Icma.az
close
up
RU
DİN, MƏNƏVİYYAT VƏ İNKİŞAF

DİN, MƏNƏVİYYAT VƏ İNKİŞAF

Icma.az bildirir, Azpolitika.az portalına istinadən.

Sadiq QURBANOV, millət vəkili

Avropanın inkişafının səbəblərini araşdırarkən görürsən ki, bu inkişafda filosofların payı danılmazdır. Onlar insanın özünə, cəmiyyətə, əxlaqa, azadlığa və dövlətə münasibətinin dəyişməsində mühüm rol oynayıblar. Ağıl, vicdan, mənəvi məsuliyyət və azadlıq kimi anlayışların formalaşmasında fəlsəfi düşüncənin böyük təsiri olub.

Bu baxımdan İmmanuel Kantın xüsusi yeri var. Kantın 1793-cü ildə yazdığı “Saf ağılın sərhədləri daxilində din” (“Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft”) əsəri din fəlsəfəsinin mühüm əsərlərindən biridir. Kant burada dini yalnız zahiri qaydalar və ayinlər müstəvisində araşdırmır, insanın daxili aləminə, vicdanına və yaxşı ilə pis arasında seçiminə diqqət yetirir.

Bəzən dindarlığı yalnız zahiri qaydalarda və müəyyən ayinlərin icrasında axtarırıq. Kant isə diqqəti insanın daxilinə yönəldirdi. Onun düşüncəsində din insanın həyatını yalnız qadağalarla tənzimləyən sistem kimi yox, insanı mənəvi seçim qarşısında qoyan məsuliyyət kimi meydana çıxır. Burada vicdan əsas yer tutur.

İnsanın daxili aləminə vardıqda görürsən ki, Kant insan təbiətində həm yaxşılığa, həm də pisliyə meylin mövcud olduğunu düşünürdü. İnsanın daxilində güclü bir eqoizm var. Bu eqoizm insanı çox vaxt öz nəfsinin arxasınca aparır. Buna görə insanın əsas mübarizəsi əvvəlcə öz daxilində başlamalıdır. İnsan öz zəifliklərini görməli, nəfsinə qalib gəlməyə çalışmalı və mənəvi baxımdan yüksəlməlidir. Burada məsələ yalnız fərdi əxlaqla bitmir. Öz daxilində vicdanı, məsuliyyəti və ədalət hissini formalaşdıran insan cəmiyyətə münasibətini də dəyişir. Başqasının hüququna hörmət etmək, fərqli düşüncəyə dözümlü yanaşmaq, azadlığın məsuliyyət tələb etdiyini anlamaq və ümumi mənafeyi şəxsi maraqdan üstün tutmaq demokratik cəmiyyətin mənəvi əsaslarını yaradır. Demokratiyanın möhkəmliyi də yalnız qanunlardan və siyasi institutlardan yox, cəmiyyətin mənəvi mədəniyyətindən asılıdır.

Din məsələsinin mahiyyəti də buradadır. Həqiqi ibadət insanın davranışında öz əksini tapmalı, onu vicdanlı, ədalətli, mərhəmətli və başqasının haqqına hörmət edən bir insana çevirməlidir.

Məhz bu düşüncə xətti bizi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dini və mənəvi baxışlarına gətirir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev 30 sentyabr 1998-ci ildə Bakıda keçirilən “Müasirlik və dini-mənəvi dəyərlər” mövzusunda beynəlxalq konfransda İslamın yüksək dəyərlərinin cəmiyyətin mənəvi inkişafındakı rolundan danışarkən bildirmişdi ki, “İslamın yüksək dəyərləri bizim cəmiyyətimizdə mənəviyyatın yüksəlməsinə kömək edəcək və vətəndaşlarımızın demokratiyanı və bütün digər azadlıqları dərk etməsinə və onlardan səmərəli istifadə etməsinə kömək edəcək”.

Bu fikir çox mühüm məqamı ortaya qoyur. Ümummilli Lider Heydər Əliyev dini dəyərləri demokratiya və azadlıqla qarşı-qarşıya qoymurdu. Əksinə, yüksək mənəviyyatın insanın azadlığı düzgün dərk etməsinə və ondan məsuliyyətlə istifadə etməsinə xidmət etdiyini düşünürdü. Elə həmin çıxışında söylədiyi “Demokratiya yüksək mədəniyyət və yüksək mənəviyyatdır” fikri də bu baxışın mahiyyətini ifadə edir.

Beləliklə, Kantın insanın daxili aləminə yönəltdiyi diqqət ilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dini-mənəvi dəyərlərlə demokratiya arasında qurduğu əlaqə arasında mühüm bir düşüncə xətti yaranır. Kant insanın mənəvi seçimini vicdan və əxlaq üzərində qururdu. Ümummilli Lider Heydər Əliyev isə mənəviyyatı cəmiyyətin inkişafı, azadlığın düzgün dərk edilməsi və demokratik mədəniyyətin formalaşması ilə əlaqələndirirdi.

Buradan çıxan nəticə sadədir. Dindarlığın mahiyyəti yalnız insanın nə etdiyində yox, onun daxilində hansı insana çevrildiyində görünür. Əgər din insanı daha vicdanlı, daha ədalətli, daha mərhəmətli və daha məsuliyyətli edirsə, onun mənəvi gücü artıq insanın daxilində özünü göstərir. Belə insan həm özünə, həm başqasına, həm də cəmiyyətə qarşı məsuliyyət hiss edir.

Mənəviyyat insanın daxilində kök salanda din fərdi həyatın hüdudlarını aşaraq cəmiyyətin əxlaqına, mədəniyyətinə və gələcəyinə təsir edən böyük bir qüvvəyə çevrilir.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:90
embedMənbə:https://azpolitika.info
archiveBu xəbər 18 Avqust 2026 12:08 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see309

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see301

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see268

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see248

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see248

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see247

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see240

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see232

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see230

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see225

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see206

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see205

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see204

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see203

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see203

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see198

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see197

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see195

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see191

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri