Yazıq halvanı hörmətdən salıb ölü yeməyi elan ediblər, halbuki elə toyda da verilə bilər İlahiyyatçı

Azərbaycan mətbəxində sevilən təamlardan biri də halvadır. Bir çox insanlar ürəkləri halva istəyəndə onu dərhal hazırlayırlar. Bunun səbəbini isə belə əsaslandırırlar: əgər ürək halva istəyərkən bişirilməzsə, bu, hansısa pis hadisəyə və ya yasa işarə ola bilər.

Bəs bu inanclar nə dərəcədə doğrudur?

İlahiyyatçı Tural İrfan Redaktor.az-a bu haqda fikirlərini bölüşdü:

"Çoxunu maraqlandıran bir sual var: "Quran", "ehsan", "molla" deyəndə yas, "halva" deyəndə niyə ölü yada düşür? Burada günahın yarısı xurafatçı və istismarçı ruhani təbəqənin, digər yarısı da marksist sovet rejiminindir.

Quranı ölü kitabı kimi məhdudlaşdıraraq, ehsanı da yalnız yeməklə müəyyən edib sırf yas məclisi anlamında təqdim ediblər. Halva Şərqin ən qədim yeməklərindən biridir. (Ərəbcə "dadlı" deməkdir.) Onun adını da yas yeməyi qoyub sırf ölü üçün təsnifatlandırıblar. Necə ki, bəziləri elə hesab edir ki, quymaq yalnız təzə doğmuş arvadların yeməyidir. O gün dükanda bir qadın halva üçün un aldığını dilə gətirən kimi dörd nəfər dərhal təəccüblə dilləndi: kimsə rəhmətə gedib? Deməli belə çıxır ki, yeməklərin də ölü və diri üçün olanı varmış... Halbuki belə deyil. Yazıq halvanı hörmətdən salıb ölü yeməyi elan ediblər. Halbuki halva elə toyda da verilə bilərdi, hətta kafelərdə menyuya daxil edilə bilərdi".

İlahiyyatçı vurğuladı ki, ehsan yaxşılıq deməkdir:

"Təkcə yemək süfrəsinə aid deyil. Amma yaxşılığı qarınla ölçənlər ehsanı da sırf yeməyə aid ediblər. Qəlbi sınıq birinin könlünü almaq da ehsandır. Yola düşmüş daşı kənara atmaq da ehsandır. İnsanlara xoş söz danışıb təsəlli vermək də ehsandır. Yetimin başına sığal çəkmək də ehsandır. Yesirə ayaqqabı almaq, korun qolundan tutmaq, miskinə əl tutmaq da ehsandır. Ehsan kimi İslamın böyük əhəmiyyətli qaydasını sırf yeməklə, qarınla məhdudlaşdırmaq əski goreşən molla sürüsünün mənfur bidətlərindəndir ki, sovet rejimi də dini bu cür təqdim etmək üçün onlara şərait yaradıb.

Sovet vaxtı qəbir üstə Quran oxumağa bir söz demirdilər. Amma ictimai yerdə, tədbirdə, işdə, məktəbdə bircə ayə oxusaydın adamın dərisini soyardılar. Demək Quranı anlamamaq və ölülər üçün oxumaq onlara sərf edirdi. Yəni ehsanı qarınla, halvanı yasla, Quranı da ölü ilə bağladılar, mollalarla marksistlər əsl İslamı beləcə dəfn etdilər.

İndi bir ilahiyyatçıya, din xadiminə desən ki, gəl bizə bir Quran oxu, o saat böyürdən bir neçəsi təəccüblə dillənəcək ki, "kimsə rəhmətə gedib?" Yaxud desən ki, axşam ehsan verirəm, bizə gəlin, hamı deyəcək, yəqin dədəsinə, ya da anasına "ehsan" verir. Demək ehsanı yalnız ölü üçün yemək süfrəsi kimi möhürləyiblər. Amma əslində qarşılıq almayıb təmənnasız edilən yaxşılığın hamısı ehsandır.

O gün yaşlı qadın dükandan bir kisə un alırdı, dedi halva çalmaq üçün alıram. Dərhal gözü bərəli üç nəfər həyəcanla soruşdu: "Fatma xala, rəhmətə gedən var?"  Arvad qəzəbli halda qayıtdı ki, "Allah eləməsin, a bala, kişi qışda halva xoşlayır, onun üçün alırıq..."

Xurafi bir inanc formalaşıb ki, guya ürəyi halva istəyən üçün bişirilməsə, yas, yaxud pis hadisə baş verəcək. Bu, tamamilə cəfəngiyyatdır. Halva adi, sıradan bir xörəkdir. Onun ölüyə, yasa, bədbəxtliyə aidiyyəti yoxdur".

Aytəkin TOFİQQIZI