Icma.az
close
up
RU
Baxmağa qorxduğumuz ayna Günel Musa yazır

Baxmağa qorxduğumuz ayna Günel Musa yazır

Icma.az, 525.az portalına istinadən məlumat yayır.

Günel MUSA

Zaman çox qiymətlidir. Bəlkə də dünyada ən dəyərlimizdir. Ancaq zamanın axınının dayandığı bəzi məqamlar vardır. Saatın əqrəbləri irəli hərəkət etsə də, sənin üçün zaman anlayışının olmadığı, təqvimdə günlər dəyişsə də, fərqində olmadığın həmin o anlardan bəhs edirəm. Mənim bu anlarım daha çox tanıdığım, sevdiyim bir insanın ölüm xəbərini eşitdiyim vaxt olur. Bəzən bir otaqda səssiz, hərəkətsiz oturur, elə oturduğum yerdə də uzaqlaşıram bu dünyadan. Əvvəl xəfif bir melodiya kimi otağıma süzülən bu sükut bir müddət sonra ağırlaşmağa başlayır. Səssiz oturduğum o otaqda bəzən bir sözün, bir hərəkətin, hətta bir nəfəsin belə artıq olduğunu, nəfəsimin zamanın içində sıxıldığını hiss edirəm. Doğma bir insanın itkisi çox zaman bu sualı doğurur: "Necə ölə bilər axı?" Bir neçə saat əvvəl əlini sıxdığın, söhbət etdiyin insanın bir daha geri qayıda bilməyəcəyi sonsuzluğa yollandığını ilk anlarda dərk edə bilmirik. O an zamanın donduğu andır. Zamanın axını bərpa olunduqdan sonra ölümün ağrısı da daxil yaşanan sarsıntılar torpağın yavaş-yavaş eroziyaya uğraması kimi biz fərqində olmadan silinib gedir. Bir müddət sonra o torpağa baxdığımızda itkimizin dərin ağrısını deyil, itirdiyimiz insanla birlikdə yaşananların yavaş-yavaş silinməsinin və hər şeyin yalnız xatirələrdən ibarət olmasının kədərini hiss edərik.

Uşaq vaxtı ölüm adama bir az da zarafat kimi gəlir. Bizə elə gəlirdi ki, ətrafımızdakı yaşlı insanlar hər zaman qoca olublar. Həyat yalnız bizim üçün axan çay kimi görünür.  Qonşuluqda düşən yas həyətdə top oynamağımıza, yüksək səslə musiqi dinləməyimizə, acmağımıza, susamağımıza, arzularımıza mane olacaq qədər təsir etmir bizə. Məhəllənin o biri başında fəryad qopsa da, biz bu biri başında gələcəklə bağlı şirin xəyallar qururuq. Böyüyəndə edəcəklərimizlə bağlı arzularımız ölüm adlı həqiqətin içindən dartıb çıxarır bizi. O yaşlarda beynimizdə zaman məhdudiyyəti olmadığı üçün bu arzuların nə vaxtsa mütləq reallaşacağına ürəkdən inanırıq. Uşaqlıq həm də insanın öz əyalətidir və bütün arzular bir gün bu əyaləti tərk etdikdən sonra gerçəkləşir. Gələcəkdə baş verə biləcək hər şeyin xəyalını qururuq, amma hesaba qatmadığımız yalnız bir şey olur - ölüm. Uşaq vaxtı yaşadığımız evin yaxınlığında bir qəbiristanlıq var idi. Hər gün o qəbiristanlığın yanından keçib məktəbə gedərdik. Ordan keçəndə hər dəfə əllərimlə üzümü tutardım. Bu, mənim ölüm adlı həqiqətdən qaçışım idi. Məktəbdən günorta saatlarında qayıdanda bəzən dəfn mərasiminə tuş gələrdim. İnsan topasının çiynində yırğalana-yırğalana gedən tabutu gördüyüm zaman belə ölümü dərk edə bilmirdim. Ancaq içimdə bir qorxu peyda olurdu. İnsan bilmədiyi şeydən qorxarmı? Yalnız indi anlayıram ki, ölüm doğulduğumuz an qulağımıza üfürülən ilahi bir mehdir və insanın iki mütləq həqiqəti vardır: Doğum və ölüm.

Məşhur İsveç rejissoru İnqmar Berqman "Yabanı çiyələklər" filmində ölümü əqrəbləri olmayan saata bənzədir. Zaman var, hər zaman da olacaq. Amma qolumuz-qanadımız olan əqrəblər yoxdur. Biz heç vaxt öz zamanımızı göstərə bilməyəcəyik. Ölüm bizə zamanın qiymətli bir xəzinə olduğunu xatırladır həm də. Bəzi insanlar sənin bu xəzinəni məmnunluq axtarışı ucbatından həyasızcasına istismar edir. Bunun qarşısını ala bilməkdə çətinlik çəkirik çox vaxt. İnsanlarla olan bağları tamamilə qoparıb atmaq da mümkünsüzdür. Elə bu nöqtədə sükut problemin ən ədalətli həlli kimi gəlir mənə. Hələ ki, ölümün hər gün sənə daha bir addım yaxınlaşdığı yaşlardasansa zamanın əqrəblərindən möhkəm yapışmaq ehtiyacı hiss edərsən.

Bu yaxınlarda qarşıma TED (Texnologiya, Əyləncə Dizayn) tədbirindən olan  çox təsirli bir nitq çıxdı. Tədbirdə qonaq qismində çıxış edən amerikalı rəssam Sendi Çanq idi. Toplum sənəti mövzusunda çalışan Çanq 2009-cu ildə çox sevdiyi bir insanı qəfil itirir. Ondan sonra ölüm haqqında daha çox düşünməyə başlayır. Beləlilklə də, onun həyatında ağır depressiya və yas dönəmi başlayır. Bir müddət sonra Çanq "həyatın fani, ölümün ani" olduğunu anlayır və bunu insanlarla paylaşmağın yollarını axtarmağa başlayır. O, yaşadığı məhəllədə tərk edilmiş bir evin xarabalığının divarlarını nəhəng lövhəyə çevirir və üzərinə "Boşluğu doldur: Mən ölməzdən əvvəl..." cümləsini yazır. Çox qısa zaman ərzində qonşularının gah təsirli, gah gülməli cavabları divarı doldurur. O divar əslində toplumun bir aynasıdır. İnsanların bütün qorxuları, ümidləri və xəyalları həmin bir cümlədə birləşir. Bu sadə, lakin təsirli layihə 2013-cü ildən bəri dünyanın 76 ölkəsində 38 dildə 5000-dən çox "Ölməzdən əvvəl" divarının yaradılmasına ilham mənbəyi olub.

Sendi Çanq TED nitqində deyir: "Sahib olduğumuz ən əhəmiyyətli iki şey: zaman və insanlarla münasibətlərimizdir. Diqqət dağınıqlığının artdığı bir çağda həyatın qısa və kövrək olduğunu xatırlamaq hər zamankından daha əhəmiyyətlidir. Çoxumuz ölümdən bəhs etməkdən, onun haqqında düşünməkdən qaçırıq. Ancaq ölümü düşünmək həyatınıza aydınlıq gətirir".

Ölümü düşünmək əslində həyatı, yaşamağı düşünməkdir. Çünki ölümün fərqində olmaq zamanımızı daha mənalı keçirməyin açarıdır. Baxmağa qorxduğumuz, amma kimliyimizi, həyatımzı bizə göstərən aynadır ölüm. Həyatda mütləq bərabərliyin əldə olunduğu yeganə məqam həyatdan ölümə keçid anıdır. Ona görə də əhəmiyyətli olan təkcə doğulub yaşamaq deyil, necə yaşamağınız, ondan yaddaqalan bir həyat qurub-yaratmamağınızdır. Məşhur filosof Nitsşe deyir ki, "İnsan heyvanla fövqəlinsan arasında uzanan bir kəndirdir". Bu ipin bir ucundan o biri ucuna hamı keçə bilməz. Risk etməyən, hər zaman təhlükədən qaçan, simvolu dəvə olan, hara çəksən, gedəcək sürü psixologiyalı insanlar həmişə ipin arxasındadır. Yəni insan olmaq sadəcə başında tük, üzündə gözü olmaq, yemək, içmək, nəfəs almaqla əldə olunan bir şey deyil. Bundan çox-çox artığıdır. Biz doğuluruq, böyüyürük, qocalırıq və ölürük. Amma önəmlisi bu deyil. Ən əsası, dünyadan köçdüyümüz zaman arxamızda nə qoyub getməyimizdir.

Məncə, həyatda hər şey ölümdən qaynaqlanır. O cümlədən həyatın gözəlliyi də. Bəli, həyatın gözəlliyi ölümdədir, ölümə nisbətdədir. Dinlər də ölümdən yaranıb, onunla üzləşməyi asanlaşdıran psixoloji rahatlıq təmin edir. Bəs ola bilərmi ki, həyata bu qədər möhkəm bağlanan insan ölümdən qorxmasın? Bəlkə... Məsələn, qədim romalı şair və filosof Tit Lukretsinin dediyi kimi: "Mən var ikən ölüm yoxdur, ölüm olanda mən yoxam, o halda qorxmaq axmaqlıqdan başqa bir şey deyil".

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:276
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 10 Mart 2025 20:03 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see300

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see297

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see292

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see275

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see274

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see268

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see266

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see247

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see232

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see216

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see215

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see213

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see209

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see203

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see199

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see192

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see188

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see187

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri