Icma.az
close
up
RU
Smartfonlar beynimizi necə qocaldır?

Smartfonlar beynimizi necə qocaldır?

Icma.az, Azpost portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Keçmişdə yaddaş zəifliyi və unutqanlıq yalnız yaşlı nəslin problemi hesab olunurdusa, bu gün 20-30 yaşlı gənclər də eyni şikayətlərlə həkimlərə müraciət edirlər. Neyrobioloqlar artıq həyəcan təbili çalır və müasir insanın bu halına konkret ad qoyublar: “Rəqəmsal demans” (Digital Dementia).

Bəs cibimizdə gəzdirdiyimiz o kiçik ekranlar beynimizin strukturunu necə dəyişir?

Azpost.info rəqəmsal dünyanın sağlamlığımıza vurduğu bu gizli zərbəni və ondan qorunmağın yollarını təqdim edir.

Beynin tənbəlləşməsi: İstifadə olunmayan funksiya məhv olur

İnsan beyni inanılmaz dərəcədə adaptiv bir orqandır (neyroplastiklik). O, işlətdiyimiz sahələri gücləndirir, istifadə etmədiyimiz sahələri isə “lazımsız” hesab edərək zəiflədir.

Yaddaşın rəqəmsallaşması: Əvvəllər yolları tapmaq üçün vizual yaddaşımızdan istifadə edir, telefon nömrələrini əzbərləyir, təqvimi beynimizdə tuturduq. İndi isə naviqasiya, qeyd dəftərləri və axtarış sistemləri beynimizin bu funksiyalarını tamamilə əvəz edib.

Koqnitiv zəifləmə: Beyin heç bir məlumatı yadda saxlamaq üçün gücə düşmədiyindən, onun sol yarımkürəsinin qısa müddətli yaddaş və diqqət mərkəzi olan hissələri tədricən zəifləməyə başlayır. Nəticədə insan real həyatda analiz etmə və uzunmüddətli fokuslanma qabiliyyətini itirir.

“Qısa videolar” və dopamin tələsi

TikTok, Instagram Reels və YouTube Shorts kimi platformalarda 15-30 saniyəlik videoları sonsuz şəkildə sürüşdürmək (scrolling) beynin diqqət müddətini darmadağın edir.

Beyin hər yeni videoda sürətli və zəhmətsiz dopamin (həzz hormonu) dozası alır.

Bu vərdiş halına gəldikdə, insan 5 dəfə artıq vaxt tələb edən bir kitabı oxumaqdan, dərin elmi araşdırma aparmaqdan və ya uzun bir işə fokuslanmaqdan qaçır. Çünki beyin artıq “səbir etməyi” və informasiya üçün əmək sərf etməyi unudur.

Uşaqlar və gənclər üçün daha böyük təhlükə

 İnkişaf dövründə olan uşaqların saatlarla planşet və smartfon qarşısında vaxt keçirməsi onların beyin qabığının formalaşmasını ləngidir. Elm adamları sübut edir ki, erkən yaşda rəqəmsal cihazlara həddindən artıq aludəçilik gələcəkdə emosional partlayışlara və ünsiyyət problemlərinə yol açır.

Beynimizi “Rəqəmsal demans”dan necə qorumalıyıq?

Bu prosesi geri döndərmək və yaddaşımızı yenidən gümrah etmək hələ də mümkündür. Bunun üçün bəzi sadə, lakin təsirli vərdişləri həyatımıza daxil etməliyik:

“Analoq saatlar” təyin edin: Gün ərzində ən azı 1-2 saat (məsələn, şam yeməyi zamanı və ya yatmazdan əvvəl) telefonu tamamilə başqa otaqda qoyun. Bildirişlərin gəlməməsi beynin daimi gözləmə və stress rejimindən çıxmasına kömək edəcək.

Naviqasiyasız hərəkət edin: Hər gün getdiyiniz və ya az-çox tanıdığınız yollarda xəritə tətbiqlərini yandırmayın. Buraxın beyniniz vizual nişanələri (binaları, ağacları) yadda saxlasın və məkan təfəkkürünü işlətsin.

Əl yazısına üstünlük verin: Həftəlik planlarınızı, alış-veriş siyahısını və ya gündəlik qeydlərinizi telefonun “Notes” bölməsinə yox, kağız üzərinə qələmlə yazın. Əllə yazmaq beyində eyni anda bir neçə mərkəzi aktivləşdirir və yaddaşı gücləndirir.

Əzbərləmə məşqləri: Hər həftə ən azı 2-3 yaxın dostunuzun telefon nömrəsini və ya sevdiyiniz bir şeirdən bir bəndi əzbərləməyə çalışın. Bu, beyin hüceyrələri arasındakı əlaqələri yeniləyəcək.

Texnologiya həyatımızı asanlaşdırmalıdır, beynimizi əvəz etməli deyil.

Sunay Aydın

AzPost.az

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:192
embedMənbə:https://azpost.info
archiveBu xəbər 06 İyul 2026 12:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see363

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see303

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see301

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see301

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see296

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see277

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see277

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see277

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see262

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see256

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see255

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see251

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see250

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see249

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see244

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see242

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see232

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see228

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri