XIII Qlobal Bakı Forumu yeni geosiyasi mərhələdə dialoq platforması kimi

Martın 12-də Bakıda, “Gülüstan” sarayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin himayəsi altında və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusunda XIII Qlobal Bakı Forumu işə başladı. Açılış mərasiminin özü belə tədbirin siyasi çəkisini və beynəlxalq mahiyyətini aydın şəkildə göstərirdi. Dövlət başçısının iştirak etdiyi mərasim, çəkilən xatirə fotosu, tədbirin yüksək səviyyəli qonaqları və təşkilati nizamı Forumun artıq ənənəvi beynəlxalq platformadan daha artıq məna daşıdığını ortaya qoydu. Bu Forum təkcə fikirlərin səsləndiyi bir məkan deyil, həm də dünyada artan gərginliklər fonunda praktik yanaşmaların, siyasi mesajların və gələcək əməkdaşlıq xətlərinin müzakirə edildiyi mühüm kürsüdür.

Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri İsmail Serageldinin çıxışı Forumun ideya xəttini dəqiq müəyyənləşdirdi. O bildirdi ki, uzun illər ərzində sabit və sanki dəyişməz qəbul edilən beynəlxalq münasibətlər sistemi indi ciddi gərginlik altındadır, hətta müəyyən mənada pozulub. Bu fikir müasir dünyanın reallığı ilə tam səsləşir. Son illər regional münaqişələrin dərinləşməsi, güc mərkəzləri arasında rəqabətin sərtləşməsi, çoxtərəfli institutların təsirinin zəifləməsi və beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi qlobal sistemdə inamsızlıq yaradıb. Belə bir vəziyyətdə Bakı Forumunun əsas missiyası yalnız problemləri sadalamaq deyil, gələcək dünya düzəninin hansı prinsiplər üzərində qurulmalı olduğunu müzakirə etməkdir.

Serageldin çıxışında nostalji ilə keçmişə qayıtmağın yox, daha yaxşı gələcək üçün yol göstərə biləcək prinsiplərə sadiqliyin vacibliyini vurğuladı. Bu məqam Forumun fəlsəfəsini açır. Çünki müasir beynəlxalq mühitdə köhnə mexanizmlərin təkrarı və ya passiv gözlənti real çıxış yolu hesab edilə bilməz. Əksinə, yeni çağırışlar yeni yanaşmalar tələb edir. Bakı Forumu da məhz bu zərurətdən doğan bir ideya mərkəzi kimi çıxış edir. Burada iştirak edən prezidentlər, baş nazirlər, parlament sədrləri, diplomatlar, alimlər və ekspertlər fərqli regionlardan gəlsələr də, ortaq məqsəd eynidir: təhlükəsiz, sabit və əməkdaşlığa açıq dünya üçün işlək yanaşmalar tapmaq.

Forumun nüfuzunu artıran əsas amillərdən biri onun illər ərzində davamlı şəkildə inkişaf etməsidir. Bu tədbir artıq birdəfəlik simvolik toplantı deyil. Qlobal Bakı Forumu uzun illərdir qlobal problemlərin təhlili, siyasi dialoqun təşviqi və beynəlxalq tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından strateji platforma statusu qazanıb. Bu status təsadüfi deyil. Mərkəzin təşəbbüsü ilə keçirilən panel müzakirələri yalnız mövzu müxtəlifliyi ilə deyil, həm də iştirakçıların təcrübə səviyyəsi ilə seçilir. Məhz buna görə Bakı platforması bir çox hallarda dünyada gedən prosesləri fərqli rakursdan dəyərləndirmək üçün etibarlı intellektual məkan kimi qəbul olunur.

Builki Forumun mövzusu – “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” – seçilən zaman da dünya reallığı nəzərə alınıb. Hazırda beynəlxalq sistem sanki keçid mərhələsindədir: bir tərəfdə güc siyasəti və təhlükəsizlik böhranları, digər tərəfdə çoxtərəfli əməkdaşlığın yenidən düşünülməsi ehtiyacı var. Enerji bazarlarında dalğalanmalar, nəqliyyat marşrutlarının pozulması, rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı, süni intellektin idarəçiliyə təsiri, iqlim gündəliyinin siyasi çəkişmələrlə kəsişməsi və strateji təchizat zəncirlərinin həssaslaşması bu keçid dövrünün əsas xüsusiyyətləridir. Bu baxımdan Bakı Forumu çoxsaylı böhranları ayrı-ayrılıqda deyil, bir-biri ilə əlaqəli proseslər kimi təhlil etməyə imkan yaradır.

Forumun proqramı da bu kompleks yanaşmanı əks etdirir. Burada qlobal təhlükəsizlik və güc tarazlığından tutmuş çoxtərəfliliyin böhranına, BMT-nin gələcəyindən Çin və qlobal idarəetməyə, COP prosesindən Orta Dəhlizə, Afrikanın sabahından 2030 gündəliyinə, rəqəmsal gələcəyin etik məsələlərindən mənzil və şəhərsalma gündəminə qədər geniş spektrdə mövzular müzakirə olunur. Bu qədər müxtəlif panelin vahid çərçivədə birləşdirilməsi göstərir ki, Bakı Forumu qlobal nizamın yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi, texnoloji, sosial və humanitar ölçülərini birlikdə düşünməyə çağırır.

Tədbirin Bakıda keçirilməsi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan son illərdə beynəlxalq platformalar üçün etibarlı ev sahibi kimi mövqeyini gücləndirib. Bu Forumun artıq 13-cü dəfə Bakıda təşkil olunması ölkənin diplomatik nüfuzunun və təşkilati imkanlarının göstəricisidir. Eyni zamanda, Azərbaycan öz təcrübəsini sadəcə milli uğur hekayəsi kimi deyil, qlobal müzakirəyə töhfə kimi təqdim etməyə çalışır. Bu isə Forumun praktiki dəyərini yüksəldir. Çünki iştirakçılar yalnız nəzəri mülahizələr deyil, konkret siyasi təcrübələr, regional modellər və işlək yanaşmalarla tanış olurlar.

Latviyanın sabiq Prezidenti və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin həmsədri Vayra Vike-Freyberqanın çıxışı da Forumun tarixi inkişaf trayektoriyasını xatırlatdı. O qeyd etdi ki, illər əvvəl irəli sürülən təşəbbüs bu gün genişmiqyaslı qlobal tədbirə çevrilib. Bu vurğu vacibdir, çünki Bakı Forumunun indiki çəkisi uzunmüddətli siyasi iradənin, institusional davamlılığın və beynəlxalq etimadın nəticəsidir. İndi bu platforma yalnız dialoq üçün deyil, həm də qlobal çağırışlar qarşısında məsuliyyətli mövqe formalaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Nəticə etibarilə, XIII Qlobal Bakı Forumu müasir dünyanın parçalanmış mənzərəsində körpü rolu oynayan vacib beynəlxalq tədbirdir. Burada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması yalnız şüar kimi deyil, təhlükəsizlik, hüquq, enerji, nəqliyyat, texnologiya və inkişaf gündəliklərini birləşdirən geniş siyasi proqram kimi təqdim olunur. Bakı bu gün bir daha göstərir ki, müzakirə məkanı olmaqla kifayətlənmir, həm də qlobal dialoqun istiqamətini müəyyənləşdirən əsas platformalardan birinə çevrilir.

Azər SÜLEYMANOV,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri