Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı İravandan ziddiyyətli açıqlamalar nəyi göstərir?

Milan Lazoviç: Yerevanın son bəyanatlarındakı ziddiyyətlər göstərir ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhə gedən yol o qədər də sadə deyil.

Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının proqram meneceri Milan Lazovic "Moskva-Baku" portalına müsahibəsində Vaşinqton razılaşmalarından sonra erməni tərəfinin bəyanatlarındakı ziddiyyətləri şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Milan Svetislavoviç, avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderləri arasında Zəngəzur dəhlizi haqqında razılaşmalardan sonra belə bir hiss yaranmışdı ki, tərəflər nəhayət bu layihəni razılaşdırıblar və onun icrasına az qala başlanılacaq. Eyni zamanda, Ermənistan XİN rəhbəri Ararat Mirzoyanın jurnalistlərə verdiyi açıqlamalar layihənin praktiki olaraq həyata keçirilməsinə hələ yaxın olmadığını göstərir. O, bəyan edib ki, ilk növbədə Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası aparılmalıdır. Üstəlik, onun sözlərinə görə, layihənin təfərrüatları yalnız Amerika tərəfi ilə müzakirə olunacaq və bu detallar hələ razılaşdırılmayıb. Mirzoyan dəhliz üçün Ermənistan ərazisinin ABŞ-a 99 il müddətinə icarəyə veriləcəyini təkzib edib. Nəzərə alsaq ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sərhədin delimitasiyasının birinci mərhələsi bir il əvvəl baş tutub və tərəflər hələ də elan olunmuş ikinci mərhələyə başlamamışlar, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasının tez olmayacağı göz qabağındadır. Bu barədə nə düşünürsünüz?

- Fikrimcə, Azərbaycanla Ermənistan arasında dövlətlərarası münasibətlərin qurulması ilə bağlı sülh sazişinin mətninin paraflanması yaxşıdır, bu, mühüm addımdır, lakin qarşıda bütün bunları həyata keçirmək üçün öz çətinlikləri ilə uzun bir yol var. Nəticə etibarı ilə, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin blokunun açılması çərçivəsində əldə olunmuş razılaşmalarla bağlı imzalayan ölkələrin bəyanatlarında müəyyən uyğunsuzluqlar var.

Donald Tramp gözəl media mənzərəsi nümayiş etdirmək, Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişənin necə tez “həllinə nail olduğunu” nümayiş etdirmək məqsədi güdürdü. Həqiqətən də, Azərbaycan tərəfinin qeyd etdiyi kimi, İrəvan Trampın Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasına qarışmasından sonra sülh sazişinin iki bəndi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi ilə razılaşdı, lakin Rusiyanın Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması prosesinə mühüm töhfə verdiyini xatırlamaya və nəzərə almaya bilməz. Rusiyanın töhfəsi həm də uzun müddətdir davam edən tarixi münaqişənin həllində tərəqqinin mühərriki oldu.

Beləliklə, əgər Ermənistan, ABŞ və Azərbaycanın nəqliyyat və iqtisadi sazişlərin blokdan çıxarılmasına dair razılaşmalarından danışsaq, o zaman görünən effektivliyə baxmayaraq, bu mövzu ilə uzun müddət və ətraflı məşğul olmaq lazım gələcək. Azərbaycan çoxdandır ki, Zəngəzur dəhlizinin öz hissəsini tikir, Türkiyə isə buna ötən həftə başlayıb, lakin Ermənistanın cənubunda infrastrukturun kifayət qədər zəif inkişaf etdiyini, dəmir yollarının olmadığını da nəzərə almaq lazımdır.

Əgər Ararat Mirzoyanın Donald Trampın Ermənistan ərazisinin 99 il müddətinə icarəyə verilməsi ilə bağlı bəyanatını təkzib etməsindən danışsaq, hesab edirəm ki, erməni diplomatiyasının rəhbərinin belə bir bəyanatı Ermənistanın indiki hakimiyyətinin seçicilər qarşısında nüfuzunu itirmək istəməməsi ilə bağlıdır, çünki əhalinin bir hissəsi belə vəziyyətin əleyhinədir, suverenliyin qismən itirilməsinə qarşıdır. Və tezliklə Ermənistanda parlament seçkiləri gəlir. Və Ermənistan ərazisinə nəzarəti Amerika tərəfi həyata keçirəcəyini İrəvanın açıq şəkildə etiraf etməsi mümkün deyil.

-Ermənistan XİN rəhbərindən daha bir maraqlı tezis oldu. O, mahiyyət etibarı ilə bəyan edib ki, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsi məsələsi Azərbaycana aidiyyatı ola bilməz. Məlum olduğu kimi, rəsmi Bakı Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının Ermənistan Konstitusiyasından çıxarılmasını şərt kimi qoyub. Bu günlərdə baş nazir Paşinyan bəyan edib ki, Azərbaycanla sülh sazişinin mətni Ermənistan Konstitusiyasına zidd olarsa, o, ölkənin əsas qanununa düzəlişlər edilməsi təşəbbüsünü şəxsən verəcək. Bundan başqa, Ermənistan hökumətinin başçısı Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını özündə əks etdirən Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsini tənqid edib. Paşinyanın dedikləri ilə XİN rəhbəri ilə açıqlamaları arasında uyğunsuzluq var...

- Hesab edirəm ki, Ermənistan XİN rəhbəri Ararat Mirzoyanın bu cür bəyanatları daha çox respublikanın daxili auditoriyasına hesablanıb. Konstitusiya, Qarabağ məsələsi ölkə üçün həssasdır. Nikol Paşinyan ardıcıl olaraq Azərbaycanla sülhün bərqərar olması istiqamətində irəliləyir, Ermənistan hökumətinin başçısı sülhü hüquqi cəhətdən möhkəmləndirməyə hazırdır. Eyni zamanda o, başa düşür ki, hökumət də əhalinin bir hissəsini sevindirə biləcək alternativ xətlər səsləndirməlidir. Ona görə də belə çıxır ki, Paşinyan bir şey deyir, Mirzoyan başqa şey deyir. Bu, müəyyən mənada şərti olaraq Ermənistan hakimiyyətindəki “yaxşı polis, pis polis” oyununu xatırladır.

- Gələcəkdə Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması məsələsində nəsə səhv ola bilərmi? Yenə də əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, bir çox qərarlar və addımlar atılmalıdır və bütün bunlar da kifayət qədər vaxt aparacaq...

- Yenə də mövcud reallıqlara əsaslansaq, hələ ki, mənfi ssenari görmürəm. Paşinyan kifayət qədər aydın şəkildə sülhün bərqərar olmasına və Azərbaycanla bütün razılaşmalara əməl olunmasına yönəlib. Rusiya bu prosesləri öz tərəfdən alqışlayır. Ona görə də çətin ki, nəyinsə yanlış getməsi olsun. Bayaq qeyd etdiyim kimi, Ermənistan hakimiyyətinin nümayəndələrinin bir-birini təkzib edən bəyanatları daxili auditoriyaya hesablanıb. Mən hələ Paşinyanın hakimiyyəti üçün real təhlükə görmürəm və 2026-cı ildə Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkilərinin nəticəsi də kifayət qədər şəffafdır. Beləliklə, biz seçkiləri, sonra isə Ermənistan Konstitusiyasına ehtimal edilən dəyişiklikləri gözləyirik.

Və inanıram ki, Tramp Azərbaycan və Ermənistan arasında yekun sülhün imzalanması prosesini də qalibiyyətlə sona çatdıracaq. Axı, onun üçün bu, imic məsələsidir.

- Eyni zamanda, Nikol Paşinyanın Rusiya ilə bağlı son açıqlamalarına diqqət yetirməyə bilmərik. Onun sözlərinə görə, sentyabrın sonunda onun Rusiya Federasiyasında gözlənilməsinə sevinir. İrəvanın son vaxtlar Rusiyaya münasibətdə aktivləşməsinin səbəbi nədir?

- Hesab edirəm ki, Ermənistanın baş naziri bu bəyanatları ilə İrəvanın Rusiya ilə münasibətlərinin də qüvvədə qaldığını və inkişaf etdiyini nümayiş etdirmək istəyir. İrəvanın bu cür hərəkətləri həm də Ermənistan Respublikasının daxili auditoriyasına hesablanıb. Onun məqsədi hələlik Rusiya və Qərb istiqamətləri arasında balansı saxlamaqdır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı