Payızın görünməyən təhlükəsi...

Xəstəliklər niyə artır?

Payız təkcə təbiətin rəng dəyişdirdiyi mövsüm deyil. Bu fəsil həm də müxtəlif respirator infeksiyaların yenidən gündəmə gəldiyi dövrdür. Xüsusilə, qrip və digər tənəffüs yolu virusları insanların gündəlik həyatına təsir göstərir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, mövsümi qrip hər il dünyada təxminən 1 milyard yoluxma halına səbəb olur və xəstəlik xüsusilə risk qruplarında ağırlaşa bilər.

Hər öskürək qrip deyil...

Payız aylarında insanları çaşdıran əsas məqamlardan biri də budur: burun axır, boğaz ağrıyır, öskürək başlayır. Bu zaman qrip olduğumuzu düşünürük. Halbuki eyni əlamətlərə müxtəlif viruslar səbəb ola bilər.

Rinoviruslar adi soyuqdəymənin ən geniş yayılmış növlərindəndir. Bundan başqa, respirator sinsitial virus, yəni RSV, adenoviruslar və paraqrip virusları da tənəffüs yollarının infeksiyalarına səbəb ola bilər. COVID-19-a səbəb olan SARS-CoV-2 də digər respirator viruslarla birlikdə mövsümi xəstəlik mənzərəsində yer alır. ÜST qeyd edir ki, bu infeksiyaların əlamətləri bir-birinə bənzədiyi üçün yalnız simptomlara əsaslanaraq xəstəliyi dəqiq müəyyənləşdirmək həmişə mümkün olmur.

Xüsusilə, uşaqlar arasında RSV və digər respirator viruslar daha ciddi narahatlıq yarada bilər. Kiçik yaşlı uşaqlarda tənəffüsün çətinləşməsi, sürətli nəfəsalma, qidalanmanın və maye qəbulunun azalması kimi əlamətlər müşahidə olunarsa, vəziyyətə ciddi yanaşmaq lazımdır.

Bu vəziyyət virusların yayılmasını asanlaşdırır

Payız gələndə insanların günün daha böyük hissəsini qapalı məkanlarda keçirməsi xəstəliklərin yayılması üçün əlverişli şərait yaradır. Məktəblər, uşaq bağçaları, ictimai nəqliyyat, ofislər və digər insanların sıx olduğu yerlərdə bir nəfərin xəstələnməsi qısa müddətdə başqalarının da yoluxmasına səbəb ola bilər.

Viruslar öskürək, asqırıq və tənəffüs zamanı havaya yayılan hissəciklərlə, bəzi hallarda isə çirklənmiş əllər və səthlərlə ötürülə bilər. Buna görə xəstəlik əlamətləri olan şəxsin mümkün qədər evdə qalması, otaqların havalandırılması, əllərin mütəmadi yuyulması və öskürərkən-aşıqırarkən ağız-burnun örtülməsi mühüm qorunma tədbirləridir.

Mövzu barədə “Yeni Azərbaycan”a açıqlama verən infeksionist-həkim Mərdan Əliyev bildirib ki, əslində, virus infeksiyasının birbaşa səbəbi soyuq hava deyil. Əsas səbəb virusun orqanizmə daxil olmasıdır: “Təbii ki, havanın dəyişməsi və insanların qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirməsi virusların yayılması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Üstəlik, mövsüm dəyişdikcə yuxu rejiminin pozulması, fiziki aktivliyin azalması, qidalanmanın dəyişməsi və gündəlik stress də insanın ümumi vəziyyətinə təsir göstərə bilər”.

Payızda yalnız viruslardan danışmaq olmaz

İnfeksionistin sözlərinə görə, payız aylarında xəstəliklərin hamısını viruslarla əlaqələndirmək də doğru deyil: “Allergik rinit, astma tutmaları və bəzi xroniki tənəffüs sistemi xəstəlikləri də mövsüm dəyişdikcə kəskinləşə bilər. Temperaturun dəyişməsi, evlərdə tozun artması, kif, mövsümi allergenlər və qapalı məkanlarda havanın keyfiyyətinin pisləşməsi bəzi insanlarda burun tutulması, asqırma, öskürək və nəfəsalma çətinliyi yarada bilər. Bu əlamətlərin hər dəfə infeksiya anlamına gəlmədiyini nəzərə almaq lazımdır”.

Antibiotik qripə qarşı dərman deyil

Mərdan Əliyev qeyd edib ki, payız xəstəlikləri ilə bağlı ən çox rast gəlinən yanlışlardan biri də antibiotikdən özbaşına istifadə etməkdir: “Qrip və digər bir çox respirator infeksiyalar virus mənşəli olduğundan antibiotiklər onları müalicə etmir. Xəstəliyin səbəbi dəqiqləşdirilmədən antibiotik qəbul etmək nəinki faydasız ola, həm də antibiotiklərə davamlılıq problemini artıra bilər. Buna görə dərman seçimi həkimin qiymətləndirməsinə əsaslanmalıdır.

Qripdən qorunma yollarından biri mövsümi vaksinasiyadır. ÜST də qripə qarşı vaksinasiyanı xəstəliyin və onun ağırlaşmalarının qarşısını almağın ən effektiv yollarından biri hesab edir. Qrip virusları daim dəyişdiyi üçün vaksinlərin tərkibi də dövr edən viruslara uyğun olaraq yenilənir. 2026-2027-ci illər üçün Şimal yarımkürəsinə aid qrip vaksinlərinin tərkibi də ÜST tərəfindən fevral ayında yenilənmiş tövsiyələrlə müəyyənləşdirilib.

Xüsusilə, risk qruplarında olan insanların peyvənd məsələsini həkimlə müzakirə etməsi vacibdir. Peyvənd xəstəliyin tamamilə mümkünsüz olacağına zəmanət verməsə də, ağır xəstəlik və fəsad riskinin azalmasına kömək edir”.

Qeyri-adi üsullara ehtiyac yoxdur

İnfeksionistin sözlərinə görə, əslində, payız xəstəliklərindən qorunmaq üçün qeyri-adi üsullara ehtiyac yoxdur: “Əlləri təmiz saxlamaq, qapalı məkanları mütəmadi havalandırmaq, xəstə insanlarla yaxın təması azaltmaq, kifayət qədər yatmaq, düzgün qidalanmaq, maye qəbulunu artırmaq və xəstəlik əlamətləri olduqda başqalarına yoluxdurmamaq üçün məsuliyyətli davranmaq kifayət qədər mühüm addımlardır. Payızın gətirdiyi rənglərdən qorxmağa ehtiyac yoxdur. Əsas məsələ mövsümün gətirdiyi xəstəlik risklərini düzgün tanımaqdır. Çünki sağlamlığın qorunması çox vaxt xəstəlik başlayandan sonra dərman axtarmaqla deyil, xəstəliyin qarşısını almaqla başlayır”.

Yeganə BAYRAMOVA