Okeanlar qaranlıq gəmilər lə doludur: Ekspertlərdən qlobal təhlükə xəbərdarlığı

"Global Fishing Watch” təşkilatının yeni araşdırması dənizdə əvvəllər izlənilməyən çoxsaylı gəmi fəaliyyətini üzə çıxarıb. Okean Yer səthinin 70 faizindən çoxunu əhatə edən, ticarət, qida təminatı və enerji istehsalında əsas rol oynayan nəhəng bir məkandır. Lakin onun səthində baş verənlərin böyük hissəsi hələ də görünməz qalır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Earth" yazır. 

Tədqiqatçılar peyk görüntüləri, GPS məlumatları və süni intellektdən istifadə edərək sənaye gəmilərinin və dəniz enerji infrastrukturunun hərəkət xəritəsini hazırlayıblar.

Nəticələr dövlət monitorinq sistemlərində ciddi boşluqları ortaya çıxarıb və bu, dənizdə şəffaflıq, ekoloji sabitlik və qlobal təhlükəsizlik baxımından narahatlıq doğurur.

"Qaranlıq” gəmilər dənizdə

Uzun illər ərzində dəniz qurumları və hökumətlər gəmilərin izlənməsi üçün Avtomatik İdentifikasiya Sistemindən (AIS) istifadə ediblər. Lakin bu sistemin ciddi məhdudiyyətləri var.

Bütün ölkələr AIS istifadəsini məcburi etmir və bir çox gəmi, xüsusilə qanunsuz balıqçılıq, qaçaqmalçılıq və digər qeyri-qanuni fəaliyyətlə məşğul olanlar, aşkarlanmaqdan yayınmaq üçün transponderlərini söndürür.

Mütəxəssislər müəyyən ediblər ki, dünya sənaye balıqçılıq gəmilərinin 72–76 faizi ictimai izlənmə sistemlərində görünmür. Bu, kommersiya balıqçılığının gizli miqyasını göstərən ciddi göstəricidir.

Daha narahatedici məqam isə nəqliyyat və enerji gəmilərinin 21–30 faiz fəaliyyətinin dövlət monitorinqindən kənarda qalmasıdır.

Gizli balıqçılıq fəaliyyəti

İzlənməyən fəaliyyətin böyük hissəsi Cənubi Asiya, Cənub-Şərqi Asiya, eləcə də Afrika sahillərinin şimal və qərb hissələrində qeydə alınıb. Bu bölgələr həm zəngin biomüxtəliflik, həm də qanunsuz balıqçılıq və resursların həddindən artıq istismarı ilə tanınır.

Nəzarətsiz fəaliyyət nəticəsində hökumətlər dəniz ehtiyatlarını qorumaqda və qaydaları tətbiq etməkdə çətinlik çəkirlər.

Bu fəaliyyət təkcə balıqçılıqla məhdudlaşmır. Dünya üzrə milyarddan çox insan qida üçün okeandan asılıdır, 260 milyon insan isə birbaşa dəniz balıqçılığında çalışır. Dəniz daşımaları qlobal ticarətin 80 faizini təşkil edir.

Süni intellekt və peyklər "qaranlıq” gəmiləri aşkarlayır

Tədqiqatçılar "Avropa Kosmik Agentliyi”nin ("ESA”) "Sentinel-1” peyk şəbəkəsindən istifadə edərək iki petabaytlıq görüntünü süni intellektlə analiz ediblər.

Dərin öyrənmə modelləri gəmilərin aşkarlanmasında 97 faizdən çox dəqiqlik, təsnifatda 98 faiz dəqiqlik və balıqçı və qeyri-balıqçı gəmilərin fərqləndirilməsində 90 faiz dəqiqlik əldə edib.

Tədqiqat 67 milyon görüntü hissəsi və 53 milyard AIS mövqeyi üzərində aparılıb.

"Qaranlıq” gəmilərin yüksək sıxlığı əvvəllər dövlət sistemlərində boş və ya az aktiv kimi görünən bölgələrdə aşkar edilib.

Dəniz enerjisi və neft infrastrukturu

Araşdırma həmçinin dənizdə enerji infrastrukturunun sürətlə genişləndiyini göstərib. 2021-ci ilə qədər dəniz külək turbinləri say baxımından neft platformalarını keçib.

Külək enerjisi bütün dəniz qurğularının 48 faizini, neft platformaları isə 38 faizini təşkil edir.

Bununla belə, neft platformaları külək təsərrüfatlarına nisbətən beş dəfə daha çox gəmi hərəkəti yaradır.

Dəniz külək infrastrukturu əsasən Şimali Avropa və Çində cəmlənib. Çin 2017–2021-ci illərdə dəniz külək turbinlərinin sayını 900 faiz artırıb.

Neft infrastrukturu isə Meksika körfəzi, Fars körfəzi və Cənub-Şərqi Asiyada üstünlük təşkil edir.

Gələcək dəniz monitorinqi

Yeni "REMIS” sistemi (Avropa Kosmik Agentliyi və tərəfdaşlar tərəfindən hazırlanır) gəmiləri günlərlə deyil, saatlarla müəyyən etməyə imkan verəcək.

Sistem görüntüləri birbaşa orbitdə analiz edərək yalnız gəmi olan sahələri Yerə göndərəcək.

Bu texnologiya qanunsuz balıqçılıqla mübarizə, dəniz təhlükəsizliyi və fövqəladə halların idarə olunması üçün mühüm hesab olunur.

COVID-19 və dəniz fəaliyyəti

Pandemiya dövründə balıqçılıq fəaliyyəti 12 faiz azalsa da, sonradan tam bərpa olunmayıb. Nəqliyyat və enerji sektorları isə sabit qalıb.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, okean resurslarına təzyiq artdıqca sənaye, ekoloji və iqtisadi maraqlar arasında toqquşmalar da güclənəcək.

Şəffaflıq çağırışı

Araşdırma göstərir ki, sənaye balıqçılığının təxminən dörddə üçü izləmə sistemlərindən kənarda qalır. Bu isə daha sərt qaydalar və beynəlxalq nəzarət mexanizmlərinə ehtiyac yaradır.

Süni intellekt və peyk monitorinqi gələcəkdə dəniz fəaliyyətinin daha şəffaf və idarəolunan olmasına imkan verə bilər.

Aydın