Qrenlandiyanın buz təbəqəsi rekord dərəcədə əriməyə məruz qalıb

Bakı, 16 sentyabr, AZƏRTAC

Qrenlandiyanın buz örtüyü bu yay əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib, belə ki, monitorinq 2025-ci ilin ərimə mövsümünün orta intensivliklə keçməsinə baxmayaraq, günlərin birində miqyas baxımından rekord həddə çatdığını göstərib.

Yer kürəsində Antarktidadan sonra ən böyük buz qalxanı hesab edilən və təxminən 1,7 milyon kvadrat kilometr ərazini əhatə edən bu örtük adətən may ayından əriməyə başlayır və bu proses sentyabrın əvvəlində başa çatır. Qar və buzla bağlı Milli Məlumat Mərkəzinin (NSIDC) təhlilinə görə, builki ərimə mövsümü 47 illik peyk müşahidələri arasında intensivlik baxımından orta göstəriciyə malik olub.

AZƏRTAC xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, avqustun ortalarında müşahidə edilən temperatur artımı və bəzi bölgələrdə güclü yağışlarla müşayiət olunan ərimə alimlərin xüsusi diqqətini cəlb edib. Avqustun 21-də isə pik hədd qeydə alınıb, belə ki, buz qalxanının təxminən 35 %-i ərimə vəziyyətində olub, bu da həmin tarix üçün rekord göstəricidir.

“Landsat-9” peykindəki OLI-2 aləti ilə çəkilən görüntülər paytaxt Nuukdan təxminən 150 kilometr şimal-şərqdə, qalxanın cənub-qərb hissəsində dəyişikliklərin xüsusilə nəzərə çarpdığı sahəni əks etdirib. Çəkilişlərdən biri maksimum pik günü, digəri isə təxminən iki həftə sonra aparılıb və ərimənin vizual müqayisə edilməsinə imkan verib.

Alimlər bildirirlər ki, 2025-ci ilin yayı tarixdə ən ekstremal mövsüm olmasa da, belə piklərin, xüsusən də yağışla müşayiət olunan zaman və qısa müddət ərzində baş verməsi diqqət doğurur və onun yaxından izlənilməsinə ehtiyac duyulur. Bu, xüsusilə önəmlidir, çünki hava hadisələri və yağıntılar əvvəllər əsasən günəş radiasiyası ilə əlaqələndirilən ərimə prosesini daha da gücləndirə bilər.

Əlavə tədqiqat tələb edən məsələlər arasında belə pik ərimə günlərinin nə qədər tez-tez təkrarlanacağı və atmosfer axınları, yağıntılar və temperatur anomaliyaları daxil olmaqla buz qalxanına təsir edən mexanizmlərin necə dəyişməsi də var. Tədqiqatçılar, həmçinin peyk məlumatlarının nə qədər dəyərli olmasını da xüsusi qeyd edirlər, yəni, bu məlumatlar belə hadisələri geniş ərazilərdə və vaxtında qeydə almağa imkan verir.

Müşahidə olunan tendensiyalar uzunmüddətli dəyişikliklər barədə dəqiq nəticə verməsə də, yağış və buludluluq da daxil olmaqla mövsümi və hava şəraitinin ən isti aylardan kənarda belə ərimə proseslərini gücləndirə biləcəyini göstərir.