Yerlibaz olmağın mənasızlığı haqqında

Görəsən, dünyada yerlibaz olan insandan daha mənasız kim var?

Ümumiyyətlə, ağlı başında, düşüncəsi yerində olan adam hansı səbəbə görə öz rayonu və rayonunun “qeyrətli bacı-qardaşları” ilə fəxr etməlidir?

Məsələn, bir adam başqa bir tanınmış adamdan söz düşəndə, onunla həmkəndli olduğu üçün niyə məxsusi sevinməli, bunu dilə gətirməlidir?

Axı bir insan həyatda nə qədər uğursuz olmalıdır ki, onun fəxarət yeri belə bir məsələ olsun?

Əlbəttə, suallar ritorikdir, fəqət müasir dünyada xüsusi ilə milliyyətçilik kimi ideologiyadan kənarda yerlibaz olmaq, birmənalı şəkildə sosial şüursuzluq, natamamlıq, cahillikdir. Bu, həm də özünü tapa bilməməkdir.

Məsələn, əgər bir bölgə və insanları haqqında mənfi söz deyilən zaman, həmin bölgədən olan başqa bir adamın xətrinə dəyirsə, pis olursa, “hər yerin yaxşısı da var, pisi də var” kimi ucuz müdafiə mexanizminə keçirsə, əlbəttə, o adam ən yaxşı halda formalaşmamış adamdır.

Çünki formalaşmış insan özünü coğrafiyanın təsadüfi möhürü ilə deyil, fərdi keyfiyyətləri, əməlləri və düşüncə səviyyəsi ilə tanıdır.

Yerlibazlıq mahiyyət etibarilə kollektiv məsuliyyətsizlikdir: insan öz bacarıqsızlığını, ideyasızlığını, cəmiyyətə verə bilmədiyini bir rayonun adına sığınıb gizlədir. “Bizim tərəfin adamları qeyrətlidir”, “filan rayon həmişə belə olub” kimi cümlələr fərdi zəhmətin, fərdi məsuliyyətin üstündən xətt çəkir. İnsan öz adından danışmaq əvəzinə, coğrafiyanı qabağa verir.

Daha təhlükəlisi odur ki, yerlibazlıq zamanla əxlaqi korluğa çevrilir. Adam öz bölgəsindən olanın oğurluğunu “bizim uşaqdır”, savadsızlığını “sadədir”, zorakılığını “qeyrətlidir” deyə bəraət qazandırır. Beləcə, fərd yox olur, əvəzində tayfa psixologiyası qalır. Ədalət, prinsip, həqiqət isə “bizdən olan” filtrindən keçmədiyi üçün rədd edilir.

Yerlibaz insan üçün həqiqət universal deyil, lokal anlayışdır. O, yanlışın yanlış olduğunu yox, kimin tərəfindən edildiyini ölçür. Bu isə cəmiyyətin çürüməsinin ən sürətli yoludur. Çünki bu düşüncə tərzində istedad da, vicdan da, zəhmət də ikinci plana keçir; əsas meyar “haradansan?” sualı olur.

Normal, yetkin insan başqasının uğuruna onunla eyni kənddən olduğu üçün yox, həmin uğurun dəyərinə görə sevinər. Əks halda, bu sevinc deyil, başqasının nailiyyəti ilə öz daxili boşluğunu doldurmaq cəhdidir. Tanınmış birinin adını öz bioqrafiyasına calamaq, “bizdəndir” deməklə özünü böyütmək cəhdi – əslində, öz kiçikliyini etiraf etməkdir.

Yerlibazlıq nə adət-ənənədir, nə də məsum bağlılıq. Bu, intellektual tənbəllikdir. Düşünmək əvəzinə sığınmaqdır. Özünü qurmaq əvəzinə, mənsubiyyətlə öyünməkdir. Və ən acınacaqlısı: bu düşüncə insanı ömür boyu başqasının kölgəsində yaşamağa məhkum edir.

Çünki şəxsiyyət coğrafiyadan doğulmur. Şəxsiyyət seçimdən, zəhmətdən və vicdandan doğur. Coğrafiya ilə fəxr edən adamın isə adətən fəxr edəcək başqa heç nəyi olmur.

Orxan Saffari

Gununsesi.info