Icma.az
close
up
RU
Özünü ifadə etmək PROBLEMİ Gənclərin nitq qabiliyyəti niyə POZULUB?

Özünü ifadə etmək PROBLEMİ Gənclərin nitq qabiliyyəti niyə POZULUB?

Icma.az, Bizim media portalına istinadən məlumat yayır.

İnsan özünü bir neçə üsulla ifadə edə bilər. Ən genişi isə nitqdir. Əbəs yerə insanı geyimi ilə qarşıla, ağlı ilə yola sal deməyiblər. İnsan danışdığı, qarşındakı ilə ünsiyyət qurduğu dilə bələd olanda, özünü ifadə etmək bacarığı da yüksək olur.
Azərbaycanda özünü ifadə etmək problemdir
 

MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Rus sektorunda oxuyub, dilimizdən bixəbər olan UŞAQLAR – Problemin həlli NƏDİR?


Azərbaycanda isə özünü danışığınla ifadə edə bilmək ciddi problemdir. Çox az sayda insan ana dilində səlis, rəvan, düzgün, heç bir parazit söz və ifadələrdən istifadə etmədən danışa bilir. Bəzi insanlar ana dilindən əlavə təkcə bir dil bilmələrinə rəğmən öz nitqlərində dönə-dönə o dildəki müəyyən sözlərdən istifadə edirlər. Bunu da Azərbaycan dilinin zəngin olmaması ilə əlaqələndirirlər. Amma bu iddia doğru deyil. Çünki ölkəmizdə xeyli sayda Azərbaycan dilindən əlavə bir neçə xarici dili mükəmməl bilən insanlar var. Onlar öz fikirlərini xarici dillərdəki söz və ifadələrdən arındıraraq aydın, dolğun şəkildə izah edə bilirlər.
Düzgün, səlis nitqin inkişafına nə mane olur?
Azərbaycanlılar təkcə aydın danışmaq yox, ümumiyyətlə danışmaqdan çəkinirlər.  Bu da çox vaxt uşaqlıqdan qaynaqlanır, ailədə, məktəbdə uşaqlarla az ünsiyyət qurulur. Bəzən məktəbdə öz fikrini səhv deyən uşağı məktəb yoldaşları lağ obyektinə çevirirlər. Bəzən isə müəllimlər uşağı səhv fikrinə görə danladığı üçün şagird artıq danışmaqdan çəkinir. Bunun üçün müəllimlər də şagirdlərin öz sözünü deməsinə, fikirlərinin düzgün formalaşması və çatdırılmasına diqqət yetirməlidirlər.
Bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, test üsulu ilə imtahan gənclərin nitq qabiliyyətinin formalaşmasına mənfi təsir edir.
Sosial şəbəkələr müasir insanın nitqinə necə təsir edir?
Digər bir səbəb az sosiallaşmaqdır. Müasir dünyada sosial şəbəkələr vasitəsilə yazışaraq ünsiyyət quran gənc nəsil üz-üzə ünsiyyətdə aktiv ola bilmir.
Məsələnin sosioloji tərəfləri ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan sosioloq Lalə Mehralı deyib ki, mütaliənin az olmasıdır:
“İnsanlar nə kitab, nə qəzet, nə də jurnal oxuyurlar. Ölkənin böyük əksəriyyəti mütaliədən uzaqdır. Mütaliənin rol oynadığı dövrlər uşaq yaşıdır ki, ən çox mütaliə alışqanlığı ordan başlayır. Bizdə uşaq yaşında mütaliəyə başlayan çox az məktəbli görərik. Bu gün məktəblərdə inşa anlayışı yoxa çıxıb, əvəzində esse yazdırırlar. İbtidai sinifdə oxuyan uşaqlar üçün essenin standartları uyğun deyil. İnşa yazmağı bacarmayan insan öz fikirlərini də ifadə eləməyi bacarmaz. İnşa yazmağı da yaxşı mütaliə edənlər bacarırlar”
O hesab edir ki, insanlar uşaq yaşda fikrini səhv ifadə edəndə onunla empati qurulmalı və ona səhvi onu utandırmayacaq halda izah edilməlidir.
Bəs dilçilər nə fikirləşirlər? Azərbaycan dilinin təkmilləşməsi üçün hansı layihələr həyata keçirilir?
Mövzu barədə Bizim.Media-ya açıqlama verən Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Baba Məhərrəmli bildirib ki, bununla bağlı 2012-ci ildən başlayaraq dövlət proqramı icra olunub:
“Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində inkişafı ilə bağlı prezidentin təsdiqlədiyi dövlət proqramı mövcud idi. O proqramda bəzi məsələlər öz əksini tapıb. Məsələn, biz vaxtilə televiziya və radio aparıclarına dil kursları təşkil etmişik, treyninqlər keçmişik. Gələcəkdə bu dil kurslarının bərpası üçün planımız var. Hətta bunu əcnəbilər üçün də düşünürük. Kütləvi informasiya vasitələrində, televiziya verilişlərində ədəbi dil normalarının pozulması ilə bağlı çıxışlar etmişik. Orfoepiya normaları hazırlanıb və Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunub.
İndi orfoepiya sözlüyü hazırlanır. Bu da mühüm komponentlərdən biridir, çünki düzgün tələffüz məsələsi ciddi məsələdir. Normaların pozulması ilə bağlı xüsusi tövsiyələrimizi vermişik”.
Dilçi alim bildirib ki, dövlət proqramında ali təhsil müəssisələrində nitq mədəniyyəti fənninin keçirilməsi də öz əksini tapmışdı:
“İndi onun profili bir az dəyişilib, akademik və işgüzar kommunikasiya adı ilə tədris olunur. Yəni nitq mədəniyyəti onun bir hissəsidir. Amma əvvəllər bu dövlət proqramına uyğun olaraq məhz nitq mədəniyyəti kimi keçirilirdi. Demək olar ki, bütün fakültələrdə keçirilirdi. İndiki gənclər, uşaqlar, bəzən yaşlı ziyalılar ana dilində danışa bilmirlər. Televiziyalarda biz bunu müşahidə edirik. Azərbaycan dili kasad dil deyil, təbii ki, biz ərəb dili və digər dillərlə müqayisə eləmirik. Ərəb dili imperiya dili olub, islamın dilidir. Ərəb dilində təxminən 1 milyona yaxın söz var.
Sadəcə, dilə qarşı laqeydlik, tənbəlik var. Biz təbliğat səviyyəsində mübarizə aparıırıq, amma təsir mexanizmimiz yoxdur”.
Günay Şahmar, Bizim.Media

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:225
embedMənbə:https://bizim.media
archiveBu xəbər 10 Yanvar 2025 15:43 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see327

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see325

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see318

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see308

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see304

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see300

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see299

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see271

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see270

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see264

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see260

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see258

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see256

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see250

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see247

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see245

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see244

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see208

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see207

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri