Putin riskli addımları ilə nə istəyir? Planı və özü üçün qorxulu ssenari

Putinin İstanbulda baş tutan Rusiya-Ukrayna danışıqlarına aşağısəviyyəli nümayəndə heyəti göndərəndə bəlli idi ki, Kreml sülhdə deyil, müharibənin davam etməsində maraqlıdır.

Putin və Kreml də yaxşı anlayır ki, öz irəli sürdüyü təklifə belə biganə yanaşması çox riskli və təhlükəlidir. Kremlin müharibəni seçməsi, uzaq perspektivdə Rusiya üçün heç də yaxşı perspektiv vəd etmir. Müharibənin davam etməsi, Rusiyada hərtərəfli böhranı dərinləşdirməyə xidmət edir. 

Qərb hazırkı şəraitdə Kremlin Ukraynadakı müharibənin bitməsi ilə bağlı irəli sürdüyü şərtləri qəbul etdiyi bir zamanda Putinin sülhdən yayınmasının səbəbi nədir? 

1. Ukraynanın Rusiya ilə müharibəni davam etdirmək üçün resurslarının tükənməkdə olduğunu və Qərbin də Rusiya ilə açıq hərbi qarşıdurmadan çəkindiyini görən Kreml bu imkandan daha çox əldə etmək istəyir. Baxmayaraq ki, Qərb Rusiya ilə açıq hərbi qarşıdrumadan çəkinsə də, Ukraynaya birbaşa hərbi və maliyyə cəhətdən dəstək versə də, Rusiya üzərində qələbəni təmin etmək mümkün olmayıb.  Qərbin Rusiyanın hərbi, iqtisadi, maliyyə cəhətdən qısa zaman ərzində çökmə gözləntisi olsa da, proseslər əksinə baş verdi. Qərb, xüsusən də Avropa hərbi və hərbi texnika, silah-sursat baxımdan tükənməkdədir. Bu səbəbdən də Ukraynaya daha ciddi şəkildə dəstək vermək gücündə deyil. Ukraynanın müharibədə dönüş etməsi üçün lazım olan ən müasir hava hücumundan müdafiə silahları, uzaqvuran raketlərlə, qırıcı təyyarələrlə və digər silahalarla təmin etməkdən isə çəkinir. Kreml bunu yaxşı görür və ona görə də müharibənin davam etməsində maraqlıdır.

2. Tramp hakimiyyətə gəldikdən sonra Qərbdə Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı aralarında ciddi fikir ayrılığı yaranıb. Kreml bu fikir ayrılığını dərinləşdirməklə danışıqlarda mövqelərini daha da möhkəmləndirməyə çalışır.

3. Regional və qlobal müstəvidə geosiyasi möqeyini möhkəmləndirməklə, MDB və Avropada təsir imkanlarını və nəzarətini qoruyub saxlamaq niyyətini güdür.

4. Qərbin Moskvaya qarşı sanksiyalarının maksimum aradan qalxmasına nail olmaq istəyir.

5. Çoxqütblü dünyanın formalaşmasında və dünyanın yenidən bölünməsində əsas aktor rolunu qoruyub saxlamaq planını həyata keçirmək istəyir.

6. Kiyevi və Brüsseli sülh danışıqları prosesindən kənarda saxlamaqla Ukraynada daha əlverişli şərtlərlə bazarlığa nail olmaqdır. Putinin Trampla görüşə cəhd etməsinin də məqsədi budur. Sadəcə Putin vaxt uzatmaqla daha əlverişli şərtlərin qəbul olunmasına çalışır. Amma bu nə qədər effektiv olacaq indidən demək çətindir.

7. NATO daxilindəki böhranı daha da dərinləşdirib zəiflətməklə, onun təsir imkanlarını minumuma endirməkdir.

8. Kreml müharibəni uzatmaqla Qərbə qarşı olan güclərin, xüsusən də Çin, İran, Şimali Koreya və digər ölkələrin maraqlarını təmin etməklə öz niyyətlərini həyata keçirməyi düşünür. Həm həmin ölkələrdən hərbi və iqtisadi cəhətdən dəstək almaqla yanaşı, geosiyasi maraqlarını təmin edib qlobal aktor rolunda çıxış planlarını həyata keçirməyə çalışır.

9. Putin Trampdan Kremlin Çinə, İrana və digər güclərə qarşı onunla eyni cəbhədə rol alması üçün daha etibarlı dəstək istəyir.

10. Brüsseli gizli sövdələşlərə cəlb etməkdir. 

Müharibənin uzanmasının riskləri və təhlükələri də qaçılmazdır:

1. Kremlin uzunmüddətli müharibəni davam etdirməsi, Rusiyanın iqtisadi çöküşü ilə nəticələnə bilər. Trampın Yaxın Şərqə səfərinin hədəflərinin biri də bu idi. Tramp dünyanın əsas neft ixracatçısı olan ərəb ölkələri ilə neftin qiymətinin dünya bazarında aşağı salınması, Rusiya iqtisadiyyatına problemlər yarada bilər.

2. Trampın Putinə olan inamının itməsi. Artıq Tramp və onun komandasının Putinə olan inamları tükənməkdədir. Sadəcə Ağ Ev bir müddət səbir nümayiş etdirməklə Putini əlində olan bütün kartlardan məhrum etmək istəyir. Trampın Putinlə görüşmək istəyi barədə mesajı, həm də “Ağ Evin səbri sonsuz deyil” kimi oxunmalıdır. Trampın Putinlə görüşü, Kreml üçün  həm müsbət, həm də mənfi cəhətdən dönüş nöqtəsi ola bilər.

3. Kreml heç də Ukrayna müharibəsində ona dəstək verən Pekin və Tehrana sonadək arxalana bilməz. Çünki həmin ölkələrin özləri heç də yaxşı vəziyyətdə deyil, Ağ Evin hədəfindədir. 

4. Kremlin ABŞ-la Avropa arasındakı yaratmaq istədiyi plan əks effekt verməkdədir. Artıq Kremlin Ukraynaya qarşı mövqeyində dəyişiklik etməməsi və bu istiqamətdə addımlar atmaması, son vaxtlarda ABŞ-la Avropanın baxışlarında ciddi uzlaşma formalaşdırmaqdadır. Bu da Qərbin yenidən daha sərt formada Moskvaya qarşı vahid mövqedən çıxışı ilə nəticələnər və Rusiya üçün arzuolunmaz vəziyyət yaradar.

Onu da unutmayaq ki, tarixdə münaqişələr və müharibələr sonda proqnozlardırıldığı kimi deyil, sürpriz nəticələrlə bitib. 

Mürtəza
Ölkə.az