Ruhi böhranlar məngənəsində çırpınan mütəfəkkir Nitsşe niyə vətəndaşlıqdan imtina etmişdi?

Bu gün alman filosof Fridrix Nitsşenin anım günüdür.
Kulis.az bu münasibətlə görkəmli mütəfəkkir haqqında materialı təqdim edir.

Fridrix Nitsşe 15 oktyabr 1844-cü ildə atasının keşişi kimi xidmət etdiyi Almaniyanın Röcken kəndində doğulub. Dörd yaşında olarkən atasını itirib.

Naumburqdakı yerli məktəblərdə oxuduqdan sonra 1858-ci ildə Almaniyanın ən yaxşı internat məktəblərindən biri olan Pfortayada təqaüd qazanıb. Burada yaxşı təhsil alıb.

Həmin illərdə xristianlığı inkar edib.

Nitsşe Bonn Universitetinə daxil olub. O, Fridrix Ritsşl ilə birlikdə filologiya sahəsində ixtisaslaşmağa başlayıb və Ritsşl Almaniyanın Leypsiq şəhərinə köçəndə, onunla birlikdə gedib.

Nitsşe İsveçrədəki Basel Universitetindən klassik filologiya professorluğu təklifi alıb.
O zaman cəmi 24 yaşı vardı və nə doktorluq dissertasiyasını tamamlamış, nə də müəllimlik sertifikatı almışdı. Ritsşlın təkidi ilə Leypsiq Universiteti Nitsşeyə nəşr olunmuş məqalələrinə əsaslanaraq, doktor elmi dərəcəsi verib.

Həmin dövrdə o, Riçard Vagner və onun həyat yoldaşı Kozima ilə yaxın dostluq münasibətləri quraraq, tez-tez onların villasında qonaq olurdu.

Nitsşe Prussiya dövlət aparatının təhsil və elm üzərindəki ciddi nəzarətindən narazı idi. O, düşünürdü ki, dövlət ideologiyası azad düşüncəni məhdudlaşdırır.

Buna görə də, dövlətlə rəsmi bağlarını qıraraq fikir və yaradıcılıq azadlığını qorumaq istəyirdi. Bu səbəbdən Nitsşe Baselə köçməzdən əvvəl Prussiya vətəndaşlığından imtina edib və həyatının qalan hissəsini rəsmi olaraq vətəndaşlığı olmadan yaşayıb.

Prussiya vətəndaşlığından imtina etməsinə baxmayaraq, onun milli duyğuları ölməmişdi.

1870-ci ilin iyulunda Fransa-Prussiya müharibəsi başlayanda səhra sanitarı (tibb əsgəri) kimi xidmət edib. Müharibə zamanı difteriya və dizenteriya xəstəliklərinə yoluxub.

1870-ci ilin oktyabrında Baselə qayıdıb və müəllimlik fəaliyyətinə davam edib. Sıx dərs proqramı və artıq iş yükü səbəbindən 1871-ci ilin əvvəllərində xəstələnib.
Daha sonra fəlsəfə fakültəsinə keçmək istəsə də, bu istəyi rədd edilib.
Nitsşe ağır dərs proqramına və xəstəliklərinə baxmayaraq yazmağa davam edib.

1871-ci ilin aprelində "Musiqinin ruhundan faciənin doğuşu" əsərinin əlyazmasını nəşriyyata təqdim edib. Bu, onun ilk böyük əsəri idi.

1879-cu ildə sağlamlığındakı ciddi gerilməyə görə Basel Universitetindəki vəzifəsindən istefa verməyə məcbur olub.

Uşaqlıqdan bəri davam edən uzağı görməmə, miqren ağrıları və şiddətli həzm pozulması xəstəlikləri onu daim narahat edib.

İşindən ayrılandan sonra Nitsşe tək yaşamağa başlayıb.
Bu dövrdə Basel Universitetindən təqaüd alırdı. Dostlarının köməyi ilə İtaliya və İsveçrədə səyahət edib və bir sıra kitablar nəşr etdirib.

1883-cü ildə Leypsiq Universitetində professorluq almağa çalışsa da, xristianlıqla bağlı yazdıqlarına görə bu təklifi rədd ediblər. O dövrdə artıq işsiz idi və çox az dostu qalmışdı.

1882-ci ilin may ayında Nitsşe Lu Andreas Salome ilə tanış olub. Salome Nitsşeni dərin şəkildə təsirləndirib.

Filosof onu istedadlı tələbədən çox, həyat yoldaşı kimi görürdü. Salomenin onun evlilik təklifini rədd etdiyi deyilir.

Bu hadisədən sonra Nitsşenin anası və bacısı ilə münasibətləri pisləşib və o, Rapalloya qaçıb. Burada “ Zərdüşt belə buyurdu” əsərinin ilk hissəsini cəmi on gün ərzində yazıb.

Nitsşe 3 yanvar 1889-cu ildə ruhi böhran keçirib. Rəvayətə görə, o, bir atın döyüldüyünü görüb, ata tərəf qaçaraq onu qorumağa çalışıb və bu zaman yerə yıxılıb.

1890-cı ilin martında anası onu Yenadakı bir klinikaya yerləşdirib, daha sonra isə may ayında Naumburqa qaytarıb və evdə baxıb.

Nitsşe əvvəlcə yerimə və danışma qabiliyyətini itirib. 1900-cü ilin avqust ayında sətəlcəm olub.

24–25 avqust tarixlərində iflic keçirib və dünyasını dəyişib. Atasının məzarının yanında, Röcken bei Lützendəki kilsədə dəfn olunub.

Ölümündən sonra onun yarımçıq qalmış qeydləri bacısı tərəfindən redaktə olunub.

Bacısı Elizabet Förster Nitsşe bu yazıları ərinin ideologiyasına uyğunlaşdıraraq, Nitsşenin antisemitizmə və millətçiliyə açıq şəkildə qarşı çıxan fikirlərini dəyişdirib.
Bu səbəbdən Nitsşenin adı sonradan alman militarizmi və nasizmlə əlaqələndirilməyə başlanıb.