Türkmənistan kənarda qala bilməz, onlar müstəqil dövlət kimi tanınmalıdır Siyasi şərhçi

“Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti (ŞKTC) formalaşmış bir dövlət olduğundan beynəlxalq birlik tərəfindən tanınınmalıdır və burada hər hansı problem ola bilməz. Çünki ŞKTC hansısa separatçı hərəkat nəticəsində deyil. 

ŞKTC-nin müstəqil dövlət kimi tanınmasını zəruri edən digər amil isə Annand Planına uyğun olaraq yunanlarla türklərin vahid Kipr dövləti formalaşdırılması ilə bağlı keçirilən referendumda yunanların buna qarşı çıxmasıdır. ŞKTC-nin beynəlxalq aləmdə müstəqil dövlət kimi tanınmamasının kökündə hüquqi deyil, siyasi məsələlər dayanır”.

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Qulamhüseyn Əlibəyli deyib.

O hesab edir ki, bu siyasi əngəlliklər aradan qaldırılmalı və 40 ildir müstəqil dövlət kimi fəaliyyət göstərən ŞKTC beynəlxalq aləmin hüquqi üzvü kimi tanınmalıdır. 

Onun fikrincə, ŞKTC-nin müstəqil dövlət kimi beynəlxalq aləmin bir üzvü olması istiqamətində ilk addımları Türkdilli Dövlətlər Təşkilatına (TDT) üzv ölkələr atmalıdır: “TDT ŞKTC-yə dəstək verməlidir. TDT üzvləri ŞKTC-nin müstəqilliyini tanıyıb, onu təşkilatın tamhüquqlu üzvü kimi qəbul etməlidirlər. Bu məsələdə Azərbaycanın mövqeyi bəllidir. Azərbaycna hər zaman ŞKTC-ni dəstəkləyib. Azərbaycan Şimali Kiprin istər Azərbaycanda, istərsə də digər ölkələrdə keçirilən zirvə görüşlərində iştirakında maraqlı tərəf olub. Məsələn, Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə Şimali Kiprin prezidenti Ersin Tatar 2024-cü ildə TDT-nin Şuşada keçirilən qeyri-rəsmi Zirvə görüşünə dəvət edilib. Bakı Şimali Kiprin rəsmən tanınmasının tərəfdarıdır. Bu məsələdə sadəcə Orta Asiyanın türk ölkələrinin fərqli fikirləri var. Düşünürəm ki, bu istiqamətdə Orta Asiya ölkələri işi daha da sürətləndirilməlidir. Yaxın gələcəkdə kollektiv şəkildə TDT üzvləri Şimali Kipri müstəqil dövlət kimi tanımalı və tam hüquqlu üzv kimi öz sıralarına qəbul etməlidirlər”. 

Əlibəyli eyni zamanda Türkmənistanın da TDT-də tamhüquqlu deyil, müşahidəçi qismində çıxış etməsini qəbuledilməz hal hesab edib.

“Türkmənistanın TDT-nin rəsmi üzv olmamasının ağlabatan səbəbini görmürəm. Əslində, bunun səbəbini özləri də izah edə bilmirlər. Halbuki Türkmənistan türk dünyasına, türk dövlətlərinə daha yaxın ölkədir. Ola bilsin, bu məsələdə Rusiyanın və İranın müəyyən təsirləri var. Amma Rusiyanın digər Orta Asiya ölkələri üzərində təsiri və təzyiqi faktdır. İstənilən halda Türkmənistanın TDT-nin rəsmi üzvü olması olduqca önəmlidir və bu istiqamətdə çalışmalar davam etməlidir. Bir türk ölkəsinin Mərkəzi Asiyanın ortasında olduğu halda öz qonşularından, qardaşlarından kənarda durması həm qəbuledilməz, həm də qeyri-mümkündür”. 

Əlibəyli əlavə edib ki, artıq TDT-nin beynəlxalq təşkilat kimi beynəlxalq arenaya çıxması istiqamətində qətiyyətli addımlar atılmalıdır: “TDT-nin beynəlxalq təşkilat kimi qlobal geosiyasi proseslərdə ciddi oyunçu  rolunda çıxış etməsi üçün çox böyük imkanlar var. Bunu bu günlərdə Prezident İlham Əliyev təşkilatın DİN rəhbərləri ilə görüşündə də bəyan edib. Azərbaycan ümumiyyətlə TDT-nin təşkilatlanması, türkdilli dövlətlər arasında əməkdaşlıq münasibətlərinin qurulması və söz sahibi olan quruma çevrilməsi istiqamətində aktiv fəaliyyət göstərməkdədir. Azərbaycan TDT-nin söz sahibi bir təşkilata çevrilməsi üçün bundan sonra da səylərini davam etdirəcək.  

TDT-nin həm də sıraları genişləndirilməlidir. Ən azı Macarıstan, Şimali Kipr, Türkmənistan təşkilatın tamhüquqlu üzvü olmalıdır”. 

Mürtəza
Ölkə.az