Sülhün enerji formulu: Moskva ilə Kiyevin maraqları uzlaşa bilərmi?
Icma.az, Xalq qazeti portalına istinadən məlumat verir.
ABŞ və Avropa ölkələrinin Ukrayna müharibəsinin dayandırılması üçün hazırladığı yeni sülh təşəbbüsü iqtisadi maraqların siyasi razılaşmanın mühüm tərkib hissəsinə çevrilə biləcəyini göstərir. The Washington Post qəzetinin məlumatına görə, planın diqqətçəkən müddəalarından biri Rusiya neft və qazının Avropaya nəqlinin mümkün bərpası və bu tədarükdən əldə edilən gəlirin Moskva ilə Kiyev arasında bölüşdürülməsidir. Beləliklə, münaqişənin həlli hərbi və ərazi məsələləri ilə yanaşı, tərəflərin iqtisadi maraqlarının uzlaşdırılması kontekstində nəzərdən keçirilir.
Nəşrin yazdığına görə, təşəbbüs ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffun villasındakı görüşdə Ukrayna, Böyük Britaniya, Almaniya və Fransanın nümayəndələri tərəfindən müzakirə olunub. Təklif dörd əsas istiqaməti əhatə edir: enerji əməkdaşlığının bərpası, Ukraynanın yenidən qurulması, təhlükəsizlik təminatları və ərazi məsələsinin həlli. Bununla belə, hələlik söhbət yekun razılaşmadan deyil, müzakirə olunan plan layihəsindən gedir.
Enerji komponenti təşəbbüsün ən diqqətçəkən tərəfidir. ABŞ rəsmisinin fikrincə, Rusiya neft və qazının Avropaya nəqlini təmin edən boru kəmərinin fəaliyyəti Avropanın enerji xərclərini azalda bilər. Gəlirin Rusiya və Ukrayna arasında bölüşdürülməsi isə Kiyevə əlavə iqtisadi resurslar qazandıra, Moskvanın Avropa enerji bazarına çıxışını qismən bərpa edə bilər. Lakin hansı boru kəmərinin nəzərdə tutulduğu və gəlirin hansı mexanizmlə bölüşdürüləcəyi açıqlanmayıb.
Bu ideya daha geniş geosiyasi hesablamalarla bağlıdır. Rusiya üçün Avropa bazarına qayıdış ixrac gəlirlərinin artırılması, Avropa üçün isə enerji təchizatının və qiymətlərin sabitləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Ukrayna isə tranzitdən gəlir əldə etmək və müharibədən sonrakı iqtisadi bərpa üçün əlavə imkanlar qazanmaq niyyətində ola bilər. Bununla belə, Avropanın Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq siyasəti, qüvvədə olan sanksiyalar və qarşılıqlı etimadın zəifliyi belə bir layihənin reallaşmasını çətinləşdirən amillərdir.
Müharibədən əvvəl Rusiya Avropaya neft və qazı bir neçə marşrutla, o cümlədən Ukrayna ərazisindən nəql edirdi. Almaniyada sertifikatlaşdırılmadığı üçün istismara verilməyən “Şimal axını – 2” qaz kəməri də Moskva ilə Avropa arasındakı enerji münasibətlərinin siyasi qərarlardan nə dərəcədə asılı olduğunu göstərir. Reuters agentliyinin daha əvvəl yaydığı məlumata görə, ABŞ və Rusiya nümayəndələri “Şimal axını” sisteminin mümkün bərpasına amerikalı investorun cəlb olunmasını müzakirə ediblər. Lakin hazırkı təklifdə məhz həmin kəmərin nəzərdə tutulduğunu təsdiqləyən məlumat yoxdur.
Plan Rusiyaya Avropa enerji bazarına uzunmüddətli çıxış imkanları ilə yanaşı, iqtisadi sanksiyaların hansı şərtlərlə və nə vaxt ləğv ediləcəyinin müəyyənləşdirilməsini də nəzərdə tutur. Bu baxımdan, enerji əməkdaşlığı təkcə kommersiya layihəsi deyil, mümkün siyasi sazişin icrasına təsir göstərə biləcək vasitə kimi çıxış edir.
Təşəbbüsün digər istiqaməti Ukraynanın bərpasıdır. The Washington Post yazır ki, Dünya Bankı və ABŞ-ın BlackRock investisiya şirkəti ölkənin maliyyə ehtiyaclarının qarşılanması üçün mexanizmin yaradılması üzərində işləyirlər. Dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması və iqtisadiyyatın bərpası üçün beynəlxalq maliyyə institutlarının və özəl kapitalın cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin maliyyələşdirmənin həcmi və şərtləri barədə yekun məlumat yoxdur.
Təhlükəsizlik təminatları və ərazi məsələsi isə planın ən mürəkkəb siyasi tərəfləridir. Məlumata görə, ABŞ və Avropa ölkələri Rusiyanın yeni hücumu baş verəcəyi təqdirdə Ukraynanın müdafiəsinə yardım göstərmək öhdəliyini nəzərdən keçirirlər. Amerika rəsmisi bu təminatların NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinə bərabər səviyyədə ola biləcəyini bildirib. Ancaq belə ifadə öz-özlüyündə Ukraynaya NATO üzvlüyü və ya avtomatik hərbi müdaxilə zəmanəti verilməsi demək deyil. Təminatların real məzmunu hüquqi sənədlərdən və iştirakçı dövlətlərin üzərinə götürəcəyi öhdəliklərdən asılı olacaq.
Ərazi məsələsində isə mövcud cəbhə xətti boyunca atəşkəsin əldə olunması təklif edilir. Bu, işğal olunmuş ərazilərin faktiki olaraq Rusiya nəzarətində qalması, Moskvanın isə Donbasın qalan hissəsini ələ keçirmək məqsədinə nail olmaması demək olardı. Lakin atəşkəs xəttinin müəyyənləşdirilməsi ilə ərazilərin hüquqi statusunun həlli fərqli məsələlərdir. Buna görə də təklifin qəbul edilməsi üçün tərəflərin ərazi iddiaları və gələcək təhlükəsizlik riskləri ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqlarını aradan qaldırması lazım gələcək.
Beləliklə, müzakirə olunan təşəbbüs Ukrayna müharibəsinin həllində iqtisadi qarşılıqlı asılılıqdan istifadə etməyə yönəlmiş cəhddir. Rusiya enerji resurslarının Avropaya nəqlinin mümkün bərpası, gəlirlərin bölüşdürülməsi və Ukraynanın yenidən qurulması tərəflər üçün iqtisadi stimul yarada bilər. Ancaq bu imkanların reallaşması sanksiyalar, ərazi mübahisələri və təhlükəsizlik təminatları üzrə razılaşmalardan asılıdır. İqtisadi maraqlar sülhə zəmin yarada bilər, lakin dayanıqlı nəticə yalnız siyasi öhdəliklərin hüquqi təminatlarla möhkəmləndirilməsi və onların icrasına etibarlı nəzarət mexanizminin yaradılması ilə mümkündür.
S.ELAY
XQ
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:146
Bu xəbər 13 Oktyabr 2026 15:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















