Polis qorxusu, polis sevgisi...

Uşağı polislə qorxuduruq. Deyirik: "Yeməyini yeməsən, polis əmi gəlib aparacaq", "gözünü yum, yat, bax, polis qapının arxasındadır", "səs eləmə, polisə deyəcəm" və sair.

Sonra da təəccüblənirik: "Bu camaat niyə polisdən bu qədər qorxur?"

Çünki uşaqlıqdan polis qorxusunu canımıza hopdururuq. Əslində, normalda insan polisdən yox, qanundan qorxar. Daha doğrusu, qanuna hörmət edər. Çünki idealda qanunu xalq özü qəbul edir. Gedib, səs verib, seçdiyi hakimiyyətin vasitəsilə. Ona görə də öz seçdiyi adamların səs verdiyi, imzaladığı qanunlara əməl edir, hörmətlə yanaşır.

Axırıncı seçkidə rəsmi göstəricilərə baxdım, məntəqələrə səsverməyə az seçici gəlmişdi. Mənim fikrimcə, seçkidən yayınmağın da bir qarşılığı olmalıdır. Elə ölkələr var, seçkilərdə üzrsüz səbəbdən səs verməyənə sanksiya qoyulur.

Əslində məntiqlidir. Dərsdən qaçmağın, ordudan, vergidən yayınmağın cəzası olduğu kimi, seçkidən yayınmağın da cəzası olmalıdır, elə deyilmi? İnsanlar dərsdən, ordudan, vergidən, seçkidən elliklə yayınarsa, cəmiyyət də çökər, dövlət də. Elə ailə də.

Ailə demişkən, yazının əvvəlinə qayıdaq.

Biz uşaqlarımızı polisdən yox, qanundan "qorxmağa" öyrəşdirməliyik. Qanunla yaşamağı öyrətmək gərəkdir!

Budur!

Uşaqlara polisdən qorxu yox, polisə sevgi aşılamağı nədənsə heç ağlımıza da gətirmirik.

Dilimizdə "qanun çərçivəsi" söz birləşməsi var. Ən çox da elə "polis dilində".

Bəli, qanun elə çərçivə deməkdir.

Bəzən insanlar çərçivədə yaşamaq istəmir. Çərçivə həmişə pis şey deyil ki. Ümumiyyətlə, çərçivədə pis nə var?!

Baxın, hamı qapının çərçivəsindən keçib evində yaşayır, doğrudurmu?! Ev özü də çərçivədir. Çərçivənin çərçivədən fərqi var. Azadlığın geniş çərçivəsində yaşamağı öyrənməyən adam gec-tez həbsxananın dar çərçivəsinə məhkum olur.

Qürbət desən, o da elə bir növ başqa çərçivədir. Qürbət başqa Vətən deyil, başqasının Vətənidir. Başqasının evində nə qədər əzizlənsən də, içəridən səni sıxan çərçivələr var. Yaş ötdükcə, Vətənsizlik həlqəsi daralır, insanın nəfəsini kəsir qürbətdə.

Mən belə bilirəm. Bəlkə yanlış bilirəm?!

Qürbətə üz tutanların bir qismi polis qorxusundan qaçır. Hər halda yad ölkələrin məhkəmələrinə öz qaçışlarının səbəbini belə izah edirlər. Belə insanlar, miqrantlar var. Nə zamansa bir mitinqdə polislə bir fotoda düşüb, bunu əlində bayraq edib yad Vətənlərə sığınır. Əlbəttə, belə də olur. Amma polis qorxusu ilə ölkəsini tərk edənlər arasında ömrü boyu polislə üz-üzə gəlməyənlər də az deyil.

Bəli, polisdən qorxmaq cəmiyyəti yaralayır. Polisdən qorxanda, bu, fərdiləşir. İnsan obrazından qorxu yaranır. Polis də insandır axı. Bizlərdəndir. Ancaq uşaq polisdən qorxanda onun üçün dövlət insan obrazında qorxulu bir varlığa çevrilir. Qanunla yaşamağı öyrənəndə isə, o uşaq həyatın qanunlar, qaydalar məcmusu olduğunu biləcək.

Dövlət demiş, ötən illərdə bir deputatın məşhur çıxışı yadıma düşdü. Demişdi: "Polis dövlətin bel sütunudur".

Məncə, dövlətin bel sütunu qanundur. Təkcə dövlətin deyil, cəmiyyətin də bel sütunu qanundur.

Polis təkcə dövləti qorumur ki. Bütövlükdə cəmiyyəti qoruyur. Həm də bunu öz bildiyi, istədiyi kimi deyil, qanun çərçivəsində edir.

Polisin də xidməti qanunlarla çərçivələnir, yəni sözün pozitiv anlamında polis özü də qanundan qorxur.

Bəs o halda insanlar niyə polisdən qorxsun? Vətəndaş qanunu sevsə, polisdən qorxmağa da gərək qalmaz.

Bax, orduya, əsgərə niyə sevgi ilə yanaşırıq?! Çünki bizi xarici təhlükədən qoruyur. Polis də əsgərdir; bizi daxili təhlükələrdən qorumaqla mükəlləfdir. Əslində əsgərə olan sevgi polisə də müncərdir. Bəs niyə qorxuruq ki?!

Cəmiyyətdə yaşayırıq, görürük, polisə rast gələndə adamlar qorxur. Hətta sanki heç bir günahı yoxdur, yenə qorxur. Qanunla ona verilmiş hüquqları bilmir, qanunları bilmir. Ona görə də qorxur.

Bilərəkdən qanunsuzluq edənlər, bəli, az deyil. Amma insanlar bir çox hallarda bilməyərəkdən qanun pozuntusuna yol verirlər. Əslində qanunları öyrənsələr, hüquqlarını bilsələr, qanunlara əməl etsələr, insanlar polisdən niyə qorxsun ki?! Dediyim kimi, polis özü də qanundan qorxursa... Bəlkə bu qorxunu sevgi ilə əvəz eləsin!

...Psixoanalitika da isbatlayıb ki, insanın tabe edilməsi ən birinci elə fikir səviyyəsində reallaşır. Bir insanı yalnız başqa bir insan öz təsiri altına sala bilir. Fikrin enerjisi ilə. Biri cinayətə meyllidir; təkbaşına törədə bilməyəcəyi cinayətə başqasını da cəlb edir. Cinayətkar qrup, dəstə belə yaranır. Ömründə bir qarışqanı belə əzməyə ürəyi gəlməyən insan bir də görürsən, hansısa cinayətkar qrupun, dəstənin, şəbəkənin içindədir. Niyə?! Çünki mənəvi dayaqları zəifdir. İnsan uşaqlıqdan pozitiv dəyərlərlə yüklənəndə, qorxu ilə deyil, məsuliyyət hissi ilə bəslənəndə, bütöv şəxsiyyət olaraq formalaşanda, o, qaydalar çərçivəsində yaşamağı bacarır. Yəni qanun çərçivəsində azad yaşayır. Adam da var, elə bilir, azadlıq qaydalar dışındadır. Qanunu poza-poza azadlıq axtarır. Azadlığı yanlış yerdə, yanlış tərzdə axtara-axtara, azadlığını da itirir. Axırda da polisə, prokurora, hakimə qarşı neqativ hisslərlə yüklənir.

Biz belə hallarda özümüz özümüzü cəzalandırmış oluruq. Əgər qanundan kənarda yaşamağı seçiriksə, bir vaxt, bir yerdə mütləq qanunun insan siması ilə qarşılaşırıq. Bu, ən birinci həmin polisdir.

Deməli, polis bizə lazımmış ki, o, var. İnsan qaydaları heçə saymaq qəflətinə yuvarlandıqca, polis də var olacaq.

İnsanın içindəki dağıdıcı susmadıqca, polis var. Həmişə var. Əslində polis qorxulu deyil, gərəkli bir institutdur. Olmasa olmazıdır insan cəmiyyətinin...

Bahəddin Həzi, bizimyol.info