Ermənistan XİN TRIPP layihəsinin icrasının parametrlərini açıqlayıb

Ermənistanın Xarici İşlər Nazirliyi, “Beynəlxalq Sülh və Rifah Naminə Trampın Yolu” (TRIPP) layihəsinin həyata keçirilməsi qaydalarını müəyyən edən sənədi təqdim edib.

Bizimyol.info xəbər verir ki, bu sənəd, Ermənistanın Xarici İşlər Naziri Ararat Mirzoyan ilə ABŞ-ın Dövlət Katibi Marko Rubionun Vaşinqtonda keçirdiyi görüşün nəticəsi olaraq təqdim edilib.

Vurğulanır ki, bu sənəd Ermənistan və ABŞ üçün hüquqi baxımdan bağlayıcı öhdəliklər yaratmır və çərçivə xarakteri daşıyır.

Sənədə əsasən, TRIPP layihəsinin çərçivəsi, Ermənistan ərazisi üzərindən multimodal tranzit əlaqələrinin yaradılmasına dair mexanizmi təsvir edir. Layihə, Azərbaycanla Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında əsas əlaqəni təmin etmək və Transkaspiya Ticarət Yolu üçün mühüm bir halqa formalaşdırmaq məqsədilə infrastruktura əsaslanan bir təşəbbüs kimi təqdim olunur.

Ermənistan XİN-də bildirilir ki, layihənin həyata keçirilməsi suverenlik, ərazi bütövlüyü və qarşılıqlı münasibətlər prinsipləri üzərində qurulub. Layihənin əsas məqsədi Ermənistan və Azərbaycan arasında təhlükəsizliyin və iqtisadi inkişafın gücləndirilməsi, eləcə də Mərkəzi Asiya, Xəzər dənizi və Avropa arasında regional ticarət və tranzit imkanlarının genişləndirilməsidir.

Layihənin həyata keçirilməsi üzrə əsas müddəalar:

TRIPP layihəsini inkişaf etdirmək üçün şirkət yaradılması: ABŞ-ın nəzarət payına malik strukturların formalaşdırılması və əsas məsələlərdə Ermənistanın nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi nəzərdə tutulur.Vaxt və iştirak payları: 49 il müddətinə tikinti hüququnun verilməsi və bu müddətin 50 il daha uzadılması ehtimalı nəzərdən keçirilir. İlk mərhələdə ABŞ-a 74%, Ermənistana isə 26% pay təklif olunur, gələcəkdə Ermənistanın payının 49%-ə çatdırılması nəzərdə tutulur.Sahiblik strukturu üzrə razılaşma: Hissədarların və son faydalı sahiblərin tərkibində hər hansı dəyişikliklər Ermənistan və ABŞ hökumətləri ilə əvvəlcədən razılaşdırılmalıdır.İnfrastruktur üzrə xüsusi hüquqlar: Şirkət, tranzit marşrutları boyunca dəmiryol və avtomobil yolları inşa etməyə, idarə etməyə və saxlamaya, eləcə də əlaqəli enerji və rəqəmsal infrastruktur üzərində müstəsna hüquqlara sahib olacaq.

Gəlir və maliyyə mənbələri:

Mümkün gəlir mənbələri arasında infrastruktur istifadəsi üçün ödənişlər, marşrut boyunca ticarət fəaliyyəti, daşınmaz əmlakın icarəsi və inkişafı, xidmət haqqıları, habelə xüsusi təyinatlı təşkilatların gəlirləri göstərilir.

Suverenlik və nəzarət:

Ermənistanın öz ərazisində qanunverici, tənzimləyici və hüquq-mühafizə səlahiyyətlərini saxlayacağı qeyd olunur. Həmçinin, gömrük və sərhəd nəzarəti, eləcə də vergi və digər ödənişlərin yığılması səlahiyyətləri də Ermənistana məxsusdur.

Sərhəd və gömrük prosedurları:

Çərçivə razılaşması “front-ofis – back-office” modelinin tətbiqini nəzərdə tutur. Şirkətlə müqavilə bağlayan özəl operatorlar müştəri xidmətləri (sənəd toplama, məsləhət, əlaqələndirmə, ödənişlərin işlənməsi) göstərə bilər, lakin gömrük, təhlükəsizlik, miqrasiya və hüquq-mühafizə ilə bağlı son qərarlar Ermənistan hökumətinə məxsus olacaq. Suveren funksiyaların delege edilməsi nəzərdə tutulmur.

Sərhəd idarəetməsinin kompleks təşkili:

Ermənistan sərhəd idarəçiliyi sahəsində müasir praktikaların inkişafını davam etdirməyi planlaşdırır və ABŞ bununla bağlı texniki dəstək göstərə bilər. Bu dəstək arasında risk əsaslı yoxlamalar, müasir yoxlama texnologiyaları, rəqəmsal gömrük və sərhəd sistemləri, həmçinin müvafiq orqanlar arasında əlaqələndirilmiş proseslər yer alır.

Pilot layihələr:

Ermənistan, sərhəd keçid nöqtələrində "bir dayandırma" konsepsiyasının tətbiqi, əvvəlcədən gömrük bəyannamələrinin rəqəmsal şəkildə işlənməsi və digər risk əsaslı yoxlamalar üçün pilot layihələr həyata keçirməyi planlaşdırır.

Xatırladaq ki, 2025-ci ilin 8 avqustunda Vaşinqtonda Ermənistan, ABŞ və Azərbaycan liderləri arasında keçirilən görüşdə, sülhün təmin edilməsi məqsədilə birgə bəyanat imzalanıb. ABŞ prezidentinin bildirdiyinə görə, Ermənistan TRIPP çərçivəsində ABŞ-a Naxçıvanla əlaqə yaratmaq üçün 99 il müddətinə eksklüziv hüquqlar verəcək. Bu layihə Ermənistan qanunvericiliyinə əsasən həyata keçiriləcək və Amerikanın tərəfi infrastruktur və idarəetmə məsuliyyətini daşıyacaq bir konsorsiuma torpaqları kirayəyə verəcək.

Qadir, Bizimyol.info