Zəngəzur və dəhliz sözləri Ermənistan üçün psixoloji baxımdan ağır yükdür AÇIQLAMA

Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan bildirib ki, Ermənistan “dəhliz” terminini qəbul etmir və marşrut yalnız TRIPP adlanmalıdır. O əlavə edib ki, TRIPP regional və beynəlxalq biznes üçün yeni imkanlar yaradacaq.

Ermənistan nəyə görə kommunikasiya xəttini “dəhliz” adlandırmaq istəmir? Bu terminə qarşı çıxmalarının siyasi və hüquqi səbəbləri nədir?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, politoloq Üzeyir Mustafayev bildirdi ki, İkinci Qarabağ müharibəsi və onun nəticələri Cənubi Qafqaz regionunun təhlükəsizlik arxitekturasını əsaslı şəkildə dəyişdi:

"Bu dəyişikliklər yalnız Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsi ilə yekunlaşmadı, regionda yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdırdı. Bu reallıqlardan biri də nəqliyyat-kommunikasiya dəhlizlərinin açılması və yeni yolların formalaşdırılması ilə bağlıdır. Bu gün haqqında danışılan və Azərbaycan tərəfindən “Zəngəzur dəhlizi”, Ermənistan tərəfindən isə TRIPP layihəsi kimi adlandırılan yol da həmin reallığın bir hissəsidir. Təəssüf ki, Ermənistan cəmiyyətində hələ də “Zəngəzur dəhlizi” ifadəsinə, ümumilikdə isə “dəhliz” anlayışına qarşı müəyyən qorxu mövcuddur. Mən bunu psixoloji qorxu kimi qiymətləndirirəm və bunun bir neçə səbəbi var. Birinci səbəb niyyət faktoru ilə bağlıdır. Xatırlamaq lazımdır ki, Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə ermənilər “Laçın dəhlizi” ifadəsindən istifadə etməklə Azərbaycanın digər ərazilərinin işğalını sürətləndirmişdilər. Həmin “Laçın dəhlizi” bəhanəsi ilə onlar geniş əraziləri nəzarətə götürə bilmişdilər. Digər tərəfdən, dəhliz anlayışı qondarma rejimin mövcudluğunu qorumaq üçün də əsas vasitə idi".

Politoloqun sözlərinə görə,  tarix onların yaddaşında elə dərin iz buraxıb ki, indi “Zəngəzur dəhlizi” ifadəsi onlarda öz keçmiş niyyətlərini qarşı tərəfdən görmək qorxusunu yaradır.

"Psixologiyaya görə insan nədən qorxursa, onu qarşısındakından da gözləyir. Ona görə də Ermənistan cəmiyyəti bu ifadədən qaçır və “TRIPP layihəsi” kimi adlardan istifadə etməyə üstünlük verir. Məsələnin ikinci tərəfi isə “Zəngəzur” anlayışı ilə bağlıdır. Ermənistan cəmiyyətində rəhbərliyindən sadə vətəndaşına qədər  “Zəngəzur” ifadəsi həm qorxu, həm həyəcan, həm də tarixi siqnal kimi qəbul edilir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2021-ci ildə Şərqi Zəngəzur iqtisadi zonasının yaradılması ilə bağlı açıqlamasında “Əgər Şərqi Zəngəzur varsa, deməli Qərbi Zəngəzur da var” fikri də Ermənistan cəmiyyətində əlavə narahatlıq yaratmışdı. Bu, Ermənistan qarşısında ərazi iddiası deyil, tarixi reallığın xatırladılmasıdır. Nəticə etibarilə həm “Zəngəzur”, həm də “dəhliz” sözlərinin birləşməsi Ermənistan üçün psixoloji baxımdan ağır yükdür. TRIPP layihəsi ortaya çıxmamışdan əvvəl də onlar “Zəngəzur dəhlizi” ifadəsindən qaçır, bunun əvəzinə müxtəlif terminlər “nəqliyyat kommunikasiya xətləri”, “sülh yolu” və s. işlətməyə çalışırdılar. Burada psixoloji amillər xüsusi rol oynayır. Ermənistanın keçmişdə dəhliz anlayışından istifadə etməklə törətdiyi işğallar onların bu gün həmin sözə qarşı həssaslığını artırır. Digər tərəfdən, istər “Zəngəzur dəhlizi”, istərsə də “TRIPP layihəsi” Ermənistan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Dəhlizin yaxın vaxtlarda işə düşəcəyi ehtimal olunur və bu proses regionda yekun sülh müqaviləsinin imzalanması ilə birbaşa bağlıdır. Sülh müqaviləsi paraflansa da, hələ imzalanmayıb. Nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması isə yeni iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq imkanları yaradır və marşrutdan istifadə edəcək bütün ölkələr üçün ciddi dividendlər vəd edir. Bu səbəbdən Zəngəzur dəhlizinin açılmaması ehtimalını real hesab etmirəm. Sadəcə, onun adının Ermənistan cəmiyyəti tərəfindən qəbul edilməsi müəyyən vaxt tələb edir. Burada qorxu, psixoloji gərginlik və tarixi yanaşmalar bir-biri ilə sıx bağlıdır", - deyə müsahibimiz yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI