Su təminatı üzrə strateji yanaşma: uzunmüddətli hədəflər və prioritetlər

Meydanəli Yolçiyev

​YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədri

Yanvarın 12-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilmiş müşavirə Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, yağış və tullantı suları sistemlərini əhatə edən 2026–2035-ci illər üçün Dövlət Proqramının mahiyyətini aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu müzakirələr göstərir ki, su məsələləri kompleks, planlı və uzunmüddətli yanaşma tələb edən strateji sahə kimi dəyərləndirilir.

Ötən dövrdə icra edilmiş regional inkişaf proqramları ölkənin əsas infrastruktur sahələrində fundamental dəyişikliklərə yol açıb. Elektrik enerjisi təchizatı bütün ərazini əhatə edən sistemə çevrilib, generasiya gücləri yaradılıb, yarımstansiyalar, ötürücü xətlər və paylayıcı şəbəkə vahid idarəetmə çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Nəticədə enerji təminatı ilə bağlı əvvəlki dövrlərə xas olan çətinliklər aradan qalxıb, daxili tələbat tam ödənilib və ixrac imkanları formalaşıb. Bu təcrübə digər sahələrdə, o cümlədən su sektorunda da strateji planlaşdırmanın vacibliyini təsdiqləyir.

Eyni zamanda, qazlaşdırma səviyyəsinin 96 faizə çatdırılması, magistral və yerli yolların geniş şəbəkə üzrə inşası, şəhərlərarası əlaqələrin gücləndirilməsi uzunmüddətli inkişaf xəttinin nəticəsidir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən enerji, yol, su və qaz layihələri həmin bölgələrin vahid infrastruktur sisteminə qoşulmasını təmin edir və bu yanaşmanın davamlı xarakter daşıdığını göstərir.

Su ehtiyatlarının idarə olunması sahəsində atılmış addımlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Son 20 ildə inşa edilmiş dörd böyük su anbarı, o cümlədən Taxtakörpü və Şəmkirçay layihələri həm paytaxtın, həm də bölgələrin su təminatında həlledici rol oynayıb. Samur çayının sularının Ceyranbatan anbarında toplanması ehtiyatların formalaşdırılmasına imkan yaradıb, anbarın yenidən qurulması və müasir təmizləyici qurğularla təchiz edilməsi isə keyfiyyət göstəricilərini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldib. Bu layihələr həyata keçirilməsəydi, xüsusilə Bakı və qərb bölgəsində ciddi çətinliklər yarana bilərdi.

Azad edilmiş ərazilərdə su layihələrinin icrası bu sahədə yeni imkanlar açıb. Vaxtilə yararsız vəziyyətə salınmış Sərsəng, Suqovuşan, Xaçınçay, Köndələnçay və Zabuxçay su anbarlarının yenidən istifadəyə verilməsi suvarma və içməli su təminatı baxımından mühüm rol oynayır. Eyni zamanda, Həkəriçay və Bərgüşadçay üzərində planlaşdırılan yeni anbarlar uzunmüddətli ehtiyatların yaradılmasına hesablanıb və bu istiqamətdə hazırlıq işləri aparılır.

Müşavirədə dövlətimizin başçısının vurğuladığı məqamlardan biri su mənbələrinin strateji əhəmiyyəti ilə bağlı idi. Su ehtiyatlarının mühüm hissəsinin milli ərazidə formalaşması ciddi üstünlük yaradır. Bununla yanaşı, Kür, Araz və Samur kimi əsas çayların region miqyasında yerləşməsi bu sahədə diqqətli və düşünülmüş yanaşmanı zəruri edir. İqlim dəyişiklikləri fonunda qlobal səviyyədə müşahidə olunan risklər də su təhlükəsizliyi məsələlərinə kompleks yanaşmanı aktuallaşdırır.

Məhz bu reallıqlar fonunda Bakı və Abşeron yarımadasını əhatə edən yeni Dövlət Proqramı hazırlanıb. Uzun illər ərzində paytaxt və ətraf ərazilərdə içməli su və kanalizasiya ilə bağlı mövcud olan məsələlər mərhələli həll tələb edir. Proqramın 2035-ci ilə qədər icra olunması onun genişmiqyaslı və çoxşaxəli xarakterini göstərir. Maliyyələşmənin həm dövlət büdcəsi, həm də xarici kreditlər hesabına nəzərdə tutulması isə icra imkanlarının real əsaslara söykəndiyini təsdiqləyir.

Sənəddə qarşıya qoyulan hədəflər konkret və ölçülə biləndir. Təxminən 30 yeni su anbarının tikintisi, sayğaclaşdırmanın tam əhatəyə çatdırılması, magistral və paylayıcı şəbəkələrin genişləndirilməsi əsas istiqamətlər sırasındadır. Hazırda fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhalinin payının 70 faizdən 95 faizə yüksəldilməsi sosial baxımdan mühüm nəticə vəd edir. Eyni zamanda, su itkilərinin hazırkı yüksək səviyyədən kəskin şəkildə azaldılması gələcək tələbatın ödənilməsi baxımından prioritet məsələ kimi müəyyən edilib.

Yağış və tullantı suları ilə bağlı tədbirlər də proqramın mühüm tərkib hissəsidir. Kanalizasiya xidmətlərinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi, Bakının 30 küçəsində yeni kollektor şəbəkəsinin qurulması şəhər təsərrüfatında illərlə müşahidə olunan problemlərin sistemli həllinə xidmət edəcək. Dənizə buraxılan suların tam təmizlənməsi, Hövsan sutəmizləyici stansiyasının modernləşdirilməsi ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına yönəlib.

Proqram çərçivəsində Abşeron yarımadasında duzsuzlaşdırma zavodunun inşası isə su mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm yenilikdir. Xarici investisiyalar hesabına reallaşdırılacaq bu layihə Bakıya daxil olan su həcmini artırmaqla yanaşı, suvarma imkanlarını da genişləndirəcək. Samur–Abşeron kanalı və Oğuz–Qəbələ–Bakı su kəməri üzrə həyata keçirilmiş və nəzərdə tutulan tədbirlər paytaxtın su təminatında etibarlı balansın qorunmasına xidmət edir.

Nəticə etibarilə, 2026–2035-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramı su sektorunda idarəetmənin keyfiyyətcə yeni mərhələsini formalaşdırır. Rəqəmsal idarəetmə, SCADA və IoT texnologiyalarının tətbiqi, itkilərin effektiv monitorinqi və ictimai nəzarətin təmin edilməsi bu sahədə şəffaflığı və səmərəliliyi artıracaq. Bu yanaşma göstərir ki, Bakı və Abşeron yarımadasının su təminatı artıq qısamüddətli tədbirlər deyil, uzunmüddətli strateji planlama əsasında həll olunur.