Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Xəstəlik, yoxsa xarakter: dövlət onları himayəsinə almalıdır

Xəstəlik, yoxsa xarakter: dövlət onları himayəsinə almalıdır

Icma.az, Ayna saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bu cür diaqnozu olan insanlara dəstək olmaq üçün dövlət proqramı lazımdır

Bu yaxınlarda 2 aprel Ümumdünya Autizm Maarifləndirmə Günü keçirildi və ölkəmizdə də bu məsələyə diqqət artırıldı. Məlum olub ki, Azərbaycanda belə diaqnozla 5 min nəfər əlillik alıb, lakin respublikada nə qədər autizmli vətəndaşın yaşadığını söyləmək çətindir.

Onun meydana gəlməsinin səbəbləri dəqiqliyi ilə məlum deyil. Risk faktorlarına əlverişsiz ekologiya, valideynlərin yaşlılığı, ağır hamiləlik və s. daxildir. Azərbaycanda dövlət proqramının qəbul edilməsi zərurəti məsələsi növbəti dəfə gündəmə gətirilib, bu proqram çərçivəsində reabilitasiya müəssisələri şəbəkəsi genişləndiriləcək, ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanacaq və autizmli vətəndaşların həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün bir sıra digər mühüm tədbirlər həyata keçiriləcək.

Bəzi insanlar bunun bir xəstəlik olduğuna əmindir, bəziləri isə ona bir xüsusiyyət kimi yanaşırlar. Rəsmi strukturlar ikinci yanaşmaya önəm verir, lakin belə uşaqların heç də bütün valideynləri bununla razılaşmırlar.

Autizmli uşağın atası, ictimai fəal Əhməd Rəhmanov AYNA.AZ ilə söhbətində deyib ki, son 15 ildə Azərbaycanda autizm hallarının kəskin artması ciddi sosial problemə çevrilib: “Əvvəllər tanış olmayan bu termin indi minlərlə ailənin gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib. Autizmli insanların sayının artması həm də onunla bağlıdır ki, indi bu diaqnoz əvvəllər başqa diaqnozlar qoyulan insanlara da qoyulur. Valideynlər ikiqat problemlə üzləşirlər: övladlarının sağlamlığı üçün mübarizə və bu sahədə çalışan qeyri-peşəkar, lakin bahalı mərkəzlərin hökmranlığı. Autizmli uşaqlarla işləmək üçün bahalı mərkəzlər indi demək olar ki, hər yerdədir”.

“Bəs, niyə onların işinin nə dərəcədə effektiv olduğunu heç kim yoxlamır? Niyə onların kiməsə kömək edib-etmədiyini yoxlayan monitorinq aparılmır? Yoxsa sadəcə olaraq valideynlərdən pul qoparırlar? Böyük Britaniyada aparılan araşdırmada autizmli uşaq böyüdən hər 20 azərbaycanlı ailədən yalnız 1-də genetik meyl aşkarlanıb. Autizmli insanlar üçün xüsusi təhsil və sosial dəstək proqramlarının inkişafı, autizm bir xəstəlik hesab olunmadığından, buna uyğun olaraq müalicə edilmir. Dərmanlar da, əsasən sedativlərdir”, - deyə həmsöhbətimiz bildirib.

Endokrinoloq və ABA (Applied Behavior Analysis) mütəxəssisi Ülkər Nəzirova AYNA.AZ-a şərhində söyləyib ki, hər il aprel ayında Ümumdünya Autizm Maarifləndirmə Günü ilə əlaqədar olaraq bu mövzu haqqında çox danışılır, lakin bununla da bitir: “Əlbəttə, yaxşı haldır ki, autizmli insanlara qayğı ilə bağlı dövlət proqramının qəbul edilməsi zərurəti ilə bağlı məsələ yenidən gündəmə gəlib, amma bunun konkret addımlara səbəb olacağına əmin deyiləm. Ancaq belə bir dövlət proqramına ehtiyac var. Azərbaycanda ildən-ilə daha çox belə uşaqlar doğulur və onlar əsasən oğlanlardır”.

“Aydın məsələdir ki, bu, gələcəkdə ölkənin demoqrafik vəziyyətinə mənfi təsir göstərəcək, dövlət büdcəsindən daha çox müavinətlər, əlillik pensiyaları və s. ödəniləcək. Amma autizmli uşaqların reabilitasiyası üçün vaxtında tədbirlər görülsə və onların əlilliyinə səbəb olmasa, dövlətin maddi xərcləri azalar və bu uşaqların çoxu gələcəkdə normal həyat sürə bilər”, - deyə həkim vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, autizmli insanlarda müxtəlif cür xəstəliklər – həzm və sinir sistemində problemlər, allergiya və s. olur: “Onların sağlamlıqlarını yaxşılaşdırmaq üçün müalicəyə ehtiyacları var. Valideynlər çox vaxt övladlarını özləri müalicə etmək üçün nəsə etməyə çalışırlar, lakin bunun üçün güc və maliyyə imkanları azdır. Bu, çoxlu investisiya tələb edir. Dövlət proqramında autizmli insanlarla işləmək üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasının nəzərdə tutulması vacibdir. Onları işləməyə həvəsləndirmək üçün yaxşı maaş verilməlidir. Hazırda belə kadrların ciddi çatışmazlığı var”.

“İcbari tibbi sığorta paketinə autizm anlayışını bir xəstəlik kimi daxil etmək lazımdır ki, bu uşaqlar icbari tibbi sığorta çərçivəsində bütün lazımi tibbi və psixoloji yardımları alsınlar. Autizmli uşaqlar üçün reabilitasiya mərkəzlərinə gəlincə, deyə bilərəm ki, onların bəzilərində kifayət qədər peşəkar yardım almaq olar, lakin onların xidmətləri bahadır. Ölkədə də pulsuz mərkəzlər var və onlarda bir neçə ay öncədən qeydiyyata düşməyə ehtiyac var ki, yaxın gələcəkdə vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişəcək”, - deyə Nəzirova qeyd edib.

Qeydiyyat təkcə uşaqlara deyil, belə diaqnozu olan böyüklərə də lazımdır. Mütəxəssis hesab edir ki, autizmli gəncləri müstəqil həyata hazırlayan müəssisələr yaratmaq lazımdır: “Orada onlara gündəlik həyatda lazım olan şeylər öyrədiləcək: nahar bişirmək, lazımi məhsulları almaq, paltar yumaq, hətta bəzi insanlar üçün bu və s belə sadə hərəkətlər çətin ola bilər. Bununla belə, başqalarından daha az asılı olmaq üçün özlərinə qulluq bacarıqlarına ehtiyac duyurlar”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:264
embedMənbə:https://ayna.az
archiveBu xəbər 12 Aprel 2025 20:29 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see353

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see327

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see287

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see278

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see271

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see262

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see260

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see256

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see251

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see247

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see243

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see240

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see234

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see232

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see231

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see229

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see225

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see219

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see217

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see216
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri