ABŞ ın yeni tarif planı: Trampın qərarı qlobal ticarətdə hansı riskləri yaradır?

ABŞ prezidenti Donald Trampın Avropa İttifaqından idxal olunan avtomobillərə 25 faizlik tarif tətbiq edəcəyini açıqlaması qlobal iqtisadi gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib. Avropa İttifaqı ilə ticarət münasibətlərində yeni gərginlik ehtimalı yaradan bu qərar, eyni zamanda ABŞ daxilində hüquqi və iqtisadi müzakirələri də alovlandırır. 

Xüsusilə əvvəlki tariflərin məhkəmə tərəfindən qanunsuz sayılması fonunda bu addımın nə dərəcədə reallaşacağı sual doğurur. 

Trampın tarif siyasəti yeni deyil və onun iqtisadi yanaşmasının əsas sütunlarından birini təşkil edir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, bu siyasətin mərkəzində ABŞ bazarını xarici rəqabətdən qorumaq, yerli istehsalı stimullaşdırmaq və ticarət balansını Birləşmiş Ştatların xeyrinə dəyişmək dayanır. Avropa avtomobillərinə tətbiq ediləcək 25 faizlik tarif də məhz bu strategiyanın davamı kimi qiymətləndirilə bilər. 

Lakin bu addımın iqtisadi nəticələri birmənalı deyil. Bir tərəfdən, yüksək tariflər ABŞ-da yerli avtomobil istehsalçıları üçün müəyyən üstünlüklər yarada bilər. Digər tərəfdən isə idxal olunan məhsulların qiymətinin artması istehlakçıların seçim imkanlarını məhdudlaşdıracaq və bazarda ümumi qiymət artımına səbəb ola bilər. Bu isə inflyasiya təzyiqlərini gücləndirə bilər. 

Bundan əlavə, belə addımların ən həssas tərəfi qarşılıqlı cavab riskidir. Avropa İttifaqı ABŞ-ın bu qərarına adekvat cavab verərsə, tərəflər arasında ticarət müharibəsi dərinləşə bilər. Bu isə yalnız iki tərəfi deyil, qlobal təchizat zəncirlərini və beynəlxalq bazarları da təsir altına sala bilər. 

Məsələnin hüquqi tərəfi isə xüsusi diqqət tələb edir. Tramp administrasiyasının əvvəl tətbiq etdiyi tariflərin ABŞ məhkəmə sistemi tərəfindən mübahisələndirilməsi göstərir ki, bu tip iqtisadi qərarlar təkcə siyasi iradə ilə deyil, həm də hüquqi çərçivə ilə məhdudlaşır. 

Bu baxımdan yeni tarif qərarının da eyni aqibətlə üzləşə biləcəyi istisna deyil. Bu addımın geosiyasi tərəfi də önəmlidir. ABŞ və Avropa İttifaqı uzun illərdir strateji tərəfdaş kimi çıxış etsələr də, ticarət sahəsində ziddiyyətlər zaman-zaman üzə çıxır. Yeni tarif qərarı bu münasibətlərdə etimadın azalmasına və iqtisadi əməkdaşlığın zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. 

Beləliklə, Trampın elan etdiyi tarif artımı təkcə iqtisadi qərar deyil, həm də siyasi və geosiyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Qısa müddətdə daxili bazarın qorunmasına xidmət etsə də, uzunmüddətli perspektivdə bu addımın həm ABŞ iqtisadiyyatı, həm də qlobal ticarət sistemi üçün ciddi risklər doğuracağı ehtimalı yüksəkdir.

Siyasət şöbəsi