ABŞ İranla hərbi toqquşmada maraqlı deyil Elşad Mirbəşiroğlu

 Ağ Ev administrasiyası Tehrana qarşı danışıqlara başlamaq üçün öncədən bir neçə ciddi şərt irəli sürüb. Məlumatlara görə, əsas tələblərə İranın kütləvi nümayişçilərə qarşı atəşdən dərhal imtina etməsi, həbs olunanların buraxılması, zənginləşdirilmiş uranın təhvil verilməsi, uzaqmənzilli-ballistik raket proqramının dayandırılması və (Hizbullah, HƏMAS, Hislər və s.) terror təşkilatlarına dəstəyin kəsilməsi daxildir.

ABŞ Tehranla danışıqlara yalnız bu tələblər yerinə yetirildiyi halda razılaşacaq. Bəs, İranın cavabı nə olacaq? Şərtlərlə razılaşacaqmı?

Məsələ ilə bağlı sabiq deputat, siyasi elmlər doktoru Elşad Mirbəşiroğlu Sfera.az-a açıqlama verib. Onun sözlərinə əsasən, ümumiyyətlə, bu məsələdə ziddiyyətli vəziyyət mövcuddur:

“Belə ki, həm Tramp administrasiyasının özündə də fərqli yanaşmalar var, həm də İran tərəfində də bəzən ziddiyyətli mövqelərə rast gəlirik. Tramp administrasiyasında bir qrup şəxs İranla diplomatik təmaslara üstünlük verir. Amma Trampın özü həm danışıqların mümkünlüyü ilə bağlı mövqe bildirir, həm də İrana görünməmiş zərbələr endirilməsi ehtimallarını səsləndirir. Ona görə də proseslərin necə cərəyan edəcəyini tam şəkildə müəyyənləşdirmək çətindir. Tramp qeyd edib ki, İran rəhbərliyi danışıqların aparılması ilə bağlı siqnallar verir. Hətta bunu İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də bildirib ki, onlar danışıqlara hazırdırlar, amma ABŞ İranla ultimatum dilində danışmamalıdır, yalnız tam bərabərhüquqlu şəraitdə dialoq mümkündür. Buna baxmayaraq, ABŞ danışıqların aparılması üçün öz şərtlərini irəli sürüb”.

Ekspert ABŞ-nin İsveçrədəki səfirliyi vasitəsilə ABŞ və İran rəsmiləri arasında təmasların mövcud olduğunu vurğulayıb:

“Bu da danışıqların baş tutma ehtimalını gücləndirir. Məsələnin digər tərəfi isə ondan ibarətdir ki, ABŞ hazırda Qərb yarımkürəsində həll etməli olduğu problemlərlə məşğuldur. Yəni ABŞ-nin mövqeyinə istinad edərək yanaşma sərgiləmək olar. Bildiyimiz kimi, Tramp diqqətini Kuba, Meksika və Venesuelaya, Venesuelanın gələcək vəziyyətinə yönəldib. Digər tərəfdən isə Qrenlandiya məsələsində də çox israrlıdır. Bu isə NATO daxilində ciddi qeyri-müəyyənlik yaradır. Bu baxımdan, indiki reallıqlar şəraitində ABŞ üçün İranla münasibətlərin hərbi toqquşma həddinə çatması maraqlı olmayacaq. Digər tərəfdən hesab edirəm ki, İrandakı daxili vəziyyət də ciddi təsiredici amil kimi çıxış edir. İran Prezidenti Pezeşkiyan, bildiyimiz kimi, cəmiyyəti dəstək mitinqinə dəvət edib. Prezidentin özü də bu mitinqdə iştirak edib və eyni zamanda bildirib ki, cəmiyyəti narazı salan məsələlər həll edilməlidir. Yəni hakimiyyət kompromis yolunu tutub. Bundan əlavə, İranda 36 məscidin yandırılması da hakimiyyətə qarşı çıxan etirazlara münasibətdə fərqli yanaşma formalaşdırır. Yəni əhalinin bir hissəsi bu cür etirazlara artıq neqativ yanaşa bilər və milyonluq mitinqlər də bunu deməyə əsas verir. Amma bütün hallarda mən bu reallıqlar fonunda düşünürəm ki, İran rəhbərliyi ABŞ-nin sərt mövqeyini bildiyi üçün dialoqda maraqlı olacaq. Bu gün də, özlərinin etiraf etdiyi kimi, həmin təmaslar mövcuddur. ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens də dialoq tərəfdarıdır. Onun prezident administrasiyasında kifayət qədər təsiri var. Bütün bunların fonunda hesab edirəm ki, indiki şəraitdə ABŞ ilə İran arasında dialoq imkanlarının formalaşması kifayət qədər realdır”.

Bəsti Rəfizadə

Sfera.az