“2026 cı il üçün qaranlıq proqnoz: ABŞ, demokratiya və həlledici dönüş nöqtəsi“ Frensis Fukuyama

"ABŞ-da daxili siyasi mübarizə və qlobal nəticələr..."

Qlobal demokratiya müasir tarixinin ən çətin mərhələlərindən birini yaşayır və ABŞ artıq liberal dünya nizamının lideri rolundan uzaqlaşıb. Buna baxmayaraq, ABŞ daxilində baş verəcək siyasi proseslər "tunelin sonundakı işıq" ola bilər.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "The Kyiv Independent" nəşrində tanınmış amerikalı siyasi filosof Frensis Fukuyama yazıb.

ABŞ-ın transformasiyası və avtokratiyalara yaxınlaşma

Fukuyama öz məqaləsində 2026-cı ilə dair bədbin, lakin qismən ümidverici proqnoz təqdim edir. Onun qənaətinə görə, 2024-cü il seçkilərindən sonra Vaşinqton faktiki olaraq liberal beynəlxalq nizamın qarantı rolundan imtina edib. ABŞ Avropa və Asiyadakı demokratik müttəfiqləri ilə münasibətləri zəiflədir, bunun əvəzində isə avtoritar rejimlərlə praqmatik və şəxsi maraqlara əsaslanan sövdələşmələrə üstünlük verir.

Filosof qeyd edir ki, Donald Tramp administrasiyası idarəetmədə fərmanlara söykənir, qanunun aliliyini kölgədə qoyur və ölkəni getdikcə avtokratik üslubda idarə edir. Onun fikrincə, Trampın xarici siyasətində ideoloji xətt yoxdur. 

Əsas motivasiya şəxsi və biznes maraqlarıdır. Rusiya ilə dialoq da strateji balansdan deyil, Amerika biznesinin həmin bazara qayıtması və Ukraynanın resurslarına çıxış əldə etmək istəyi ilə izah olunur. Fukuyama vurğulayır ki, bu kontekstdə dəyərlərə və ya siyasi arqumentlərə müraciət etmək mənasızdır.

Ukrayna, Avropa və ABŞ daxilində həlledici seçkilər

Filosofun fikrincə, yaxın aylarda Ukraynanın taleyi əsasən Avropa İttifaqının mövqeyindən asılı olacaq. ABŞ-da hərbi yardım administrasiya tərəfindən bloklandığına görə Kiyev üçün əsas dayağa Avropa çevrilir. Bununla yanaşı, Fukuyama xatırladır ki, Amerika cəmiyyətinin əksəriyyəti hələ də Ukraynanı dəstəkləyir və problem ABŞ xalqında deyil, hazırkı siyasi rəhbərlikdədir.

2026-cı ilin noyabrında keçiriləcək Konqresə aralıq seçkiləri isə əsas dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. Fukuyamanın fikrincə, Trampın təsiri 2025-ci ilin ilk yarısında pik həddə çatıb və artıq sürətlə zəifləyir. Bunun səbəbləri arasında proteksionist siyasət nəticəsində həyatın bahalaşması, reputasiya zərbələri və uğursuz xarici manevrlər göstərilir.

Filosof demokratların Nümayəndələr Palatasına nəzarəti geri qaytara biləcəyini, hətta üçüncü impiçment prosesinin gündəmə gələ biləcəyini də istisna etmir. Nəticə etibarilə, Fukuyama hesab edir ki, 2026-cı ildə ABŞ-da gedəcək daxili siyasi mübarizə təkcə Amerika demokratiyasının deyil, həm də Ukraynanın suverenliyinin taleyini müəyyən edəcək. Bu mübarizə qlobal nizam üçün həlledici sınaq olacaq.