Regionda sülh, sabitlik və inkişaf naminə: Azərbaycanın strateji mövqeyi həlledicidir

İyulun 4-də Xankəndidə keçirilmiş İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (ECO) 17-ci Zirvə görüşü Azərbaycanın strateji mövqeyinin və tarixi ədalətin bərpasının dünyaya nümayiş etdirildiyi əlamətdar bir hadisə idi. Prezident İlham Əliyevin Zirvə görüşündəki çıxışı dövlətimizin qətiyyətini, reallığa çevrilmiş bərpa prosesini və iqtisadi əməkdaşlığa verdiyi töhfələri əhatəli şəkildə ortaya qoyub.

ECO-nun 17-ci Zirvə görüşünün məhz Xankəndidə keçirilməsi xüsusi məna daşıyır. Belə bir beynəlxalq tədbirin ilk dəfə Qarabağda – Ermənistanın uzunmüddətli işğalından azad edilmiş torpaqlarda baş tutması suverenliyini tam təmin etmiş bir dövlətin bu ərazilərdə artıq normal həyatın bərpa olunduğunu dünyaya nümayiş etdirməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. 2023-cü ildə Şuşada ECO-nun Nazirlər Şurasının iclası, 2024-cü ildə Türk Dövlətləri Təşkilatının ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü, bu ilin may ayında Laçında Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan liderlərinin üçtərəfli Zirvə görüşü, eləcə də bugünlərdə Xankəndidə keçirilən ECO Zirvəsi Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallığın formalaşdığını aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanın təxminən 30 il ərzində Azərbaycan ərazilərinin 20 faizini işğal altında saxladığını, bu müddətdə bir milyondan artıq azərbaycanlının etnik təmizləməyə məruz qalaraq yurdlarından didərgin düşdüyünü diqqətə çatdırıb. İşğal dövründə Ermənistan tərəfindən törədilən mədəni və dini vandalizm misli görünməmiş miqyasda idi. Bu faktlar beynəlxalq miqyasda da insan hüquqları pozuntuları və dini dözümsüzlük nümunəsi kimi dəyərləndirilir.
Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri həyata keçirilir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində artıq 16 şəhər və kəndə keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı təmin olunub, hazırda bu ərazilərdə 50 mindən çox insan yaşayır və çalışır. Bu regionda yeni şəhərlər və kəndlər inşa olunur, yollar, məktəblər, xəstəxanalar və enerji infrastrukturunun qurulması istiqamətində işlər sürətlə davam etdirilir. Bütün bu fəaliyyətlər postmünaqişə dövründə sülh, inkişaf və reinteqrasiya modelinin yaradıldığını göstərir.
Ermənistandan zorla deportasiya edilmiş Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarının bərpası məsələsi də dövlətimizin başçısının çıxışında ön plana çəkilib. İstanbulda keçirilmiş İƏT Nazirlər Şurasının 57 üzv ölkə tərəfindən yekdilliklə qəbul etdiyi qətnamə bu məsələnin artıq beynəlxalq siyasi gündəliyə daxil edildiyini göstərir. Bununla yanaşı, Nazirlər Şurasının yekunlarına dair “İstanbul Bəyannaməsi”ndə Ermənistanın Qərbi Azərbaycan İcması ilə dialoqun aparılmasından imtina etməsi qınanılıb və deportasiya edilmiş şəxslərin sülh yolu ilə geri dönüş hüququnun tanınması regionda ədalətli və dayanıqlı sülhün bərqərar olunması üçün vacib sayılır.
Dövlət başçısının diqqətə çatdırdığı mühüm məsələlərdən biri də COP29 iqlim konfransının beynəlxalq əhəmiyyətidir. 197 ölkənin, 70 dövlət və hökumət başçısının, ümumilikdə 77 min iştirakçının qatıldığı mötəbər tədbirdə əldə edilən nailiyyətlər – inkişaf etməkdə olan ölkələrə maliyyə yardımının 300 milyard dollara qədər artırılması, İtki və Zərər Fondunun işlək vəziyyətə gətirilməsi və karbon bazarları üzrə irəliləyiş dövlətimizin beynəlxalq iqlim siyasətində mühüm rol oynadığını təsdiqləyib. Bununla yanaşı, 2026-cı ildə Şuşanın “ECO-nun Turizm paytaxtı” elan olunması da Azərbaycanın turizm, mədəniyyət və diplomatiya sahələrində artan roluna işarədir.
Prezident İlham Əliyev Zirvə görüşündə çıxışı zamanı vurğulayıb ki, son 20 il ərzində ölkə iqtisadiyyatına 350 milyard ABŞ dollarına yaxın sərmayə yatırılıb və bunun da yarısı xarici sərmayədir. Bu faktor sabit, açıq və əlverişli sərmayə mühitinin göstəricisidir. Dövlətimiz hazırda 12 ölkəyə təbii qaz ixrac edir və enerji təhlükəsizliyinin təminatçısı kimi uğurla fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin ölkə ərazisindən keçməsi onu regionda strateji logistika və nəqliyyat qovşağına çevirib. ECO-ya üzv dövlətlərin əksəriyyəti həmin dəhlizlərdən istifadə edir ki, bu da regional ticarət və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə əhəmiyyətli töhfə verir.
Bütün bu faktlar Azərbaycanın regionda davamlı sülh, inkişaf və əməkdaşlıq üçün real mexanizmlər qurduğunu bir daha nümayiş etdirir. Xankəndidə keçirilən Zirvə görüşü ölkəmizin geosiyasi gücü, diplomatik fəallığı və iqtisadi potensialının nümayiş olunduğu mühüm bir platforma kimi tarixə düşüb.

Bədəl Bədəlov
Milli Məclisin deputatı