyüş təyyarələrinin verilməsini gecikdirirdi. Müharibədən sonra İran hakimiyyəti Rusiyanın bu davranışından narazılığını gizlətmədi və Moskvanı tədricən Çinlə əvəzləməyə başladı. Çin İranı hava hücumundan müdafiə sistemləri və döyüş təyyarələri ilə təmin etdi. Bu alışların əhəmiyyətli hissəsi neft barteri yolu ilə həyata keçirildi.


Sədrəddin Soltan 

İran neftinə ABŞ tərəfindən sanksiyaların tətbiq edilməsi və Tehrana silah satışına dair məhdudiyyətlər Çin–İran arasında 25 illik müqavilənin icrasında problemlər yaradır. ABŞ Pekini İranla müəyyən istiqamətlərdə əməkdaşlığa görə tarifləri artırmaqla hədələyir. Donald Trampın Çini İranı dəstəkləməkdən çəkindirməyə çalışmasının səbəbi də budur. Venesuelada Nikolas Maduro ilə bağlı proseslər də Çini çətin vəziyyətə salır. Eyni zamanda ABŞ-ın İranın “kölgə donanması”nı sıradan çıxarması Pekin üçün əlavə risklər yaradır. Çünki Çin ilə İran arasında neft ticarətinin bir hissəsi məhz qara bazar və kölgə donanmalar vasitəsilə həyata keçirilirdi.

Pekin perspektivdə ABŞ ilə İran arasında razılaşmanın əldə olunmasına üstünlük verəcək. Bundan əvvəl Hindistanda oxşar situasiya yaşanmışdı və hazırda Hindistan ABŞ-ın təklif etdiyi şərtlər əsasında hərəkət edir”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:125
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 09 Fevral 2026 12:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see307

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see305

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see305

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see300

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see281

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see281

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see281

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see266

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see262

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see258

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see253

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see252

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see252

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see246

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see244

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see234

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see230

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see222

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see197
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri