Qəlibləri sındıran qələm!

Rəsul Rza poeziyası illər keçsə də köhnəlmir...

Onun şeirlərini oxuyarkən insan hiss edir ki, hər misranın arxasında sakit görünən, amma daxilində vulkan kimi alışıb yanan bir düşüncə dünyası dayanır. Bu dünyanın içində sevgi, həsrət, zamanın sərtliyi, insan vicdanının sonsuz mübarizəsi var. Ona görə Rəsul Rzanın yaradıcılığı illər keçdikcə köhnəlmir, əksinə, hər yeni dövr onu daha fərqli mənalarda yenidən kəşf edir.

Azərbaycan ədəbiyyatında modern düşüncənin, sərbəst poetik nəfəsin və yenilikçi ifadə tərzinin simvollarından biri olan Rəsul Rza öz qələmi ilə poeziyada qəlibləri sındırdı, klassik duyumla müasir təfəkkürü birləşdirdi. Oxucunu sadəcə şeir oxumağa deyil, həm də düşünməyə, suallar verməyə, həyatın görünməyən tərəflərini hiss etməyə çağırdı.

Bu gün görkəmli şair və dramaturqun anadan olmasından 116 il ötür. Xalq şairi 19 may 1910-cu ildə Göyçayda maarifpərvər ailədə doğulub. 1927-1937-ci illərdə Zaqafqaziya Kommunist Universitetində, Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunda, Moskva Millətlər İnstitutunda və Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda təhsil alıb.

Görkəmli şair yaradıcılığa 1927-ci ildə Tiflisdə “Qığılcım” almanaxında dərc etdirdiyi ilk şeiri - “Bu gün” şeiri ilə başlayıb. “Gənc işçi” redaksiyasında çalışdığı vaxtda isə bu qəzetin səhifələrində “Avropanın ölüm çağı”, “Arş”, “Bir avqusta”, “Qara yelin xəbəri” və s. şeirləri dərc olunur. Rəsul Rza ilk şeirləri ilə mətbuatda çıxış etdiyi zamandan bəri onun şeirlərindəki ədəbi-bədii yeniliklər, yeni üslub və ədəbiyyata gətirdiyi modernist ruh hər kəsin diqqətini çəkmişdi.

1941-ci ilin axırlarında şair hərbi müxbir kimi Krıma gedir və onun burada yazdığı ilk əsər “Bəxtiyar” şeiri idi. “Vətən”, “İntiqam! İntiqam...” adlı şeir kitabları, “Ölməz qəhrəmanlar”, “Qəzəb və məhəbbət”, hekayə və oçerk topluları, “Vəfa” pyesi də həmin dövrdə işıq üzü görüb.

Rəsul Rzanın 1960-cı illərdə yazdığı “Rənglər” silsiləsinin ayrıca yeri var. Silsilə ilk dəfə 1962-ci ildə “Azərbaycan” jurnalında (№ 11) dərc olunub. Silsilənin bu nəşri 27 şeirdən ibarət idi və bu həcmdə şairin “Duyğular...düşüncələr” kitabına (1964) daxil edilib. Daha sonra şair “Qırmızının ümid çaları”, “Firuzəyi”, “Mavinin təsəlli çaları”, “Sürməyi”, “Saman sarısı” poetik mətnlərini yazdı və bu yeni şeirlər “Dözüm” kitabına (1965) daxil edildi. Bütövlükdə silsilə 33 şeirdən ibarətdir.

Maraqlıdır ki, Rəsul Rza yalnız şair deyildi. O, tərcüməçi, publisist və mədəniyyət xadimi kimi də böyük fəaliyyət göstərmişdi. Dünya ədəbiyyatının bir çox incilərini Azərbaycan oxucusuna çatdıraraq ədəbi körpülər qurmuşdu.

Rəsul Rzanın poeziyası bu gün də köhnəlmir. Çünki onun şeirlərində insan var - qorxuları, arzuları, sevgisi və zamanla mübarizəsi ilə birlikdə. O, oxucunu sadəcə şeir oxumağa yox, düşünməyə, hiss etməyə və həyata başqa gözlə baxmağa çağırırdı. Onun adı Azərbaycan ədəbiyyatında sadəcə bir şair adı deyil, bütöv bir düşüncə məktəbi, böyük bir mədəniyyət hadisəsi və əbədi yaşayan söz fenomenidir. Bəlkə də buna görə Rəsul Rza Azərbaycan ədəbiyyatında sadəcə bir şair deyil, bütöv bir düşüncə tərzidir...

Yeganə BAYRAMOVA