İnsanlar “halal haram”dan bezib: Yeni tələb hansı təhlükəyə yol açır?

“Son illərdə Azərbaycanda və ümumiyyətlə İslam dünyasında inanclı insanların yanaşmasında nəzərəçarpacaq bir transformasiya yaşanır”. 

Bu sözləri Ölkə.Az-a açıqlamasında ilahiyyatçı Fərid Abdulla inanclı insanların getdikcə klassik ruhanilərdən daha çox müasir düşüncəli, psixoloji və sosioloji yanaşması olan ilahiyyatçılardan fikir alması barədə danışarkən deyib. o bildirib ki, müasir dövrdə ruhanilik halal-haram məsələlərini çatdırmaqdan daha çox məna kəsb edir:

“İnsanlar artıq sadəcə fiqhi suallarla kifayətlənmir. Onlar öz iç dünyalarına, ailə münasibətlərinə, cəmiyyətlə əlaqələrinə, travmalarına və psixoloji zəmində yaşadıqları ziddiyyətlərə dini bir baxış axtarırlar. Bu isə yeni bir ruhani modelinə tələbat yaradıb: dinin həm ruha, həm ağıla, həm də gündəlik həyata toxunduğu bir model.
Əvvəllər ruhanilər daha çox haram-halal sərhədləri çəkən, müctəhidlərin fətvalarını çatdıran bir funksiyada idilər. İndi isə bu, yetərli sayılmır. Çünki bir insan “halal qazanc” qazanmaqla kifayətlənmir, qazandıqlarının ailədə necə paylaşılacağı, münasibətləri necə quracağı, övladını hansı tərzdə tərbiyə edəcəyi kimi suallarla üz-üzə qalır. Dinə bu cür suallarla yanaşan insanlar, təbii olaraq, daha dərin cavab istəyirlər. 
Müasir ilahiyyatçılar, xüsusilə həm də psixoloji və sosioloji savadı olanlar bu ehtiyaca cavab verə bilirlər. Onlar yalnız hökm demirlər, izah edirlər, yalnız çağırmırlar, müşayiət edirlər, yalnız günahı göstərmirlər, onun səbəbini anlamağa çalışırlar.

F.Abdullanın sözlərinə görə, bu dəyişikliyin müsbət tərəfi olduğu kimi, təhlükəli yönləri də var:

“Təəssüf ki, bəzi insanlar bu yeni ruhani modelinə olan ehtiyacı anlayıb, onu öz şəxsi maraqları üçün bir vasitəyə çevirirlər. Onlar müasir olmaq adı ilə dinin sabit sütunlarını sarsıdır, öz fikirlərini “dini zərurət” kimi təqdim edirlər. Din artıq populist cümlələrlə, səhnə tərzi ilə, emosiya manipulyasiyası ilə bir şouya çevrilir. 
Yəni müasirlik adı ilə yerə, öz rəy və zövqlərinə uyğun bir din formalaşdırır, insanları da buna dəvət edirlər.
Bu adamlar “Allah adından danışdıqlarını” deyərək, Quranın və sünnənin ruhunu qurban verirlər. Halbuki müasir olmaq, əsasları inkar etmək demək deyil. Əksinə, bu əsasları zamanın dili ilə izah etməkdir. Amma bəziləri üçün bu, sadəcə “dini istədiyim kimi yozmaq” anlamına gəlir. Beləliklə, cəmiyyətin bir hissəsi doğru axtarış içində olarkən, digər bir hissəsi saxta rahatlıqla aldadılır.
Üstəlik, dini xurafat bilən, İslam qaydalarını yad ünsür sayan bəzi adamlar bu parçalayıcı ilahiyyatçılara dəstək verir ki, onlar daxilən bunu bir az da sarsıtsınlar. Çünki bunu özləri edə bilmirlər”.

İlahiyyatçı deyib ki, mövcud mənzərə dində dərin parçalanmalar, ziddiyyətlər, təfriqələr yaradır:
“Ənənəvi ruhani təbəqəsi ilə bu “müasir” yanaşmanı sərgiləyənlər arasında uçurum dərinləşir. İnsanlar isə arada qalır. “Kefli İsgəndər” obrazlı müasir ilahiyyatçılar bununla kifayətlənmir, özləri kimi düşünməyənlərə qarşı xalqı qaldırırlar. 

Hər bir halda burada ümidverici notlar da görmək olar. Çünki bu hallar müasir dünyada xalqın dini ehtiyaclarını tənzimləməkdə səy göstərən, milli-mənəvi ruhiyyəli, sağlam din xadimləri də yetişdirir”.

Billurə Yunus