Icma.az
close
up
RU
Sülhün enerji formulu: Moskva ilə Kiyevin maraqları uzlaşa bilərmi?

Sülhün enerji formulu: Moskva ilə Kiyevin maraqları uzlaşa bilərmi?

Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat verir.

ABŞ və Avropa ölkələrinin Ukrayna müharibəsinin dayandırılması üçün hazırladığı yeni sülh təşəbbüsü iqtisadi maraqların siyasi razılaşmanın mühüm tərkib hissəsinə çevrilə biləcəyini göstərir. The Washington Post qəzetinin məlumatına görə, planın diqqətçəkən müddəalarından biri Rusiya neft və qazının Avropaya nəqlinin mümkün bərpası və bu tədarükdən əldə edilən gəlirin Moskva ilə Kiyev arasında bölüşdürülməsidir. Beləliklə, münaqişənin həlli hərbi və ərazi məsələləri ilə yanaşı, tərəflərin iqtisadi maraqlarının uzlaşdırılması kontekstində nəzərdən keçirilir.

Nəşrin yazdığına görə, təşəbbüs ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffun villasındakı görüşdə Ukrayna, Böyük Britaniya, Almaniya və Fransanın nümayəndələri tərəfindən müzakirə olunub. Təklif dörd əsas istiqaməti əhatə edir: enerji əməkdaşlığının bərpası, Ukraynanın yenidən qurulması, təhlükəsizlik təminatları və ərazi məsələsinin həlli. Bununla belə, hələlik söhbət yekun razılaşmadan deyil, müzakirə olunan plan layihəsindən gedir.

Enerji komponenti təşəbbüsün ən diqqətçəkən tərəfidir. ABŞ rəsmisinin fikrincə, Rusiya neft və qazının Avropaya nəqlini təmin edən boru kəmərinin fəaliyyəti Avropanın enerji xərclərini azalda bilər. Gəlirin Rusiya və Ukrayna arasında bölüşdürülməsi isə Kiyevə əlavə iqtisadi resurslar qazandıra, Moskvanın Avropa enerji bazarına çıxışını qismən bərpa edə bilər. Lakin hansı boru kəmərinin nəzərdə tutulduğu və gəlirin hansı mexanizmlə bölüşdürüləcəyi açıqlanmayıb.

Bu ideya daha geniş geosiyasi hesablamalarla bağlıdır. Rusiya üçün Avropa bazarına qayıdış ixrac gəlirlərinin artırılması, Avropa üçün isə enerji təchizatının və qiymətlərin sabitləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Ukrayna isə tranzitdən gəlir əldə etmək və müharibədən sonrakı iqtisadi bərpa üçün əlavə imkanlar qazanmaq niyyətində ola bilər. Bununla belə, Avropanın Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq siyasəti, qüvvədə olan sanksiyalar və qarşılıqlı etimadın zəifliyi belə bir layihənin reallaşmasını çətinləşdirən amillərdir.

Müharibədən əvvəl Rusiya Avropaya neft və qazı bir neçə marşrutla, o cümlədən Ukrayna ərazisindən nəql edirdi. Almaniyada sertifikatlaşdırılmadığı üçün istismara verilməyən “Şimal axını – 2” qaz kəməri də Moskva ilə Avropa arasındakı enerji münasibətlərinin siyasi qərarlardan nə dərəcədə asılı olduğunu göstərir. Reuters agentliyinin daha əvvəl yaydığı məlumata görə, ABŞ və Rusiya nümayəndələri “Şimal axını” sisteminin mümkün bərpasına amerikalı investorun cəlb olunmasını müzakirə ediblər. Lakin hazırkı təklifdə məhz həmin kəmərin nəzərdə tutulduğunu təsdiqləyən məlumat yoxdur.

Plan Rusiyaya Avropa enerji bazarına uzunmüddətli çıxış imkanları ilə yanaşı, iqtisadi sanksiyaların hansı şərtlərlə və nə vaxt ləğv ediləcəyinin müəyyənləşdirilməsini də nəzərdə tutur. Bu baxımdan, enerji əməkdaşlığı təkcə kommersiya layihəsi deyil, mümkün siyasi sazişin icrasına təsir göstərə biləcək vasitə kimi çıxış edir.

Təşəbbüsün digər istiqaməti Ukraynanın bərpasıdır. The Washington Post yazır ki, Dünya Bankı və ABŞ-ın BlackRock investisiya şirkəti ölkənin maliyyə ehtiyaclarının qarşılanması üçün mexanizmin yaradılması üzərində işləyirlər. Dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması və iqtisadiyyatın bərpası üçün beynəlxalq maliyyə institutlarının və özəl kapitalın cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin maliyyələşdirmənin həcmi və şərtləri barədə yekun məlumat yoxdur.

Təhlükəsizlik təminatları və ərazi məsələsi isə planın ən mürəkkəb siyasi tərəfləridir. Məlumata görə, ABŞ və Avropa ölkələri Rusiyanın yeni hücumu baş verəcəyi təqdirdə Ukraynanın müdafiəsinə yardım göstərmək öhdəliyini nəzərdən keçirirlər. Amerika rəsmisi bu təminatların NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinə bərabər səviyyədə ola biləcəyini bildirib. Ancaq belə ifadə öz-özlüyündə Ukraynaya NATO üzvlüyü və ya avtomatik hərbi müdaxilə zəmanəti verilməsi demək deyil. Təminatların real məzmunu hüquqi sənədlərdən və iştirakçı dövlətlərin üzərinə götürəcəyi öhdəliklərdən asılı olacaq.

Ərazi məsələsində isə mövcud cəbhə xətti boyunca atəşkəsin əldə olunması təklif edilir. Bu, işğal olunmuş ərazilərin faktiki olaraq Rusiya nəzarətində qalması, Moskvanın isə Donbasın qalan hissəsini ələ keçirmək məqsədinə nail olmaması demək olardı. Lakin atəşkəs xəttinin müəyyənləşdirilməsi ilə ərazilərin hüquqi statusunun həlli fərqli məsələlərdir. Buna görə də təklifin qəbul edilməsi üçün tərəflərin ərazi iddiaları və gələcək təhlükəsizlik riskləri ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqlarını aradan qaldırması lazım gələcək.

Beləliklə, müzakirə olunan təşəbbüs Ukrayna müharibəsinin həllində iqtisadi qarşılıqlı asılılıqdan istifadə etməyə yönəlmiş cəhddir. Rusiya enerji resurslarının Avropaya nəqlinin mümkün bərpası, gəlirlərin bölüşdürülməsi və Ukraynanın yenidən qurulması tərəflər üçün iqtisadi stimul yarada bilər. Ancaq bu imkanların reallaşması sanksiyalar, ərazi mübahisələri və təhlükəsizlik təminatları üzrə razılaşmalardan asılıdır. İqtisadi maraqlar sülhə zəmin yarada bilər, lakin dayanıqlı nəticə yalnız siyasi öhdəliklərin hüquqi təminatlarla möhkəmləndirilməsi və onların icrasına etibarlı nəzarət mexanizminin yaradılması ilə mümkündür.

S.ELAY

XQ

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:146
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 13 Oktyabr 2026 15:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see367

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see366

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see357

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see355

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see350

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see335

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see334

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see318

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see316

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see314

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see303

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see300

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see294

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see284

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see281

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see269

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see265

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see252

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see215

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see214
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri