Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Zülalla ən zəngin çərəz

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

Xəstəlik, yoxsa xarakter: dövlət onları himayəsinə almalıdır

Xəstəlik, yoxsa xarakter: dövlət onları himayəsinə almalıdır

Icma.az, Ayna saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Bu cür diaqnozu olan insanlara dəstək olmaq üçün dövlət proqramı lazımdır

Bu yaxınlarda 2 aprel Ümumdünya Autizm Maarifləndirmə Günü keçirildi və ölkəmizdə də bu məsələyə diqqət artırıldı. Məlum olub ki, Azərbaycanda belə diaqnozla 5 min nəfər əlillik alıb, lakin respublikada nə qədər autizmli vətəndaşın yaşadığını söyləmək çətindir.

Onun meydana gəlməsinin səbəbləri dəqiqliyi ilə məlum deyil. Risk faktorlarına əlverişsiz ekologiya, valideynlərin yaşlılığı, ağır hamiləlik və s. daxildir. Azərbaycanda dövlət proqramının qəbul edilməsi zərurəti məsələsi növbəti dəfə gündəmə gətirilib, bu proqram çərçivəsində reabilitasiya müəssisələri şəbəkəsi genişləndiriləcək, ixtisaslı mütəxəssislər hazırlanacaq və autizmli vətəndaşların həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün bir sıra digər mühüm tədbirlər həyata keçiriləcək.

Bəzi insanlar bunun bir xəstəlik olduğuna əmindir, bəziləri isə ona bir xüsusiyyət kimi yanaşırlar. Rəsmi strukturlar ikinci yanaşmaya önəm verir, lakin belə uşaqların heç də bütün valideynləri bununla razılaşmırlar.

Autizmli uşağın atası, ictimai fəal Əhməd Rəhmanov AYNA.AZ ilə söhbətində deyib ki, son 15 ildə Azərbaycanda autizm hallarının kəskin artması ciddi sosial problemə çevrilib: “Əvvəllər tanış olmayan bu termin indi minlərlə ailənin gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib. Autizmli insanların sayının artması həm də onunla bağlıdır ki, indi bu diaqnoz əvvəllər başqa diaqnozlar qoyulan insanlara da qoyulur. Valideynlər ikiqat problemlə üzləşirlər: övladlarının sağlamlığı üçün mübarizə və bu sahədə çalışan qeyri-peşəkar, lakin bahalı mərkəzlərin hökmranlığı. Autizmli uşaqlarla işləmək üçün bahalı mərkəzlər indi demək olar ki, hər yerdədir”.

“Bəs, niyə onların işinin nə dərəcədə effektiv olduğunu heç kim yoxlamır? Niyə onların kiməsə kömək edib-etmədiyini yoxlayan monitorinq aparılmır? Yoxsa sadəcə olaraq valideynlərdən pul qoparırlar? Böyük Britaniyada aparılan araşdırmada autizmli uşaq böyüdən hər 20 azərbaycanlı ailədən yalnız 1-də genetik meyl aşkarlanıb. Autizmli insanlar üçün xüsusi təhsil və sosial dəstək proqramlarının inkişafı, autizm bir xəstəlik hesab olunmadığından, buna uyğun olaraq müalicə edilmir. Dərmanlar da, əsasən sedativlərdir”, - deyə həmsöhbətimiz bildirib.

Endokrinoloq və ABA (Applied Behavior Analysis) mütəxəssisi Ülkər Nəzirova AYNA.AZ-a şərhində söyləyib ki, hər il aprel ayında Ümumdünya Autizm Maarifləndirmə Günü ilə əlaqədar olaraq bu mövzu haqqında çox danışılır, lakin bununla da bitir: “Əlbəttə, yaxşı haldır ki, autizmli insanlara qayğı ilə bağlı dövlət proqramının qəbul edilməsi zərurəti ilə bağlı məsələ yenidən gündəmə gəlib, amma bunun konkret addımlara səbəb olacağına əmin deyiləm. Ancaq belə bir dövlət proqramına ehtiyac var. Azərbaycanda ildən-ilə daha çox belə uşaqlar doğulur və onlar əsasən oğlanlardır”.

“Aydın məsələdir ki, bu, gələcəkdə ölkənin demoqrafik vəziyyətinə mənfi təsir göstərəcək, dövlət büdcəsindən daha çox müavinətlər, əlillik pensiyaları və s. ödəniləcək. Amma autizmli uşaqların reabilitasiyası üçün vaxtında tədbirlər görülsə və onların əlilliyinə səbəb olmasa, dövlətin maddi xərcləri azalar və bu uşaqların çoxu gələcəkdə normal həyat sürə bilər”, - deyə həkim vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, autizmli insanlarda müxtəlif cür xəstəliklər – həzm və sinir sistemində problemlər, allergiya və s. olur: “Onların sağlamlıqlarını yaxşılaşdırmaq üçün müalicəyə ehtiyacları var. Valideynlər çox vaxt övladlarını özləri müalicə etmək üçün nəsə etməyə çalışırlar, lakin bunun üçün güc və maliyyə imkanları azdır. Bu, çoxlu investisiya tələb edir. Dövlət proqramında autizmli insanlarla işləmək üçün yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasının nəzərdə tutulması vacibdir. Onları işləməyə həvəsləndirmək üçün yaxşı maaş verilməlidir. Hazırda belə kadrların ciddi çatışmazlığı var”.

“İcbari tibbi sığorta paketinə autizm anlayışını bir xəstəlik kimi daxil etmək lazımdır ki, bu uşaqlar icbari tibbi sığorta çərçivəsində bütün lazımi tibbi və psixoloji yardımları alsınlar. Autizmli uşaqlar üçün reabilitasiya mərkəzlərinə gəlincə, deyə bilərəm ki, onların bəzilərində kifayət qədər peşəkar yardım almaq olar, lakin onların xidmətləri bahadır. Ölkədə də pulsuz mərkəzlər var və onlarda bir neçə ay öncədən qeydiyyata düşməyə ehtiyac var ki, yaxın gələcəkdə vəziyyət yaxşılığa doğru dəyişəcək”, - deyə Nəzirova qeyd edib.

Qeydiyyat təkcə uşaqlara deyil, belə diaqnozu olan böyüklərə də lazımdır. Mütəxəssis hesab edir ki, autizmli gəncləri müstəqil həyata hazırlayan müəssisələr yaratmaq lazımdır: “Orada onlara gündəlik həyatda lazım olan şeylər öyrədiləcək: nahar bişirmək, lazımi məhsulları almaq, paltar yumaq, hətta bəzi insanlar üçün bu və s belə sadə hərəkətlər çətin ola bilər. Bununla belə, başqalarından daha az asılı olmaq üçün özlərinə qulluq bacarıqlarına ehtiyac duyurlar”.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:247
embedMənbə:https://ayna.az
archiveBu xəbər 12 Aprel 2025 20:29 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see315

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see286

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see284

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see279

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see231

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see227

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see226

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see221

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see219

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see211

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see209

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see202

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see199

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see195

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see192

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see187

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see184

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see176

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see176

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri