Ürfan Məmmədli Limitsizliyin ilk bəhrələri

Futbol üzrə 34-cü Azərbaycan çempionatının birinci dövrəsi geridə qalıb. Çempionatın bu bölməsi futbolumuza nə verdi?
Bu ilk dəfə olaraq Azərbaycan çempionatının yüksək liqasında legioner futbolçuların sayına qoyulmuş limit ləğv olundu. Bu o deməkdir ki, liqamız başdan-başa legioner futbolçulardan təşkil edilə bilər. Bunun, təbii ki, müsbət və mənfi cəhətləri var. Əcnəbilərə tətbiq edilən limitin ləğv olunmasını mütəxəssislərimizin də, mediamızın da bir hissəsi müsbət, bir hissəsi isə mənfi addım kimi qiymətləndirir.
Limitin ləğvinə tərəfdar olanlar bunu futbolçuların tənbəlliyi, öz üzərilərində işləməməsi ilə əlaqələndirirlər. Yəni limit olanda yerli futbolçular onsuz da onların yerlərinin limitlə təmin olunduğuna arxayınlaşaraq ciddi məşq etmirlər, özlərini inkişaf etdirmirlər. 
Əleyhdarları isə bunun futbola və futbolçulara ciddi zərbə olduğunu düşünürlər. Mən limitin ləğv olunmasının əleyhinə olanlardanam. Düşünürəm ki, hər komandada 5-6 yerin yerli futbolçulara ayrılması ölkə futbolunun sabahı baxımından vacibdir. Belə ki, yetişməkdə olan gənc nəsil futbol təcrübəsini yüksək liqada davam etdirmək imkanına sahib olmalıdır. Bu imkan təcrübəsiz futbolçulara öz ölkəsində verilmirsə, özgə ölkədə bunu əldə etmək, ümumiyyətlə, mümkünsüz olacaq və bir neçə il sonra Azərbaycan milli komandası tamamilə birinci və ikinci liqa komandalarının ümidinə qalacaq. 
Bu baxımdan birinci dövrənin yekunlarına rəqəmlərin gözü ilə baxmağı məqsədəuyğun sayırıq. 
Bu il yüksək liqda iştirak etmək üçün 12 komanda 267 futbolçu sifariş edib. Onlardan 141 nəfəri yerli, 126 nəfəri isə əcnəbidir. Bu o deməkdir ki, Azərbaycan çempionatına sifariş edilmiş futbolçuların 53%-i Azərbaycan pasportuna sahibdir. Azərbaycan pasportuna sahib olmaq isə Azərbaycan futbolunun yetişdirməsi olmaq demək deyil. Bu barədə aşağıda məlumat verəcəm.
Arxada qalan 11 turda 65 oyun keçirilib. (Bir oyun təxirə salınıb). 65 oyunda sifariş olunmuş 141 yerli futbolçudan yalnız 120-si meydançaya çıxıb. Onlardan da ən azı 15 nəfəri sonradan Azərbaycan pasportu alaraq yerli futbolçu statusuna yiyələnənlərdir. Əslində birinci dövrədə Azərbaycan futbolunun 105 yetirməsi oynayıb. Onların da 38 nəfəri autsayderlərin – “Qəbələ”, “Karvan” və “Kəpəz”in heyətində yer alıb.
Yalnız 3 nəfər – Azər Salahlı (“İmişli”), Səlahət Ağayev (“Qəbələ”) və Azərbaycan pasportunu sonradan alan Mehti Cənnətov (“Sumqayıt”) 11 turun hamısında əvəz olunmadan oynayıblar. Maraqlıdır ki, millinin son oyunlarında bu futbolçuların heç birinin xidmətindən istifadə olunmayıb.
Əvəzolunma ilə 11 turun hamısında meydançaya çıxan futbolçuların sayı 19 nəfərdir. Onların da 10 nəfəri yüksək liqada qalmaq uğrunda mübarizə aparan  4 komandanın – “Kəpəz”, “Karvan”, “Qəbələ” və “İmişli”nin payına düşür. 
120 yerli futbolçudan 25-i 11 turda üst-üstə 90 dəqiqədən az oynayıblar. 8 futbolçu isə cəmi turda meydançaya çıxıb. 
İki futbolçu – Hüseyn Əliquliyev (“İmişli”) və Qədir Ramazanov cəmi 1 dəqiqə, bir futbolçu Fərid Kələntərov (“Kəpəz”) 2 dəqiqə oynayıblar. Ümumiyyətlə, 10 futbolçu meydançada 10 dəqiqədən az olub.
Yerli futbolçuların xidmətindən ən çox istifadə edən komanda autsayder “Kəpəz” (14 nəfər), ən az istifadə edən komanda isə “Neftçi”dir (7 futbolçu). 
Yüksək yerlər uğrunda mübarizə aparan komandalar yerli futbolçuların xidmətindən daha “xəsisliklə” istifadə ediblər. Belə ki, “Sabah” və “Turan-Tovuz” 8, ”Zirə” isə 9 yerli futbolçunun xidmətinə ehtiyac duyub. 
“Sabah”da iki futbolçu cəmi iki oyunda – Tellur Mütəllimov (26 dəqiqə), Aleksey İsayev (56 dəqiqə) meydançada olub. Milli komandanın ən fəallarından olan Abudulla Xaybulayev 7 oyunda iştirak etsə də cəmi 156 dəqiqə meydançada olub.
“Turan”ın 8 yerli futbolçusindan 5-i ən çoxu 4 oyunda iştirak edib: Xəyal Nəcəfov 4 oyun (160 dəqiqə),  Şəhriyar Əliyev 3 oyun (109 dəqiqə), Veysəl Rzayev 3 oyun (127 dəqiqə), Fərid Yusifli 3 oyun (69 dəqiqə) və  Adulla Rzayev 2 oyun (125 dəqiqə).
“Zirə” də 5 futbolçu 4 və daha az oyunda meydana çıxıb: Hacıağa Hacılı 4 oyun (160 dəqiqə), Eldar Quliyev 4 oyun (75 dəqiqə), Elçin Əlicanov 3 oyun (120 dəqiqə), Aydın Bayramov 2 oyun (180 dəqiqə) və Rövlan Muradov 1 oyun (18 dəqiqə).
“Araz-Naxçıvan”da 11 oyunun hamsında iştirak edən futbolçu yoxdur. Meydançaya çıxan 10 futbolçudan biri – Tərlan Əhmədzadə 1 oyunda əvəzlənmədən oynayıb. Digər 9 futbolçu 6-9 oyuna çıxıb.
“Qarabağ” əsas gücünü Çempionlar Liqasına yönəltsə də digər iddialılardan daha çox - 10 futbolçunun xidmətindən istifadə edib. Ümumiyyətlə, düşünürəm ki, “Qarabağ” üçün istisnalar olmalıdır, çünki komanda rotasiyalar etmək məcburiyyətindədir. Bu səbəbdən bəzi yerli futbolçular çempionat oyunundan çox Avropa oyunlarında meydançaya çıxırlar.
İndi gəlin milli komandanın son 2 oyununda meydançaya çıxan futbolçuların Avqust ayından (Azərbaycan çempionatı başlayandan) bəri oyun təcrübəsinə baxaq.
- Şahrudin Məhəmmədəliyev – 6 oyun, 540 dəqiqə.
- Bəhlul Mustafazadə - 2 oyun, 180 dəqiqə və Çempionlar Liqası.
- Anton Krivotsyuk – Legoner həyatı yaşayır.
- Elvin Bədəlov – 11 oyun, 972 dəqiqə.
- Rəhman Daşdəmirov – 10 oyun, 752 dəqiqə.
- Qismət Alıyev – 11 oyun, 918 dəqiqə
- Abdulla Xaybulayev – 7 oyun, 156 dəqiqə.
- Emin Mahmudov – 11 oyun, 815 dəqiqə
- Səbuhi Abdullazadə, – 10 oyun, 813 dəqiqə. 
- Xəyal Əliyev – 9 oyun, 378 dəqiqə
- Mustafa Əhmədzadə – 6 oyun, 274 dəqiqə.
- Ceyhun Nuriyev – 8 oyun, 448 dəqiqə
- Nəriman Axundzadə – 7 oyun, 318 dəqiqə və Çempionlar Liqası.
- Renat Dadaşov – Legionerdir.
- Abbas Hüseynov – 2 oyun, 149 dəqiqə.
- Rüfət Abbasov – 11 oyun, 980 dəqiqə.
- Anatoli Nuriyev – 7 oyun, 164 dəqiqə.
- Rüstəm Əhmədzadə – 11 oyun, 889 dəqiqə.
- Rüfət Abdullazadə – Legionerdir. 
- Toral Bayramov – 10 oyun, 599 dəqiqə. Çempionlar Liqasında da kifayət qədər təcrübəsi olub.
Göründüyü kimi, milli çempionatda kifayət qədər oyun təcrübəsi olan futbolçuların, demək olar ki, hamısı (autsayder komandaların oyunçuları istisnadır) milliyə cəlb edilib. Amma heyətdə təcrübəsi xeyli az olan futbolçular da yer alıb. Bunun səbəbləri çoxdur. Məsələn, millidə çox aktiv olan Xaybulayev və Xəyal Əliyev kimi futbolçular öz komandalarında – “Sabah”da kifaəyət qədər oyun təcrübəsi qazana bilmirlər. Bunu yalnız legioner limitinin olmaması və ya baş məşqçinin bu futbolçulara etimad etməməsi ilə izah etmək olar. 
Səbəb hansıdır? Zənnimcə, birinci.
Mən inanıram ki, limit olsaydı, Xaybulayev və Əliyev bütün turlarda əvəzedilmdən oynayardılar. Bu cür misalları turnir cədvəlinin yuxarı hissəsində məskunlaşan bütün komandalara aid etmək olar.
Bu vəziyyəti görəndən sonra milli komandaların baş məşqçilərini (istər yerli olsun, istərsə də əcnəbi) oyuncu seçiminə görə tənqid etmək, ən yaxşı halda insafsızlıqdır. 
Futboçu qıtlığından da şikayətlənmək doğru deyil.  
10 milyondan çox əhalisi olan ölkənin buna haqqı yoxdur. 
Heç kim futbolçu doğulmur. Futbolçunun yetişməsi üçün sistem qurulmalıdır, məktəb olmalıdır. Bu isə nə baş məşqçilərin işidir, nə də medianın. 
Bu, Azərbaycan futbolu üçün məsul olan AFFA-nın vəzifəsidir.