Qeysar Navab; Əliyev göstərir ki,dövlətin gücü hüququn toxunulmaz hökmündən qaynaqlanır

 Azərbaycanın xarici siyasəti ədalət axtarışından regionda sabitlik ixrac edən yeni mərhələyə keçib

2025-ci il Azərbaycan üçün “Konstitusiya və Suverenlik İli” kimi elan edilib. Bu, ölkənin qanunlara əsaslanan idarəetməsini gücləndirmək, dövlətin suverenliyini qorumaq və ərazi bütövlüyünü təmin etmək məqsədini əks etdirir.

Bu il həm də post-münaqişə dövründə zəruri işlərin görülməsi, vətəndaşların hüquqlarının qorunması və infrastrukturların bərpası üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Beləliklə, “Konstitusiya və Suverenlik İli” ölkənin inkişafı, sabitliyi və qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi baxımından vacib bir mərhələdir.

İlin sonuna yaxınlaşırıq. 2025 Azərbaycan üçün “Konstitusiya və Suverenlik İli” kimi yadda qaldı. Bu il ölkənin qanunlara əsaslanan idarəetməsini gücləndirmək, dövlətin suverenliyini qorumaq və ərazi bütövlüyünü təmin etmək baxımından mühüm mərhələ oldu.

İlin son iki ayında həm də həyata keçirilmiş proqramların nəticələri və post-münaqişə dövründə atılan addımların təsirləri daha aydın görünür. “Konstitusiya və Suverenlik İli” Azərbaycanın inkişafı, sabitliyi və qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli bir dövr kimi yadda qalacaq.

Pakistanlı xarici siyasət analitiki Qeysar Navab Sherg.az-a açıqlamasında bu ilin "Konstitusiya və Suverenlik İli" elan edilməsinin dövlətçilik siyasəti olduğunu söyləyib:

"Avrasiya geosiyasi mənzərəsi hazırda strateji qətiyyət və konstitusion sədaqətin güclü sintezi ilə yenidən formalaşır. Bunu ən bariz şəkildə Azərbaycan Respublikasının nümunəsində görmək mümkündür. Prezident İlham Əliyevin 2025-ci ili Konstitusiya və Suverenlik İli elan etməsi sadəcə rəsmi bir bəyanat deyil. Bu, fundamental dövlətçilik siyasətidir. Bu qərar Azərbaycanda onilliklər boyu davam edən ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizənin məntiqi yekununudur. Eləcə də dövlətin tam hüquqi, siyasi və əməli suverenliyinin bütün beynəlxalq səviyyədə tanınmış əraziləri üzərində bərqərar olunduğu yeni bir dövrün başlanğıcını ifadə edir. Sərhəd problemləri və mürəkkəb geosiyasi reallıqlarla üzləşən dövlətlər, siyasətçilər və hüquqşünaslar üçün Azərbaycanın son illərdəki inkişaf yolu əsl dövlətçilik dərsidir. Bu sərəncam iki ayrılmaz milli dəyəri-Konstitusiyanı, yəni dövlətin hüquqi əhdini və Suverenliyi, həmin əhdin siyasi və fiziki ifadəsini bir-biri ilə bilavasitə əlaqələndirir. Bununla Prezident İlham Əliyev göstərir ki, həqiqi dövlət gücü təkcə hərbi qüdrətdən deyil, ən əsası, hüququn toxunulmaz hökmündən qaynaqlanır".

Analitik otuz il ərzində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin mühüm hissəsinin qanunsuz işğal altında saxlanıldığına da diqqət çəkib: 

"Bu, beynəlxalq hüququn ən fundamental prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması idi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü birmənalı şəkildə təsdiqləyən qətnamələri uzun illər ərzində icra olunmadığından bölgədə "dondurulmuş münaqişə" vəziyyəti yarandı ki, bu da regional sabitliyə və minlərlə insanın həyatına ağır təsir göstərirdi. Bu üç onillik ərzində diplomatik səylər nəticəsiz qaldı, sülh yolu ilə həll cəhdləri davamlı şəkildə dalana dirəndi. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın 2023-cü ildə həyata keçirdiyi antiterror tədbirləri ölkənin suveren torpaqlarında qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğunu aradan qaldırmaq üçün zəruri və tam legitim addım idi. Əslində bu addım beynəlxalq hüququn icrası, bütün diplomatik vasitələri tükənmiş bir dövlətin öz qanuni səlahiyyətlərini bərpa etməsi idi. Bu, suveren dövlətin ərazi bütövlüyünə sahib çıxmaq kimi fundamental hüququnun nə danışıqlar predmeti, nə də müddətsiz olaraq əlindən alına biləcəyinin bariz sübutu oldu. İlham Əliyevin bu prosesdə nümayiş etdirdiyi dəmir iradə və strateji dözüm həlledici rol oynadı. O, illər ərzində Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi gücünü sistemli şəkildə möhkəmləndirərək, qərar verəcəyi anda ölkənin cərrahi dəqiqliklə hərəkət edə bilməsini, minimum itkilərlə və beynəlxalq hüquqa tam uyğun şəkildə nəticə əldə etməsini təmin etdi. Bu qələbə beynəlxalq ictimaiyyətə güclü mesajdır. Əgər çoxtərəfli institutlar öz mandatlarını yerinə yetirə bilmirsə, suveren dövlətlər öz hüquqi sərhədləri daxilində konstitusion nizamı bərpa etmək hüququna və öhdəliyinə malikdirlər".

Siyasi ekspert Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış 1995-ci il Konstitusiyasının müasir Azərbaycanın demokratik, dünyəvi və hüquqa söykənən təməl prinsiplərini müəyyən etdiyini bildirib:

"İlham Əliyevin 2025-ci ili "Konstitusiya İli" elan etməsi bu əsas sənədin ruhunun və mətninin dövlətin bütün ərazisində tam şəkildə həyata keçirilməsi deməkdir. Bu hüquqi vahidlik post-münaqişə dövründə yenidənqurma və reinteqrasiya kimi nəhəng vəzifələrin icrası üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Müharibədən zərər görmüş geniş ərazilərin reinteqrasiyası böyük planlaşdırma, sərmayə və hüquqi uyğunlaşma tələb edir. Konstitusiya isə bu prosesin hər mərhələsi üçün zəruri olan stabilliyi və qanunvericilik bazasını təmin edir. Mülkiyyət hüquqlarından tutmuş vergi sisteminə, ekoloji normalardan vətəndaşların iştirak hüquqlarına qədər Azərbaycan qanunlarının işğaldan azad edilmiş bütün ərazilərdə tətbiqi məhz bu çərçivə ilə mümkün olur. İlham Əliyevin birbaşa nəzarəti altında həyata keçirilən “Böyük Qayıdış” proqramı, “Ağıllı kənd” və “Ağıllı şəhər” layihələri bu konstitusion öhdəliyin praktik təzahürüdür. Bu strategiya göstərir ki, suverenlik bərpa edildikdən dərhal sonra dövlət quruculuğu, müasir idarəetmə və dayanıqlı inkişaf başlanır, münaqişə zonaları inkişaf modellərinə çevrilir. Beləliklə, siyasi reinteqrasiya hüquqi və inzibati inteqrasiya ilə yanaşı aparılır".

Ekspert "Konstitusiya və Suverenlik İli"nin beynəlxalq miqyasda çox böyük geosiyasi məna yükünün olduğunu vurğulayıb: 

"Bu qərar Azərbaycanın beynəlxalq arenada özünəinamlı, sabit və etibarlı tərəfdaş statusunu daha da möhkəmləndirir. Azərbaycanın uğuru suverenliyin xarici müdaxilələr və “dondurulmuş münaqişələr” vasitəsilə müddətsiz zəiflədilə bilməyəcəyini nümayiş etdirir. İlham Əliyevin liderliyi nəticəsində Azərbaycanın xarici siyasəti uzun illər davam edən ədalət axtarışından regionda sabitlik ixrac edən yeni mərhələyə keçib. Tam ərazi bütövlüyünün bərpası Cənubi Qafqazdakı geosiyasi nizamı köklü şəkildə dəyişdirib, normallaşma və sülh təşəbbüsləri üçün yeni imkanlar yaradıb. Azərbaycan bu gün regional kommunikasiyaların açılması və hamı üçün faydalı sülh sazişlərinin imzalanması istiqamətində hüquqi cəhətdən birmənalı üstün mövqedən çıxış edir. Bundan əlavə, Azərbaycanın prinsipial xarici siyasəti-suverenliyin toxunulmazlığı ölkənin qlobal məsələlərdəki mövqeyinə böyük etibarlılıq qazandırır. Məsələn, Pakistanın Kəşmir məsələsində BMT qətnamələrinin icrası prinsipinə əsaslanan mövqeyinə göstərilən qətiyyətli dəstək sıradan diplomatik jest deyil. Bu, Azərbaycanın öz ədalətini təmin etmiş eyni prinsiplərin məntiqi davamıdır. Bu ardıcıllıq Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu daha da artırır və ölkəni getdikcə daha parçalanmış dünyada prinsiplərə əsaslanan realizmin səsi edir".

Müsahibimiz 2025-ci ilin dövlətçiliyin qorunması uğrunda verilmiş qurbanların anıldığı, konstitusion nizamın isə milli birliyi bərkitdiyi bir dövr kimi qeyd ediləcəyini diqqətə çatdırıb:

"Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən, qətiyyətli və prinsipial liderliyi sayəsində Azərbaycan ən mühüm strateji hədəfini gerçəkləşdirməklə yanaşı, sülh, rifah və milli birliyin möhkəm hüquqi-siyasi əsaslarını da formalaşdırıb. Konstitusiya və Suverenlik İli dövlətin tam suveren, inteqrasiya olunmuş və qlobal sabitliyə töhfə verən güc kimi öz mövqeyini qətiyyətlə bəyan etməsinin bariz təcəssümüdür. 2026-cı il də Azərbaycan Respublikasının tarixində əlamətdar bir mərhələ olacaq".