Qonşu ölkə təhlükədə Azərbaycan nə etməlidir?

İki gün əvvəl hava keyfiyyətinin monitorinqi və hava təmizləyiciləri istehsalçısı olan İsveçrənin "IQAir" şirkəti Tehranı dünyanın ən çirkli şəhəri elan edib. Hətta son günlərdə İranın bir sıra şəhərlərində çirklilik səviyyəsinin yüksək olması səbəbindən məktəblər və dövlət qurumları bağlanıb. Bəs qonşu ölkədə baş verən bu problem Azərbaycandakı havaya necə təsir edir? Bizdə havanın çirkliliyi hansı səviyyədədir və bunun qarşısını almaq üçün nələr edilməlidir?

Ekoloq Sevil Yüzbaşova Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, İran 207 indekslə hava çirklənməsi cədvəlinə başçılıq edir. Onun sözlərinə görə, mütəxəssislər İranda baş verən çirkli hava probleminin birbaşa Azərbaycana təsir etmədiyini, lakin dolayısı ilə məşğulluq, miqrasiya və iqtisadiyyat sahələrində təsirləri ola biləcəyini qeyd ediblər:

"İranda çirkli hava, əsasən, səhiyyə sisteminə təsir edərək, hər gün ölüm hallarının sayını artırır. Bu, İranın miqrasiya axınını və ya iqtisadiyyatını dəyişə bilər ki, bu da Azərbaycana dolayısı ilə təsir göstərə bilər. İranda çirkli hava səbəbindən yaranan sosial və iqtisadi problemlər insanları ölkəni tərk etməyə məcbur edə bilər, bu da Azərbaycana gələn miqrantların sayını artıraraq sosial-iqtisadi təsirə səbəb ola bilər. İranda çirkli hava səbəbindən yaranan sənaye və kənd təsərrüfatı sahələrindəki problemlər iqtisadi göstəriciləri aşağı salaraq, regional ticarətə və əməkdaşlığa təsir edə bilər. İran səhiyyə nazirinin müavini Əlirza Rəisinin məlumatına görə, havanın çirkliliyi 2024-cü il ərzində ölkədə 58 975 nəfərin ölümünə səbəb olub. Bu, gündə orta hesabla 161 nəfər və ya saatda təxminən 7 nəfər deməkdir. Buna səbəb birbaşa ağciyərlərə daxil ola bilən 2,5 mikrondan kiçik mikroskopik toz və çirkləndirici hissəciklərdir. Bu ciddi bir siqnaldır və regional miqyasda sağlamlıq problemlərinin artmasına, səhiyyə infrastrukturunun çətinləşməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətlər, xüsusən də uşaqlarda, yaşlılarda və əvvəlcədən mövcud olan sağlamlıq problemləri olanlarda nəfəs almaqda çətinlik çəkməyə, ürək xəstəliklərini pisləşdirməyə və ağciyər funksiyasını pozmağa səbəb ola bilər. Hava keyfiyyəti dinamikdir və hava kimi, tez-tez dəyişə bilər".

S.Yüzbaşova deyib ki, hava çirkliliyindən başqa, hazırda İranda digər çox ciddi ekoloji problem içməli su çatışmamazlığıdır. Ölkədə bir sıra su barajları da demək olar ki, tamamən quruyuyub. İran hökuməti hətta paytaxt Tehranı başqa bir əraziyə köçürülməsi məsələsini də düşünür.
Ekoloq Azərbaycanda havanın çirkliliyinin, xüsusilə böyük şəhərlərdə, sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti, nəqliyyat və digər antropogen amillər nəticəsində müxtəlif səviyyələrdə olduğunu da diqqətə çatdırıb:

"Bunun qarşısını almaq üçün sənaye və nəqliyyat emissiyalarının azaldılması, təmizləyici texnologiyalardan istifadə, yaşıl sahələrin artırılması və ekoloji maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilməlidir. Sənaye müəssisələri və nəqliyyatdan yayılan müxtəlif zərərli qazlar, məsələn, kükürd oksidi, azot oksidi, karbon monoksid, partikulyar maddələr havanı çirkləndirir. Böyük şəhərlərdə, xüsusilə Bakıda, nəqliyyatın sıxlığı və sənayenin fəaliyyəti səbəbindən havanın çirkliliyi daha yüksəkdir. Bu çirklilik, ağır metallar, zəhərli kimyəvi birləşmələr, ionlaşdırıcı radiasiya və səs-küy kimi digər çirkləndiricilərlə birlikdə, insan sağlamlığına zərər vurur, xərçəng və digər xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər.

Havanın çirkliliyinin qarşısını almaq üçün tədbirlər görülməlidir ki, bunlardan ən mühüm sənaye müəssisələrinin emissiya standartlarına əməl etməsi təmin edilməli, qabaqcıl təmizləyici texnologiyalar tətbiq olunmalıdır. Nəqliyyatın ekoloji təsirlərinin azaldılmasına yönələn tədbirlər həyata keçirilməlidir. İctimai nəqliyyatdan istifadənin təşviq edilməsi, elektromobillərin sayının artırılması və nəqliyyat vasitələrinin texniki baxımdan daha təkmil olması təmin edilməlidir. Yaşıl sahələrin - parkların, meşələrin və digər yaşıl sahələrin sayının artırılması havanın təmizlənməsinə kömək edir. Əhali arasında ekoloji maarifləndirmə işlərinin aparılması, tullantıların düzgün idarə olunması və təmizlənməsi kimi məsələlərdə fəal iştirakı təşviq etməlidir".

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az