Müharibə şiddətlənəcək Rus və ukraynalı poltoloqların a ŞƏRHİ

Son günlər Rusiya ilə Ukrayna arasında hərbi eskalasiya daha da intensivləşib. Tərəflər qarşılıqlı olaraq bir-birinin dərinlikdəki infrastruktur və strateji obyektlərini hədəfə alır, uzaqmənzilli raket və dron zərbələri müharibənin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bu vəziyyət fonunda cəbhə xəttindəki döyüşlərlə yanaşı, qarşı tərəfin hərbi-iqtisadi potensialını zəiflətməyə yönəlmiş hücumların da genişləndiyi müşahidə olunur.

Modern.az-a açıqlamasında ukraynalı politoloq Stanislav Jelixovski bildirib ki, Ukrayna ilə Rusiya arasında hərbi qarşıdurma son aylarda açıq şəkildə intensivləşib:

"Lakin proses getdikcə yalnız cəbhə xəttindəki döyüşlərdən ibarət olmur, eyni zamanda dərinlikdə zərbələr, logistika və iqtisadi dayanıqlılıq uğrunda mübarizə xarakteri alır. Ukrayna Rusiyanın neft infrastrukturuna, hərbi obyektlərinə və logistika sisteminə qarşı hücumları genişləndirib. Rusiya isə Ukraynanın şəhərlərinə və kritik infrastrukturuna qarşı kütləvi raket və dron zərbələrini davam etdirir. Bu eskalasiyanın yaxın zamanda ciddi dönüş yaradacağı ehtimalı azdır. Lakin proses tədricən müharibədəki qüvvələr nisbətini dəyişə bilər. Ukrayna yanacaq təchizatını, logistikanı və hərbi istehsalı pozmaqla Rusiyanın müharibə aparmasını daha baha başa gətirməyə çalışır. Rusiyanın hələ də əhəmiyyətli resursları və dəyişən şəraitə uyğunlaşmaq imkanları var. Bununla belə, zaman keçdikcə, davamlı təzyiq Moskvanın müharibəni hazırkı intensivlikdə davam etdirmək imkanlarını azalda bilər.

Politoloqun fikrincə, yaxın aylar üçün ən real ssenari dövri eskalasiyalarla müşayiət olunan uzunmüddətli qarşıdurmadır:

"Uzaqmənzilli zərbələrin daha da intensivləşməsi ehtimalı yüksəkdir. Eyni zamanda, danışıqlara qayıdış da mümkündür. Lakin Kiyev və Moskvanın mövqeləri fundamental şəkildə bir-birindən fərqləndiyi üçün diplomatiyanın yaxın perspektivdə dərhal sülh sazişi ilə nəticələnməsi ehtimalı azdır. Bu baxımdan, hazırkı eskalasiyanı qismən danışıqlarda daha güclü mövqe əldə etmək uğrunda mübarizə kimi qiymətləndirmək olar. Ukrayna Rusiyanın müharibəni xərcləri artırmadan sonsuzadək davam etdirə bilməyəcəyini nümayiş etdirməyə çalışır. Moskva isə təzyiqləri öz üzərinə götürməyə və müharibəni davam etdirə biləcəyini göstərməyə çalışır. Bu hesablamanı dəyişdirməyə nail olan tərəf növbəti ciddi danışıqlar mərhələsinə daha güclü mövqedən daxil olacaq. Daha geniş geosiyasi kontekst də mühüm əhəmiyyət daşıyır. ABŞ-İsrailin İranla hərbi qarşıdurması Vaşinqtonun diqqətini və resurslarını Ukraynaya yönəltmək imkanlarını çətinləşdirib. Eyni zamanda, ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin Kiyevə gözlənilən səfəri dayanmış diplomatik prosesin yenidən işə salınması üçün yeni imkan yarada bilər. Lakin Vaşinqton Moskva üzərində əlavə təzyiq göstərməyə hazır olmadıqca, onların səfərinin dərhal ciddi nəticə verəcəyi və diplomatik dalanı aradan qaldıracağı ehtimalı azdır".

Rusiyalı politoloq, Siyasi Araşdırmalar İnstitutunun direktor müavini Darya Qrevtsova da Modern.az-a vəziyyətin intensiv eskalasiya mərhələsinə daxil olduğunu bildirib:

"Bəli, həqiqətən də vəziyyət intensiv eskalasiya mərhələsinə daxil olub və gördüyümüz kimi, yaxın bir neçə ay ərzində danışıqların aparılması ehtimalı olduqca aşağıdır. Ən real ssenari hərbi əməliyyatların davam etdirilməsi və böyük ehtimalla daha da şiddətlənməsidir. Bu eskalasiyaya işarə edən bir sıra əsas amillər var. İlk növbədə, söhbət infrastruktura qarşı zərbələrdən gedir. Hər iki tərəf qarşı tərəfin arxa cəbhəsindəki strateji obyektlərə zərbələr endirmək taktikasına keçib. Görürük ki, Rusiya Ukraynanın enerji və hərbi infrastrukturuna qarşı raket və dron hücumlarını gücləndirir. Ukrayna isə öz növbəsində Rusiyanın neft emalı zavodlarına, eləcə də ölkənin ən böyük marketpleyslərindən biri olan “Wildberries”in anbarlarına zərbələr endirir. Bu, tərəflərin bir-birinin hərbi-iqtisadi potensialını tükəndirməyə yönəlmiş cəhdi kimi qiymətləndirilir. Rusiyadakı neft emalı zavodlarına endirilən zərbələrə gəlincə, burada ölkə rəhbərliyinin hücumların nəticələrinin öhdəsindən kifayət qədər sürətlə gəldiyini görürük. Bəli, iyunun əvvəlində yanacaq böhranı yaşandı, yanacaqdoldurma məntəqələrində böyük növbələr yarandı, bəzi məntəqələrdə qiymətlər artdı. Lakin bir aydan da az müddətdə bu problemin öhdəsindən gəlmək mümkün oldu. Hazırda Moskva və Sankt-Peterburqda nə növbələr var, nə də benzinin qiymətində artım müşahidə olunur. İnsanlar yanacaqdoldurma məntəqələrində rahat şəkildə avtomobillərinə yanacaq doldururlar. Digər regionlarda da vəziyyət tədricən normallaşır".

Rus politoloq tərəflərin mövqelərinin bir-birindən uzaq olduğunu və onların kompromisə hazır olmadıqlarını söyləyib:

"Həmçinin Ukraynanın hava hücumundan müdafiə sistemlərində yaranmış ciddi çatışmazlığı qeyd etmək lazımdır. Biz Ukraynanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin nə dərəcədə həssas vəziyyətə düşdüyünü açıq şəkildə görürük. Bəzi məlumatlara görə, son kütləvi hücumlar zamanı Rusiya tərəfindən atılan ballistik raketlərin heç biri məhz hava hücumundan müdafiə üçün döyüş sursatlarının çatışmazlığı səbəbindən zərərsizləşdirilməyib. Hətta hazırda Ukrayna hakimiyyəti ölkəyə doğru uçan raket və dronların sayını açıqlamır. Çünki onlar bu hücumların nə qədərinin qarşısının alındığını göstərmək istəmirlər. Danışıqların perspektivinə gəlincə, burada diplomatik dalana dirənmiş vəziyyəti qeyd etmək olar. Tərəflərin mövqeləri bir-birindən kifayət qədər uzaqdır və onların heç biri kompromisə hazır olduğunu nümayiş etdirmir. Gördüyümüz kimi, Kiyevin hazırda buna ümumiyyətlə ehtiyacı yoxdur. Çünki sülh əldə olunacağı təqdirdə ölkədə seçkilər keçiriləcək və Zelenskinin bu seçkilərdə qalib gələcəyi deyil, məğlub olacağı ehtimalı daha yüksəkdir. Buna görə də bunun onun üçün heç bir halda sərfəli olmadığı görünür. O, danışıqlardan danışa bilər, lakin real addımlara və ciddi, substantiv danışıqlara gəlincə, buna hazır olmayacaq.

Rusiya isə hər zaman sülh danışıqlarının tərəfdarı olduğunu bəyan edir. Lakin Avropa da sülh danışıqlarına qarşı çıxır. Bunu sözlə deyil, əməldə görürük. Avropa faktiki olaraq müharibənin davam etməsində və tərəflərin bir-birini tükəndirəcəyi uzunmüddətli münaqişənin sürməsində maraqlıdır. Avropa sülh danışıqlarından danışır və bildirir ki, döyüşlərin dayandırılmasından, yəni təmas xəttində hərbi əməliyyatların sona çatmasından dərhal sonra Ukraynaya öz qoşunlarını göndərəcək, orada silahlarını və raket komplekslərini yerləşdirəcək. Beləliklə, Avropa sülhə nəzarət edəcəyini bildirir. Təbii ki, Rusiya bununla qətiyyən razı deyil və belə şərtlərlə sülhə hazır deyil. Buna görə də görürük ki, hazırda eskalasiya bir taktika kimi istifadə olunur. Ukraynanın Rusiyanın müxtəlif obyektlərinə endirdiyi zərbələr analitiklər tərəfindən Moskvanı Kiyevin şərtləri ilə danışıqlara məcbur etmək cəhdi kimi qiymətləndirilir. Lakin bu taktika hələlik yalnız Rusiyanın cavab tədbirlərinin güclənməsinə gətirib çıxarır. Burada ən real ssenari hərbi əməliyyatların daha da güclənməsi, danışıqlara keçidin isə baş verməməsidir".

D.Qrevtsova  eskalasiyanın növbəti mərhələsində bir neçə əsas xüsusiyyətin özünü göstərəcəyini vurğulayıb:

"İlk növbədə, qarşı tərəfin hərbi potensialını və iqtisadiyyatını zəiflətmək məqsədilə cəbhənin dərinliklərində intensiv qarşılıqlı zərbələrin davam etdirilməsi gözlənilir. Bununla yanaşı, cəbhə xəttində döyüşlər davam edəcək və Rusiya tərəfinin taktiki uğurları müşahidə oluna bilər. Eyni zamanda, ən azı qısamüddətli perspektivdə atəşkəsə gətirib çıxara biləcək real diplomatik təşəbbüslərin ortaya çıxması ehtimalı azdır. Bu eskalasiyanın humanitar nəticələri də yalnız daha da ağırlaşacaq. Buna hər iki tərəfdə mülki əhali arasında ölənlərin sayının artması ilə bağlı məlumatlar da sübut edir".