Tehran üç böyük silah dan əlini çəkdi İŞİD dən sonra yeni təhlükə

İsrail və HƏMAS-ın ABŞ Prezidentinin Yaxın Şərq üzrə nümayəndəsi Stiv Uitkoffun Qəzzada atəşkəs təklifi ilə razılaşdıqları bildirilir. Razılaşmada ilk növbədə hücumların 60 gün müddətinə dayandırılması və əsirlərin mübadiləsi nəzərdə tutulub.

Bununla yanaşı, İsrail ordusunun Qəzzada yerləşdirilməsinə dair maddənin də atəşəs sənədində yer aldığı deyilir. Lakin iddialara görə, HƏMAS ilk başda təklifə müsbət yanaşsa da, daha sonra bunun anklavda müharibəyə birdəfəlik son qoymamasını əsas gətirərək imtina edə biləcəyinə dair fikirlər səsləndirilir.

Globalinfo.az-a danışan politoloq Zeynal Əmrəliyev deyib ki, HƏMAS artıq Qəzzada atəşkəs təklifini demək olar qəbul edib:

“Yeni təklifə əsasən, iki qrup halında on girovun azad olunması müqabilində 60 günlük atəşkəs nəzərdə tutulur. Əldə olunan məlumata görə, müvəqqəti atəşkəs dövründə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə daimi atəşkəs üçün danışıqlar davam etdiriləcək.

HƏMAS-ın atəşkəsi qəbul etməsinin əsas səbəblərindən biri təşkilatın ciddi şəkildə zəifləməsidir. Bunun arxasında təkcə İsrailin intensiv hücumları deyil, həm də İranın qruplaşmaya əvvəlki kimi güclü dəstək verməməsi dayanır. Tehran Qərbin sərt sanksiyalarından sonra Yaxın Şərqdə proksi qüvvələr yaradaraq, fəaliyyətini əsasən həmin təşkilatların əli ilə həyata keçirməyə başlamışdı. Bu üsul eyni zamanda Qərbdən gələn təhdidlərə qarşı dolayı yolla hərbi və siyasi cavab vermək üçün bir vasitə idi.

2024-cü ildə İran və İsrail arasında yaşanan gərginlik, həmçinin ilin sonunda ABŞ-da Donald Trampın hakimiyyətə qayıtması Tehran rəhbərliyini ənənəvi siyasətindən geri çəkilməyə məcbur etdi”.

Zeynal Əmrəliyev

Politoloq əlavə edib ki, ABŞ və İran arasında Omanda aparılan danışıqlardan sonra münasibətlərdə müəyyən yumuşalma müşahidə olunur:

“Vaşinqton Tehranla nüvə məsələsində razılığa gəlmək istəyir. Bununla da əsas diqqətini Rusiya və Çinə yönəltməyə, eyni zamanda Fars körfəzində sabitliyi təmin edərək enerji bazarını tənzimləməyə çalışır. Bu çərçivədə ABŞ-ın İran qarşısında əsas şərtlərindən biri HƏMAS, “Hizbullah” və husilərə verilən dəstəyin dayandırılmasıdır. HƏMAS da daxil olmaqla, hər üç təşkilatın Vaşinqton və Təl-Əvivlə atəşkəs barədə razılığa gəlmək istəyinin əsas səbəbi öz varlıqlarını qoruyub saxlamaq cəhdidir.

İranın proksilərinin öz resursları hesabına zəif formada fəaliyyətlərini davam etdirmələri mümkündür. Lakin bu vəziyyət uzun müddət davam etməsi inandırıcı görünmür. Belə olan halda isə İsrailin onları tamamilə sıradan çıxarmağa çalışması ehtimalı yüksəkdir.

Başqa bir ssenari isə təşkilatların nisbətən xırda qruplara bölünməsidir. Amma bu, Yaxın Şərqdəki gərginliyi daha da artıracaq və bölgəni yeni xaosa sürükləyəcək. Nəticədə belə bir addım bölgədə İŞİD-dən sonra daha təhlükəli və qeyri-sabit bir mərhələnin başlanmasına səbəb ola bilər.

Ümumiyyətlə, sadalanan ehtimallardan hansının reallaşması ABŞ-İran danışıqlarının nəticəsindən asılıdır”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az