Icma.az
close
up
RU
Aclığın və iztirabın fotoqrafı...

Aclığın və iztirabın fotoqrafı...

Icma.az xəbər verir, Qaynarinfo saytına əsaslanaraq.

Mayın sonunda uzaq Braziliyadan dünya şöhrətli fotoqraf Sebastyan Salqadonun 81 yaşında vəfat etməsi xəbəri gələndə bütün informasiya məkanını heç olmasa bir neçə gün bu itkinin zəbt edəcəyinə inanırdım. Sadəlövh inamımda yanıldım. Dünya xəbərin üzərindən sükutla keçdi. 

Eyni vəziyyətlə 2023-cü ilin payızında qarşılaşmışdım - Jan-Lük Qodar dünyanı könüllü tərk edəndə. O vaxt da bəşəriyyət kimi itirdiyinin fərqində olmadı.

Sebastyan Salqadonu aclığın və iztirabın fotoqrafı adlandırırdılar. Ötən əsrin son onilliyinin elə bir müharibəsi və humanitar fəlakəti yoxdu ki, onun fotoaparatının yaddaşına düşməsin. Ruanda genosidi, Konqoda vətəndaş müharibəsi, Körfəz savaşı, Yuqoslaviya faciəsi... Aclıq, qaçqınlar, insan istismarı, hindulara qarşı repressiyalar, işçi hüquqları - heç biri Salqadonun gözündən qaçmadı. O, Robert Kapa, Kartye-Bresson, Yucin Smitlə başlayan məşhur fotoreportyorlar pleyadasının son mogikanı idi. Ancaq Kapa və Kartye-Bresson təkcə ağrıları yox, həm də mübarizəni göstərirdilərsə, Salqadoda biz yalnız ümidsizlik, barışqanlıq, məğlubiyyət görürük. Salqado öz dövrünü fikir ayıqlığı ilə dərk edirdi - biz hamımız tələdəyik. Və zəngin fermerin ailəsində doğulub böyümüş, imkanlı ailənin övladı olan, Dünya Bankında çalışmış, iqtisadçı diplomuna malik Salqado səbəbləri də bilirdi və göstərirdi. Səbəb - kapitalizmdir.

"Hər bir yaxşı fotoqraf həm də iqtisadçı və tarixçi olmalıdır”, - o, deyirdi. İqtisadçı təhsili və praktikası ona çılpaq həqiqəti görməyə yardımçı idi. Salqado kapitalizmi insanı insanlıqdan çıxaran, yalnız qazanc barədə düşünənlərin yönəltdiyi bir quruluş sayırdı. Gəncliyində Marksı və Lenini diqqətlə oxumuş, 1980-cı illərdə isə daimi yaşamaq üçün SSRİ-yə köçməyi planlaşdıran (buna Sovet dövlətinin süqutu mane oldu), özünü sosialist adlandıran Salqado müsahibələrindən birində deyirdi: "Biz dərin iqtisadi böhran vəziyyətində yaşayırıq. Çıxış yolunu vaxtilə Marks göstərmişdi. Artıq yeni bazarlar yoxdur. Fəth etmək və ya xammal mənbəyi kimi istifadə olunası yeni torpaqlar yoxdur. Odur ki, böhran qlobaldır”. 

Və bu qlobal böhran mənəviyyatı da yox edib. Və mərkəz kapitalizmi böhranı yeni ərazilərə köçürməklə öz vəziyyətini müvəqqəti yüngülləşdirmək üçün hər dəfə müharibələrə əl atır. Bir iqtisadçı kimi Salqado anlayırdı ki, vəhşi istismarın da, aclıq və əsarətin də, müharibələrin və humanitar fəlakətlərin də kökündə iqtisadi-maliyyə maraqları dayanır. Bunu anlamaq isə ikiqat kədərliydi.

Onun qızıl karyerində çalışan minlərlə işçinin təsvir olunduğu fotosu Dantenin "Cəhənnəm”ini xatırladır. "Mən insan gördüm ki, öz uşağının ölüsünü zibilliyə aparırdı. O, oğlunun ölüsünü dinməz-söyləməz zibilliyə atdı və heç nə olmamış kimi yanındakı tanışı ilə söhbət edə-edə getdi. Yer kürəsində insandan daha qorxulu vəhşi yoxdur”, - Salqado xatırlayırdı.

Yaxud onun dilindən başqa bir fotonun tarixçəsi: "Onlar daha güllədən qorxmurlar, başqa vacib problem var - aclıq. Humanitar yardımla dolu yük maşınlarının gəlməsinə hökumət mane olur. Bu, siyasətçilərin dəhşətli əclaflığıdır”. Burada söhbət 1990-ların Afrikasından gedir, ancaq sanki bu günün Qəzzası təsvir olunub. 

Sebastyan Salqadonun ağ-qara fotoları bizə başa salır: indiki dünya sistemində heç kim müharibələrdən və sosial katakalizmlərdən sığortalanmayıb. O, təsdiqləyirdi ki, gördüklərindən və çəkdiklərindən sonra insanlıqda peşman olmamaq çətin məsələdir. Onun fotolarındakı təsvirlər eybəcər, ancaq əvəzlənməyən siyasi-iqtisadi sistemin bəzək-düzəksiz sifətidir. Dildən acı Süzen Zontaq vaxtilə Salqadonu "yoxsulluğu və iztirabları estetikləşdirməkdə” ittiham edirdi. Halbuki Salqadonun vur-tut bircə məqsədi vardı - incəsənətin köməyilə bu qlobal qaranlığı insanların diqqətinə çatdırmaq, fəlakətin irq, din, millət, dövlət tanımadığını göstərmək.

Nail oldumu? Çətin ki. 

2014-cü ildə məşhur rejissor Vim Venders fotoqraf haqqında "Yerin duzu” sənədli filmini çəkdi (filmin ikinci rejissoru Salqadonun oğludur). Film Kannda nümayiş olundu, "Oskar”a namizəd oldu, "Sezar” mükafatını aldı. Orada Salqado fotoların tarixçələrini danışır, ümidsizliyini və kədərini bölüşür. Bəli, incəsənət artıq silah deyil. Toxlar acların səfalətinə, aclığına, müharibələrə biganədirlər. Salqadonun "Bütün bunlar hər yerdə təkrarlana bilər” xəbərdarlığı isə onlarda heç bir hiss oyatmır. Və Salqadonun filmdəki monoloqları da aydın göstərir: fotoqraf gördüyü dəhşətlərdən yorulub, son həddə çatıb.

Sonrası aydındır - Salqado haradan başlamışdısa, ora da qayıdır. Braziliyaya, atasının fermasına. Və metamorfoz - iqtisadçıdan fotoqrafa çevrilmiş Salqado fermerliyə dönür. Bu, onu bir insan kimi depressiyadan və bəlkə də intihardan xilas edir.

Onun döndüyü torpaq isə vaxtilə tərk etdiyi torpaq deyildi. Tropik meşələr qırılıb, müqavimət göstərən hindular təqib olunur və öldürülür, iqlim dəyişilib. Və yenə də problemin kökündə kapitalizm, onun iqtisadi maraqları, varlanmaq hərisliyi dayanır. Salqado meşələri bərpa etmək qərarına gəlir, həyat yoldaşı ilə birlikdə "Yer İnstitutu”nu təsis edir. Onların səyi nəticəsində 25 il ərzində 600 hektar ərazidə 2,5 milyon ağac əkilir, səhraya çevrilmiş ərazidə əvvəlki iqlim bərpa olunur. Salqado nə vaxtsa atasına məxsus olmuş torpaqları Braziliya xalqına bağışlayır. Hazırda ora Milli parkdır.

İnsanların qlobal fəlakətlərə qarşı birləşəcəyinə və kollektiv səylərə ümidini dəfn edən Sebastyan Salqado doğulub-böyüdüyü yerə qayıdıb fərdi fəaliyyəti ilə nümunə verdi - döyüş meydanında bir nəfər də döyüşçüdür...

Məmməd Süleymanov

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:153
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 04 İyul 2025 10:16 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see379

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see352

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see340

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see300

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see284

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see266

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see254

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see253

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see250

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see246

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see234

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see233

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see233

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see223

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see220

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see218

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see201

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see200

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see198

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see194
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri