Çin Avropaya dəhliz qurur RAKURS

Marşrut Xəzər dənizi üzərindən dəmir yollarını, avtomobil yollarını və dəniz keçidlərini birləşdirir

Çin ölkəni Rusiya və Belarusdan yan keçməklə Avropa ilə birləşdirən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna investisiyalarını artırır. Marşrut Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçir. Onun inkişafı Pekinə Ukraynaya qarşı müharibə və beynəlxalq sanksiyalar səbəbindən riskli hala gələn Rusiya vasitəsilə ənənəvi logistika marşrutlarından asılılığını azaltmağa imkan verir. Dəhlizin uzunluğu təxminən 4750 km-dir. Onunla yük daşınması 15-18 gün çəkir - Çin və Avropa arasında 45-60 gün çəkə bilən dəniz yük daşımalarından üç dəfə sürətli.

Çinin dövlət şirkətləri artıq dəhlizin infrastrukturuna yüz milyonlarla dollar sərmayə qoyublar. Xüsusilə, Pekin Bakı Limanı üçün təxminən 2 milyon dollar dəyərində təxminən 70 milyon dollar qrant yardımı və avadanlıq təmin edib, Çin şirkətləri isə Qazaxıstanın Aktau şəhərində 300 milyon dollara başa gələn yeni dəniz limanının tikintisində iştirak ediblər.

Trans-Xəzər Dəhlizi dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatını Xəzər dənizi üzərindən dəniz keçidləri ilə birləşdirir. Onun tutumu məhdud olaraq qalır, lakin Pekin layihəni daha da genişləndirmək üçün maliyyə imkanlarına malikdir. Türkiyə də dəhlizin inkişafında maraqlıdır. 2015-ci ildə Ankara və Pekin marşrutu Çinin "Bir Kəmər, Bir Yol" Təşəbbüsü ilə birləşdirən memorandum imzalayıblar. İyunun əvvəlində marşrutun əsas hissəsi olan Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu tam gücü ilə fəaliyyətə başlayıb və Rusiyadan yan keçərək Avropaya alternativ marşrutun yaradılmasını başa çatdırıb.

Əvvəllər Qazaxıstan və Çinin Rusiyadan yan keçərək Avropaya yük daşınmasına imkan verəcək yeni dəmir yolu marşrutu işə saldığı bildirilirdi.

Yeri gəlmişkən…

Bu hadisə regionda sülhün möhkəmlənməsinə və Ermənistanın uzun müddətdir davam edən blokadasının yumşaldılmasına, Rusiyanın rolunun tədricən azaldılmasına töhfə verə bilər. Ermənistan və Azərbaycan ticarət əlaqələrini tədricən genişləndirirlər. Analitiklər hesab edirlər ki, bu, Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmləndirilməsinə, Ermənistanın iqtisadi təcridinin yumşaldılmasına və Rusiyanın regiondakı təsirinin azaldılmasına töhfə verə bilər.

Azərbaycan artıq Ermənistana enerji təchizatına başlayıb və Qazaxıstan və Rusiyadan buğda üçün tranzit məntəqəsi kimi xidmət edir. Bu arada, İrəvan bildirir ki, Azərbaycana ixrac üçün sənaye və kənd təsərrüfatı mallarının siyahısını tərtib edir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, hər iki ölkənin əsas məqsədi geosiyasi qarşıdurma deyil, münaqişələrin həlli olaraq qalır. Eyni zamanda, bu cür əməkdaşlıq ənənəvi olaraq regionda əhəmiyyətli təsirə malik olan Moskvadan asılılığı obyektiv şəkildə azaldır.

Münasibətlərin normallaşdırılmasına təkan 2023-cü ildə Qarabağda baş verən hadisələrdən, Azərbaycanın bölgədə suverenliyini tam bərpa etməsindən və 2025-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən sülh sammitindən sonra yaranıb. Otuz illik münaqişə zamanı Ermənistan qismən Azərbaycan və Türkiyə tərəfindən blokadaya alınmışdı və bu da onun iqtisadi imkanlarını məhdudlaşdırırdı.

Bu fonda hər iki ölkə Rusiyadan da uzaqlaşır. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkənin KTMT-dəki iştirakını dayandırıb, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev isə 2024-cü ildə Azərbaycan Hava Yollarına məxsus təyyarənin vurulmasından sonra Moskvanı sərt tənqid edib. Hər iki ölkə ABŞ-ın təşəbbüsü ilə Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirməyi və Rusiya və İranın logistika təsirini azaltmağı hədəfləyən TRIPP nəqliyyat layihəsini də dəstəkləyib.

Eyni zamanda, yeni ticarət axınları yaranır. Dekabr ayında Azərbaycan ilk dəfə olaraq Ermənistana benzin tədarük edib ki, bu da artıq yanacaq qiymətlərinin aşağı düşməsinə səbəb olub. Bundan əlavə, Bakı potensial qaz tədarükü də daxil olmaqla enerji əməkdaşlığını genişləndirməyi düşünür. Həmçinin, ölkələr arasında birbaşa nəqliyyat əlaqələri hələ də mövcud deyil, lakin ekspertlər sərhədlərin delimitasiyası prosesi başa çatdıqdan sonra onların açılmasını istisna etmirlər.
Analitiklər hesab edirlər ki, Ermənistan və Azərbaycan arasındakı yaxınlaşma qismən Rusiyadan asılılığı azaltmaq üçün ortaq istəklə bağlıdır. Eyni zamanda, Moskvanın Ukraynadakı müharibə bitdikdən sonra bölgədəki təsirini bərpa etməyə çalışması mümkündür. Xatırladaq ki, Rusiya Azərbaycanı Ermənistan vasitəsilə Naxçıvanla birləşdirəcək Tramp Beynəlxalq Sülh və Rifah Layihəsində (TRIPP) iştirak etməyəcək.

V.VƏLİLİ