Trampın bu planı gündəmi çalxaladı: 2 milyon fələstinlinin taleyi necə olacaq?

“ Tramp qeyri-standart yanaşmaları ilə diqqət çəkən bir siyasətçidir. Seçki öncəsi verdiyi açıqlamalarda o, daha çox ABŞ-ın daxili məsələlərinə fokuslanacağını vurğulayırdı. Bu isə belə bir fikir formalaşdırmışdı ki, Vaşinqton digər regionlarda öz fəallığını azaldacaq. Ancaq artıq Tramp prezident kimi sərt manevrlər edərək göstərir ki, ABŞ başqa coğrafiyalarda, o cümlədən Yaxın Şərqdə, öz təsirini daha da artıracaq. Bu isə təkcə Yaxın Şərqdə deyil, ABŞ-ın digər ölkələrlə, o cümlədən Çin, Rusiya və Avropa dövlətləri ilə münasibətlərinə də ciddi təsir göstərə bilər. Bu mənada Trampın son açıqlamaları Çində, Rusiyada və əksər Avropa ölkələrində sərt tənqid və geniş müzakirələrə səbəb olub”

Bunu Moderator.az-a açıqlamasında politoloq Elşad Mirbəşiroğlu deyib.

Politoloq Ağ evdə  Trampın İsrailin baş naziri ilə görüşü zamanı  ABŞ-ın  Qəzza bölgəsini öz nəzarəti altına götürməyə hazır olduğunu diqqətə çatdırdı:

“O, bunu özünəməxsus şəkildə ifadə edərək vurğuladı ki, ABŞ bölgənin məsuliyyətini hər mənada öz üzərinə götürmək niyyətindədir. Bu açıqlama dünya mediasında geniş müzakirəyə səbəb oldu və bir çox ölkələrdə siyasətçilərin sərt tənqidi ilə qarşılandı. Xüsusilə Türkiyə, Çin və Almaniya Trampın bu mövqeyinə qarşı kəskin reaksiya verib. Hətta ABŞ daxilində də Demokrat Partiyasının təmsilçiləri Trampın yanaşmasını sərt şəkildə tənqid ediblər.Trampın bu cür fikirlər səsləndirməsi Yaxın Şərqdə münaqişəni daha da alovlandıra bilər. Çünki o, eyni zamanda Qəzza bölgəsindən fələstinlilərin köçürülməsi ideyasını irəli sürüb. Bu isə 2 milyon insanın hüquqlarının birbaşa pozulması deməkdir. BMT Təhlükəsizlik Şurası daha əvvəl müvafiq qətnamə qəbul edərək iki dövlət prinsipini dəstəkləyib. Hazırda da əsas yanaşma ondan ibarətdir ki, Yaxın Şərqdə yəhudilərlə fələstinlilərin dinc yanaşı yaşamasının ən optimal yolu BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinə uyğun addımların atılmasıdır. Və 2 milyondan artıq insanın öz torpaqlarından köçürülməsi sözsüz ki, ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bu məsələ Almaniya Bundestaqında da geniş müzakirə edilib və istər hakim partiya, istərsə də müxalifət Trampın bu planını sərt şəkildə tənqid edib. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan da Trampın səsləndirdiyi fikirləri qəbuledilməz adlandırıb. Eyni zamanda Çin rəsmiləri də məsələyə dərhal reaksiya verərək öz etirazlarını bildiriblər. ABŞ-ın Qəzza bölgəsini hansı formada nəzarət altına almaq istədiyi isə açıq sual olaraq qalır. Vaşinqton bölgəyə hərbi kontingent göndərəcəkmi, yoxsa bu məqsədinə proksi üsullarla nail olmağa çalışacaq? Bu suala zaman cavab verəcək. Lakin ümumi yanaşma ondan ibarətdir ki, Trampın bu planı Yaxın Şərqdə vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər. Fələstinlilər də bu plana qarşı sərt etiraz ediblər. 2 milyondan artıq insanın öz torpaqlarından köçürülməsi bütün dünyada ciddi narahatlıq doğurur. Beynəlxalq hüquq normalarının kobud şəkildə pozulması ilə bağlı geniş müzakirələr aparılır və bu məsələ beynəlxalq siyasətdə diqqət mərkəzinə çevrilib”.

Politoloq əlavə edib ki, bu prosesin heç də asan olmayacağı aydındır:

“Birincisi, Donald Tramp Qəzzada iş yerlərinin açılması, bərpa işlərinin aparılması, partlamamış sursatların təmizlənməsi kimi məsələlərin məsuliyyətini öz üzərinə götürmək niyyətindədir. Ancaq bu cür genişmiqyaslı işləri bir prezidentlik dövrü ərzində həyata keçirmək olduqca çətin olacaq. Bundan əlavə, 2 milyondan artıq fələstinlinin Qəzza bölgəsindən köçürülməsi olduqca ağrılı və gərgin bir proses olacaq. Bu isə, qeyd etdiyim kimi, münaqişə vəziyyətini daha da kəskinləşdirəcək və son dərəcə həssas yanaşma tələb edir. Məsələnin digər mühüm tərəfi beynəlxalq ictimaiyyətin gözlənilən etirazlarıdır. Dünyanın aparıcı dövlətləri Trampın bu planına qarşı çıxacaqlar. Ona görə də düşünürəm ki, Trampın səsləndirdiyi fikirlər sadəcə siyasi bəyanat olaraq qala bilər. Düzdür, bu istiqamətdə müəyyən cəhdlər edilə bilər, lakin burada yalnız ABŞ-ın mövqeyi həlledici olmayacaq. Bu məsələ həm də BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrlə ziddiyyət təşkil edir. Əgər Tramp bu planda israr edərsə, bu, yalnız Yaxın Şərqdə deyil, ümumiyyətlə, beynəlxalq diplomatiyada ciddi bir qarşıdurmaya səbəb ola bilər. BMT-nin onsuz da zəifləmiş nüfuzuna daha böyük zərbə vuracaq və təşkilata olan etimadı daha da sarsıdacaq. Bu baxımdan, Trampın bu planının gerçəkləşməsi nəinki asan, hətta mümkün olmayan bir proses kimi görünür”.

Mehin Mehmanqızı