“Rusiyanın mövqeyi beynəlxalq hüququn prinsipləri ilə ciddi ziddiyyət təşkil edir“ ŞƏRH OLUNDU

“Rusiyanın AZAL-a məxsus mülki təyyarənin vurulması ilə bağlı nümayiş etdirdiyi mövqe beynəlxalq hüququn fundamental prinsipləri ilə ciddi ziddiyyət təşkil edir və Moskvanın uzun illərdir formalaşdırdığı məsuliyyətdən yayınma davranış modelinin növbəti nümunəsi kimi dəyərləndirilə bilər”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Yusif Bağırov bildirib.

Onun sözlərinə görə, mülki aviasiyanın təhlükəsizliyi və toxunulmazlığı beynəlxalq hüququn ən həssas və universal sahələrindən biridir. Bu sahədə qəbul edilmiş konvensiyalar və norma­lar açıq şəkildə göstərir ki, mülki hava gəmilərinə qarşı hər hansı zorakı müdaxilə dövlət məsuliyyəti yaradır və bu məsuliyyətin inkarı hüquqi baxımdan qəbulolunan deyil.

Buna baxmayaraq, Rusiya tərəfinin hadisəyə münasibəti hüquqi məsuliyyəti qəbul etməkdən daha çox, məsələni siyasiləşdirmək və diqqəti əsas mahiyyətdən yayındırmaq cəhdləri ilə xarakterizə olunur. Belə yanaşma təkcə konkret hadisə üzrə deyil, ümumilikdə beynəlxalq hüquqa selektiv münasibətin göstəricisidir. Mülki aviasiya insidentlərinin istintaqı və hüquqi qiymətləndirilməsi emosional və ya geosiyasi arqumentlər üzərindən deyil, şəffaf texniki sübutlar və beynəlxalq hüquqi mexanizmlər əsasında aparılmalıdır. Bu baxımdan Moskvanın mövqeyi beynəlxalq hüquq mədəniyyətinə zidd presedent formalaşdırmaq riski daşıyır.

Mövcud şəraitdə Azərbaycanın atacağı addımlar qısamüddətli emosional reaksiyalardan daha çox, strateji düşüncəyə və hüquqi əsaslara söykənməlidir. İlk növbədə, məsələ beynəlxalq hüquqi müstəvidə ardıcıl və sistemli şəkildə gündəmdə saxlanılmalıdır. Aidiyyəti beynəlxalq təşkilatlar, xüsusilə mülki aviasiya təhlükəsizliyi ilə məşğul olan qurumlar çərçivəsində bu hadisənin mülki aviasiya qaydalarının kobud şəkildə pozulması kimi tanınması üçün hüquqi mexanizmlər aktivləşdirilməlidir. Texniki sübutların, radar qeydlərinin, uçuş məlumatlarının və müstəqil ekspertiza rəylərinin beynəlxalq tərəfdaşlarla paylaşılması Azərbaycanın mövqeyini hüquqi baxımdan daha möhkəm və inandırıcı edir.

Digər mühüm istiqamət diplomatik xəttin rasional şəkildə balanslaşdırılmasıdır. Diplomatik etiraz notalarının verilməsi və beynəlxalq səviyyədə məsuliyyət məsələsinin qaldırılması legitim və zəruri addımlardır. Rusiya tərəfinin tez-tez qarşı tərəfi emosional davranışda ittiham etməsi əslində diqqəti əsas hüquqi məsuliyyətdən yayındırmaq məqsədi daşıyır. Azərbaycanın üstünlüyü isə hüquqa söykənən, ardıcıl və faktlara əsaslanan mövqeyindədir ki, bu da uzunmüddətli perspektivdə daha təsirli diplomatik nəticələr doğurur.

Eyni zamanda, Azərbaycan regional və qlobal tərəfdaşlarla koordinasiyanı gücləndirməlidir. Bu insident yalnız ikitərəfli münasibətlər kontekstində qiymətləndirilməməlidir. Məsələ daha geniş mənada beynəlxalq mülki aviasiya təhlükəsizliyi üçün təhlükəli presedent yaradır. Hadisənin bu çərçivədə təqdim olunması onu qlobal təhlükəsizlik probleminə çevirir və Rusiyanın manevr imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinin bu aspektə yönəldilməsi siyasi deyil, məhz hüquqi və institusional təzyiq mexanizmlərinin işə düşməsinə şərait yaradır.

Azərbaycanın optimal strategiyası birbaşa və tələsik qarşıdurma deyil, “səbrli və sistemli təzyiq” xəttinə əsaslanmalıdır. Ardıcıl hüquqi təşəbbüslər, ölçülmüş diplomatik addımlar və beynəlxalq müstəvidə davamlı gündəm yaratmaq uzunmüddətli perspektivdə Moskvanı mövqeyini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edə bilər. Bu yanaşma həm beynəlxalq hüququn aliliyinin qorunmasına, həm də Azərbaycanın dövlət maraqlarının rasional və effektiv şəkildə müdafiəsinə xidmət edir”.