Milli Məclisdə jurnalistlərin telefonları yığılır Dünya təcrübəsi nə deyir? ARAŞDIRMA

Jurnalist Mahir Məmmədli sosial şəbəkə hesabında yazıb ki, uzun müddətdir, Milli Məclisin plenar və komitə iclaslarında, parlamentdə keçirilən digər tədbirlərdə iştirak edən jurnalistlər məhrumiyyətlərlə qarşılaşırlar. Belə ki, parlament binasına daxil olan media nümayəndələrinin telefonları əllərindən alınır.

“Milli Məclisə gələn jurnalist ordakı tədbirləri işıqlandırmaq üçün gəlir. Onun telefonunu əlindən almaq fəaliyyətinə mane olmaq deməkdir”, - deyə o qeyd edib.
Xpress.az məsələnin aktuallığını nəzərə alaraq aparıcı dünya ölkələrində dövlət qurumları, xüsusən də parlament binalarına smart telefonla girişə qadağa qoyulması məsələsini araşdırıb.

Bu məsələ nə qədər hüquqidir?
Əvvəla, qeyd etmək lazımdır ki, bu, həm milli təhlükəsizlik, həm də şəxsi azadlıqlar arasında balans tələb edən bir mövzudur. İndi isə gəlin bir sıra ölkələrdəki vəziyyətə nəzər salaq:

ABŞ Müdafiə Nazirliyi, NASA, və bəzi federal idarələrdə smartfon və ağıllı saatlar qadağandır. Qayda “Classified areas” (məxfi zonalar) üçün tətbiq olunur.

Böyük Britaniyanın Müdafiə və Daxili İşlər nazirliklərində də eyni qayda var. Parlamentdə qismən məhdudiyyət tətbiq olunur.

Rusiyada 2023-cü ildən etibarən milli təhlükəsizlik səbəbilə dövlət məmurlarına “iPhone” və xarici smartfon istifadəsi qadağan edilib.

Çində dövlət idarələrində smartfonlar bəzən girişdə toplanır, eyni zamanda, “secure phone lockers” sistemindən istifadə olunur.

Fransa və Almaniyada gizli məlumat olan idarələrdə qadağa var, amma ümumi dövlət binalarında smartt telefonla giriş sərbəstdir.

Sırf parlament binalarına gəldikdə, burada da smartfon məhdudiyyətləri xüsusi hüquqi çərçivəyə malikdir və bu, ölkədən ölkəyə dəyişir.

Məsələn, Böyük Britaniyada (Westminster) deputatlar telefonla binaya girə bilər, lakin iclas zalında zəng, çəkiliş, canlı yayım qadağandır. Parlamentdə jurnalistlər telefonla işləyir, ancaq müəyyən bölgələrdə çəkiliş icazə ilədir.ABŞ Konkqresində telefonlara icazə var, amma məxfi brifinqlər və qapalı sessiyalarda cihazlar qadağandır.

Ağ Ev və Konqresdə jurnalistlər telefonla girə bilər, amma məxfi brifinqlərdə cihazlar qadağandır.

FransaMilli Assambleyasında deputatlar və jurnalistlər cihaz gətirə bilər, lakin səs yazmaq və şəkil çəkmək icazəsiz qadağandır. Elysée və Müdafiə Nazirliyi daxilində telefonlar alınır, amma parlamentdə sərbəstdir.
Almaniya Bundestaqında telefonlara icazə var, amma məxfi komitə iclaslarında qadağa var. Bundestag jurnalistlərə cihaz saxlamağa icazə verir, yalnız “closed session”larda qadağası var.

Rusiya Dövlət Dumasına da deputatlar telefonla girə bilər, lakin son illərdə xarici istehsal smartfonlardan istifadəyə məhdudiyyətlər qoyulub. 2023-dən bəzi dövlət qurumlarında jurnalistlərdən telefon və diktofon alınır; beynəlxalq təşkilatlar bunu məlumat azadlığının pozulması sayır.

Türkiyə Böyük Millət Məclisinin ümumi iclaslarına telefonla giriş sərbəstdir, lakin müvəqqəti qapalı iclaslarda toplanır. TBMM-də jurnalistlər smartfonla sərbəst işləyir, yalnız mühafizə və təhlükəsizlik bölmələrində cihaz qadağandır.

Göründüyü kimi, parlamentlərdə ümumi qadağa yoxdur, çünki bu, ictimai fəaliyyət sahəsidir. Ancaq məxfi iclas, müdafiə və ya kəşfiyyat komitələri kimi sessiyalarda smartfon qadağası beynəlxalq standartdır. Bu, həm informasiya sızmasının qarşısını almaq, həm də rəsmi protokol və təhlükəsizlik məqsədi daşıyır.

Dövlət qurumlarında və parlament binalarında sırf jurnalistlərin smartfonlarının girişdə təhvil verilməsi məsələsi isə həm məlumat azadlığı, həm də təhlükəsizlik baxımından mübahisəli bir praktikadır.

Azərbaycan Konstitusiyanın 50-ci maddəsi (məlumat azadlığı) və “Media haqqında” Qanun jurnalistə informasiya toplamaq hüququ verir. Yəni belə qadağalar yalnız əsaslı səbəb varsa — məsələn, dövlət və ya xidməti sirr qorunursa, qanunidir. Əks halda, bu, informasiya azadlığının məhdudlaşdırılması hesab olunur.