66 milyon il əvvəl: Vulkanlar Yerin iqlimini necə dəyişdi?

Almaniya, ABŞ və Yaponiyadan olan beynəlxalq alimlər qrupu maraqlı araşdırma aparıblar. 

Araşdırma 66 milyon il əvvəl Hindistandakı Dekkan tələləri ilə əlaqəli irimiqyaslı vulkan püskürmələrinin Yer kürəsinin iqliminin və ekosistemlərinin dəyişməsində həlledici rol oynadığını göstərib. Bu proseslərin planetimizin orbitindəki dəyişikliklərlə sinxronlaşdığı ortaya çıxıb. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Science Advances” jurnalında dərc olunub.

Yerin orbitinin iqlimə təsiri

Yerin Günəş ətrafındakı orbitinin kvazperiodik salınımları planetin səthinə çatan günəş radiasiyasının miqdarını tənzimləyir. Bu, təkcə istiliyin ümumi miqdarına deyil, həm də fəsillərin intensivliyini və müddətini təyin edərək, onun enliklər üzrə paylanmasına təsir göstərir. Alimlər müəyyən ediblər ki, bu dövrlər iqlimə kompleks təsir göstərən intensiv vulkanik fəaliyyət dövrləri ilə üst-üstə düşür.

Dekkan tələləri güclü püskürmələrin mirasıdır

Dekkan tələləri Hindistanın qərb hissəsinin çox hissəsini əhatə edən nəhəng bazalt birləşmələridir. Onlar təbaşir dövrünün sonunda bir sıra vulkan püskürmələri nəticəsində əmələ gəlmişdir. Lava yataqlarının qalınlığı iki kilometrə çatır ki, bu da o zaman baş verən hadisələrin inanılmaz miqyasından xəbər verir.

Püskürmələr iqlimi necə dəyişdirdi?

Cənubi Atlantik və Şimal-Qərbi Sakit Okeanlardakı çöküntülərdən əldə edilən geoloji məlumatların təhlili alimlərə vulkanik fəaliyyətin kükürd qazı və karbon qazı emissiyaları ilə müşayiət olunduğunu müəyyən etməyə imkan verib. Bu qazlar iqlimə çoxistiqamətli təsir göstərib.

Kükürd dioksidi (SO₂) günəş işığını əks etdirərək və Yer səthində temperaturu aşağı salaraq müvəqqəti soyumağa səbəb olub.

Karbon dioksid (CO₂) atmosferdə istiliyi saxlayaraq uzunmüddətli istiləşməyə kömək edib.

Bu iqlim dəyişiklikləri okean çöküntülərində qeydə alınan osmiumun izotopik tərkibindəki dalğalanmalarda əks olunur.

Vulkanik fəaliyyətin iki mərhələsi

Tədqiqatçılar böyük iqlim dəyişiklikləri və ekosistemin pozulması ilə üst-üstə düşən intensiv püskürmələrin iki mərhələsini müəyyən ediblər. Birinci mərhələdə atmosferə çoxlu miqdarda kükürd buraxıldı ki, bu da canlı orqanizmlər üçün ekstremal şərait yaratdı. Geokimyəvi modellər göstərdi ki, püskürən maqmanın həcmi əvvəllər düşünüldüyündən xeyli böyükdür.

Bu kəşf elm üçün nə deməkdir?

Tədqiqat keçmişdə baş verən güclü vulkanik proseslərin planetin iqlimini və ekosistemlərini necə kökündən dəyişdirə biləcəyini daha dərindən başa düşməyi təmin edib. Bu bilik alimlərə gələcəkdə mümkün iqlim dəyişikliklərini modelləşdirməyə və Yerdəki həyata təsir edən geoloji və astronomik amillər arasında qarşılıqlı əlaqəni daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.

Xəzər
“Cebheinfo.az”