Yeraltı xəzinənin xalqımıza töhfəsi

Ötən il ölkədə 27,7 milyon ton neft və 51,5 milyard kubmetr təbii qaz hasil olunub

Energetika Nazirliyinin yaydığı operativ məlumatlara əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycanda 27,7 milyon ton neft (kondensatla birlikdə) hasil edilib. Hasilatın 16,2 milyon tonu “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunun, 3,8 milyon tonu (kondensat) “Şahdəniz” və 0,6 milyon tonu (kondensat) “Abşeron” yataqlarının payına düşüb. İl ərzində Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) üzrə neft və kondensat hasilatı isə 7,1 milyon ton təşkil edib.

Qurumun məlumatında o da bildirilir ki, il ərzində xam neft hasilatı orta hesabla gündəlik 62,4 min ton, kondensat hasilatı 13,5 min ton təşkil edib. Ümumilikdə, hesabat dövründə ölkə üzrə neft hasilatı orta hesabla gündəlik 75,9 min ton olub. Bütövlükdə isə, Azərbaycanda karbohidrogenlərin sənaye üsulu ilə çıxarılmasına başlandığı vaxtdan indiyədək quru və dəniz yataqlarından, təqribən, 2 milyard 263 milyon ton neft və kondensat hasil olunub. İşlənmənin əvvəlindən qurudakı yataqlardan 992 milyon tondan artıq neft çıxarılıb. Ümumi hasilatın əksər hissəsi isə Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən zəngin neft yataqlarının payına düşüb. Belə ki, 1949-cu ildə dünyada ilk dəfə açıq dənizdə neftçxarmanın əsası qoyulduğu “Neft daşları” yatağının istismara daxil edilməsindən ötən 76 il ərzində Xəzər yataqlarından 1 milyard 265 milyon tondan çox neft və kondensat çıxarılıb.

2026-cı il yanvarın 1-dək “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokundan (bütün istismar dövründə) 617,5 milyon tondan artıq neft, “Şahdəniz” yatağından isə 52,5 milyon tona yaxın kondensat hasil olunub. Neft və kondensatın 668,3 milyon tonu ixrac edilib.

Yeri gəlmişkən, mütəxəssislərin proqnozlarına görə, hazırda Azərbaycanın çıxarıla bilən qalıq neft ehtiyatları 1 milyard tondan artıqdır ki, bunun da əksər hissəsi dəniz yataqlarının payına düşür. Bununla belə, son illər ölkəmizdə neft hasilatında azalma müşahidə olunur. Bu da ümumi iqtisadi inkişafa təsirsiz ötüşmür. Təsadüfi deyil ki, Prezident İlham Əliyev yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsi zamanı bu vacib məqama toxunaraq deyib: “Bizim bir problemimiz var, bu da neft hasilatının təbii azalmasıdır.

Bu amil ÜDM göstəricilərinə müəyyən mənfi təsir göstərir. Lakin əgər qeyri-neft və qeyri-qaz sektorunda ÜDM-ə baxsaq, görərik ki, 11 ay ərzində 3,2 faiz artım qeydə alınıb, bu da pis göstərici deyil. Bu artım daha yüksək ola bilər və böyük ehtimalla olacaq. Eyni zamanda, biz neft hasilatının sabitləşdirilməsi üzərində işləyirik, – bu, mümkündür, – və təbii qaz hasilatının artırılması istiqamətində də addımlar atırıq. Bu da iqtisadiyyatımıza əlavə dinamika verəcək və onun böyüməsinə töhfə olacaq. Lakin artım təbii olmalıdır”.

Bununla yanaşı, dövlət başçısı əvvəlki çıxışlarında hökumət qurumlarının və Dövlət Neft Şirkətinin bu işlərin gələcək gedişatına daim diqqət yetirəcəyini vurğulayaraq ölkənin ümumi iqtisadi inkişaf templərini geriyə çəkən bu azalmanın aradan qaldırılacağına və sabit neft hasilatının təmin ediləcəyinə ümidvar olduğunu bildirib.

Yeri gəlmişkən, ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası (EİA) 2026-cı ildə Azərbaycanda neft hasilatının sutkada 0,54 milyon barel səviyyəsində olacağını ehtimal edir ki, bu da əvvəlki proqnozlara uyğun gəlir. Qurumun proqnozuna görə, orta gündəlik hasilat göstəriciləri birinci rübdə 0,55 barel, ikinci rübdə 0,54 barel, üçüncü rübdə isə 53 mln barel təşkil edəcək. EİA, həmçinin hesab edir ki, 2027-ci ilə qədər Azərbaycanda gündəlik orta hesabla 0,65 milyon barel neft-qaz hasil olunacaq ki, bu da yeni perspektivli layihələrlə bağlıdır.

Əvvəlki illərdə olduğu kimi, “qara qızıl”ın magistral neft kəmərləri ilə dünya bazarına nəqli də fasiləsiz olaraq davam edib. Energetika Nazirliyinin məlumatına əsasən, 2025-ci ildə 23,1 milyon ton neft (qaz kondensatı ilə birlikdə) ixrac olunub. İxracın 20 milyon tonu Azərbaycan hökuməti ilə tərəfdaşlıqda çalışan konsorsiumun, 2,5 milyon tonu SOCAR-ın, 0,6 milyon tonu isə “Abşeron” yatağının əməliyyatçısı olan JOCAP-ın payına düşüb.

2025-ci ildə Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodunda 6,2 milyon ton xam neft emal olunub. Yeri gəlmişkən, ölkəmizdə xam neftin emalı təməli 1953-cü ildə qoyulmuş Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı Zavodunda həyata keçirilir. Daxili bazarın neft məhsullarına olan tələbatını tam ödəyən zavodda son illər bir sıra yenidənqurma və modernləşdirmə işləri aparılıb.

Energetika Nazirliyinin 2025-ci ilin yekunları ilə bağlı hesabatına əsasən, il ərzində ölkədə 51,5 milyard kubmetr təbii qaz hasil edilib. Qazın 14,1 milyard kubmetri “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunun, 27,9 milyard kubmetri “Şahdəniz” və 1,6 milyard kubmetri “Abşeron” yataqlarının payına düşüb. Hesabat dövründə SOCAR-ın tabeliyində olan müəssisələr tərəfindən isə 7,9 milyard kubmetr “mavi yanacaq” hasil olunub.

2006-cı ilin sonlarında istismara daxil edilmiş “Şahdəniz” yatağından indiyədək 264,7 milyard kubmetr qaz hasil edilib. Ötən 31 ildən artıq müddətdə “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokundan isə 243,9 milyard kubmetr “mavi yanacaq” çıxarılıb. 2026-cı il yanvarın 1-dək həmin yataqlardan 191,2 milyard kubmetr qaz ixraca nəql edilib.

Ümumilikdə, Azərbaycanda quru və dəniz yataqlarından indiyədək, təqribən, 1 trilyon milyard kubmetr qaz çıxarılıb. Mütəxəssislər ölkəmizin mövcud qaz ehtiyatlarının 2,6 trilyon kubmetr həcmində qiymətləndirirlər. Bu isə o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə ölkə üzrə qaz hasilatı bir qədər də artacaq. Ötən il Azərbaycanın xaricə qaz ixracı 25,2 milyard kubmetr təşkil edib. Qazın 12,8 milyard kubmetri Avropaya, 9,6 milyard kubmetri Türkiyəyə, 2,3 milyard kubmetri Gürcüstana, 0,5 milyard kubmetr isə Suriyaya ixrac edilib. İl ərzində Türkiyəyə TANAP-la 5,6 milyard kubmetr qaz nəql olunub.

Bununla belə, ölkəmiz “mavi yanacaq” ixracının artırılması üçün yaxı imkanlara malikdir. Prezident İlham Əliyev yerli televiziya kanalllarına müsahibəsində bildirib ki, mövcud və yeni yataqlardan hasilatın artırılması ölkəmizin qaz təchizatı kimi rolunu bir qədər də genişləndirəcək. Dövlət başçısı “Azəri-Çıraq-Günəşli” dərin qaz, “Şahdəniz Kompressiya” və “Abşeron”un yatağının ikinci işlənmə layihələrinin, eləcə də son dərəcə ümidverici sayılan “Babək” yatağının işlənməyə cəlb edilməsinin Azərbaycanın ixrac potensialının artırılmasına mühüm töhfələr verəcəyini diqqətə çatdırıb: “Biz təchizatı artırmaq variantını nəzərdən keçiririk. Şaxələndirilmiş boru kəməri sistemi və etibarlı təchizatçı kimi yaxşı nüfuza, yaxşı siyasi əlaqələrə malik olan Azərbaycanın qazı bir çox ölkələr üçün enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Çünki müştərilərimizin əksəriyyəti Avropa İttifaqının üzvləridir. Bütün bunlar çox müsbət amillərdir”.

Mirbağır YAQUBZADƏ
XQ