Süni ada yaradılacaqdılar, tarixin qapısını açdılar 140 min illik sirr dənizin altından çıxdı

İndoneziyanın dərin sularında aparılan qeyri-adi kəşf yalnız insanlığın təkamülünə deyil, həm də tarixdən öncəki coğrafiyaya dair qəbul olunmuş fikirləri alt-üst edib. 

Qayanrinfo xəbər verir ki, Madura boğazının dibindən çıxarılan 140 min illik qalıqlar elmi dünyada demək olar inqilab yaradıb.

Bu hekayənin əsası 2011-ci ildə Madura boğazında süni ada yaratmaq məqsədilə həyata keçirilən genişmiqyaslı inşaat layihəsi ilə qoyulub. Layihə çərçivəsində 177 milyon kubmetrdən çox qum və daş dəniz dibindən çıxarılıb.

Bu materiallar arasında əvvəlcə əhəmiyyətsiz görünən, lakin elmi cəhətdən ölçüyəgəlməz dəyərə malik qalıqlar tapılıb: iki insan kəllə sümüyü fraqmenti və 6 mindən çox onurğalı fosili.

Fosillərin "Homo erectus" növünə aid olduğu təsdiqləndi

Kəllə sümüklərindən biri alın (frontal), digəri isə yan (parietal) sümük fraqmentindən ibarət idi. Niderlanddakı Leiden Universitetindən arxeoloq Harold Berxuisin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu bu qalıqları Cavadakı Sambunqmacan bölgəsindən məlum olan "Homo erectus" nümunələri ilə müqayisə edib və böyük oxşarlıq tapıb. Nəticədə bu fraqmentlərin "Homo erectus" növünə aid olduğu dəqiqləşdirilib.

Bu kəşf, indiyə qədər "Homo erectus"un yaşadığı bölgələrə yeni bir ərazi – hazırda su altında qalan Sundaland bölgəsini əlavə edib. Bu yer ilk dəfə olaraq sualtı "Homo erectus" fosilinin tapıldığı məkan kimi qeydə alınıb.

Kəşf yalnız insan qalıqları ilə məhdudlaşmayıb. Həmçinin həmin dövrün zəngin bioloji müxtəlifliyini əks etdirən çoxsaylı heyvan fosilləri də gün üzünə çıxıb. Komodo əjdahaları, bufalolar, marallar, su camışları və artıq nəsli kəsilmiş nəhəng Steqodon adlı məməliyə aid 36 fərqli növdən qalıqlar tapılıb. Steqodonun 4 metrə çatan çiyin hündürlüyü və 10 tonu aşan çəkisi həmin dövrün ekosisteminin nə qədər zəngin və müxtəlif olduğunu nümayiş etdirir.

Tədqiqatçılar bu fosillərin yerləşdiyi çöküntü qatlarını da ətraflı təhlil ediblər. Optik olaraq uyarılmış luminessens (OSL) metodu ilə aparılan tarixləndirmə nəticəsində bu fosillərin 140 min ilə 120 min il əvvələ – orta pleystosen dövrünə aid olduğu müəyyən edilib. Bu dövr buzlaqların tədricən əriyərək dəniz səviyyəsinin qalxmağa başladığı və sahil ovalıqlarının su altında qaldığı kritik mərhələdir.

Sundalandın da bu iqlim dəyişikliyi ilə tədricən yox olduğu, alçaq ovalıqlarının sular altında qaldığı aydın olur. 14 min ilə 7 min il əvvəl buzlaqların əriməsi dəniz səviyyəsini təxminən 120 metr yüksəldərək bu böyük quru hissəsini tədricən udub.

Bəzi sümük fraqmentlərində məqsədli kəsik izləri alimləri təəccübləndirdi

Tapılan heyvan sümüklərinin bəzilərində erkən insanlara aid olması ehtimal edilən məqsədli kəsik izlərinin müşahidə olunması bu icmaların inkişaf etmiş ov strategiyaları formalaşdırdığını göstərir.

Xüsusilə inəyə bənzər bir heyvana aid sümüklərdə aşkar olunan kəsik izləri "Homo erectus"un ya müasir insan topluluqlarından ov texnikası öyrəndiyini, ya da bu strategiyaları müstəqil şəkildə inkişaf etdirdiyini ehtimal etdirir.

Arxeoloq Harold Berxuis bu tapıntıların "Homo erectus"un digər insan növləri ilə dolayı və ya birbaşa təmas qurmuş ola biləcəyinə dair ipucları verdiyini bildirir.

Berxuis qeyd edir: "Bu cür kəsik izləri mədəni mübadilənin və ya ortaq davranış modelinin göstəricisi ola bilər. Bu vəziyyət, "Homo erectus"un müasir insanlarla olan münasibəti və qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlı indiyə qədər qəbul edilmiş bir çox nəzəriyyəni yenidən müzakirəyə açır".

Solo çayından qalan basdırılmış vadilər də üzə çıxdı

Tədqiqatçılar fosillərin yerləşdiyi çöküntü qatlarını araşdırarkən qədim Solo çayından qalan basdırılmış vadi sisteminə də rast gəliblər. Bu sistem həmin ərazidə su altında qalmadan əvvəl geniş çay ekosistemlərinin mövcud olduğunu göstərir. Çaylar, göllər və otlaq sahələrinin bir araya gəldiyi bu coğrafiya erkən insan icmaları üçün ideal yaşayış mühiti olub.

Maral, antilopa bənzər heyvanlar və fillərin mövcudluğu, bol su qaynaqları, zəngin bitki örtüyü və ovçuluğa uyğun açıq sahələrin bu bölgədə bir arada olduğunu göstərir. Bu ərazilər yalnız "Homo erectus" kimi ovçu-yığıcılar üçün deyil, həm də dövrün yırtıcıları üçün məhsuldar bir qida zənciri təklif edib.

Ada layihəsi daha sürətli getsəydi bu məlumatlar yox olacaqdı

Bu kəşfin əhəmiyyəti yalnız elmi məlumatlarla məhdudlaşmır. Eyni zamanda sualtı arxeologiyasının potensialını və çətinliklərini də göz önünə sərir. Əgər Surabayadakı ada layihəsi daha sürətli irəliləsəydi, bu fosillər çox güman ki, əbədi olaraq yox olacaqdı. Bu baxımdan, vaxtında edilən müdaxilə insanlıq tarixinə dair mühüm bir pəncərənin açılmasını təmin edib.

Madura boğazındakı bu kəşf, əslində daha böyük mənzərənin yalnız bir parçasıdır. Alimlər texnologiyanın inkişafı ilə birlikdə su altında qalmış şəhərlərin, icmaların və insan fəaliyyətlərinin izlərini daha dəqiq üzə çıxarmağı ümid edirlər. Bu bölgə yalnız Cənub-Şərqi Asiya üçün deyil, bütövlükdə insanlıq tarixi üçün tədqiq olunmağı gözləyən böyük bir arxiv rolunu oynayır.

Gələcək araşdırmalar bu itirilmiş dünyaların qapılarını bir az da aralaya bilər. Kim bilir, bəlkə də okeanların dərinliklərində bizi gözləyən daha çox "ilk insan” hekayəsi mövcuddur.

Aydın