Atəşkəs pozuldu, maskalar düşdü: İŞİD kartı masaya qoyuldu, pərdəarxası savaş

Suriya hökuməti ilə SDQ arasında yanvarın 18-də əldə  olunan atəşkəs razılaşma kağız üzərində qaldı. Silahlar susmadı. Hadisələrin gedişi göstərdi ki, Dəməşqlə əldə edilən razılaşma SDQ daxilində və onu yönləndirən xarici dairələrdə ciddi narahatlıq yaradıb. Nəticədə İŞİD faktoru yenidən dövriyyəyə buraxıldı və Rakka mərkəzli “nəzarətli xaos” mexanizmi işə salındı.

Atəşkəs niyə pozuldu?
Yanvarın 16-da Suriya ordusunun Fərat çayının qərbində YPG/SDQ-yə qarşı başladığı əməliyyat qəbilə qüvvələrinin dəstəyi ilə çayın şərqinə doğru genişləndi. Qısa müddətdə Rakka və Deyr əz-Zorun böyük hissəsi hökumət qüvvələrinin nəzarətinə keçdi. Bu reallıq fonunda SDQ-nin Dəməşqlə razılaşmaya getməsi məcburi addım idi.
Razılaşmanın bəndlərində SDQ-nin Rakka və Deyr əz-Zordan tam geri çəkilməsi, Həsəkədə dövlət qurumlarının mərkəzi hakimiyyətə təhvil verilməsi, Sərhəd-keçid məntəqələri və enerji ehtiyatlarının dövlət nəzarətinə qaytarılması, SDQ üzvlərinin fərdi qaydada təhlükəsizlik strukturlarına inteqrasiyası, İŞİD üzvlərinin saxlandığı Aktan və Şəddadi həbsxanalarının təhvil verilməsi idi. Lakin  bu razılaşma SDQ tərəfindən bilərəkdən bloklandı.

İŞİD kartı niyə yenidən masaya qoyuldu?
Suriya ordusunun açıqlamasında açıq şəkildə bildirilir:
“SDQ-nin Şəddadi həbsxanasından İŞİD üzvlərini azad etməsindən sonra ordu qüvvələri əməliyyata başlamağa məcbur qaldı”.
Bu, gözlənilən  və klassik “nəzarətli xaos” modelidir. SDQ bu taktikaya üstünülük verməklə bölgədə yenidən təhlükəsizlik boşluğu yaradılır, İŞİD elementi aktivləşdirilir, beynəlxalq ictimaiyyətə “alternativsiz aktor” mesajı ötürülür.
Başqa sözlə, SDQ demək istəyir ki, “biz olmasaq, İŞİD qayıdar” mesajını vermis olur.

Kimlər bu razılaşmanın pozulmasında maraqlı idi?
Bu sualın cavabı çoxqatlıdır.
Birincisi, PKK/YPG daxilindəki radikal qanad Dəməşqlə inteqrasiyanı faktiki olaraq özünün siyasi və hərbi sonu kimi görür.
İkincisi, xarici oyunçular. SDQ üzərində təsir imkanları olan bəzi dairələr üçün vahid və mərkəzləşdirilmiş Suriya modeli qəbuledilməzdir. Məhz bu kontekstdə ABŞ senatoru Lindsi Qremin açıqlaması diqqət çəkir:
“Əgər Suriya ordusu Rakkaya girərsə, təkcə sümükləri qıran sanksiyalar deyil, ABŞ–Suriya münasibətlərinə də ciddi zərbə dəyəcək”.
Bu açıqlama faktiki olaraq SDQ-yə verilən siyasi mesaj kimi oxunur.

Məzlum Əbdi nəyi etiraf etdi?
SDQ-nin baş komandanı Məzlum Əbdi Kobaninin son açıqlaması isə prosesin mahiyyətini dolayısı ilə təsdiqləyir:
“Bu müharibə bizə zorla yeridildi… bir çox qüvvələr tərəfindən planlaşdırılmışdı.”
Bu “qüvvələrin” kim olduğu açıqlanmır, amma mesaj aydındır: qərarlar təkcə yerli səviyyədə verilmir.

Tramp–Şara telefon danışığı nə deməkdir?
Gərginlik fonunda ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şara arasında baş tutan telefon danışığı mühüm siyasi siqnaldır. Rəsmi bəyanatda vurğulanır ki, Suriyanın ərazi bütövlüyü dəstəklənir, İŞİD-lə mübarizə davam etdiriləcək, vahid və sabit Suriya modeli əsas hədəfdir
Bu, Ağ Evin hazırkı administrasiyasının SDQ-nin “xaos üzərindən mövcudluq” strategiyasına yaşıl işıq yandırmadığını göstərir.

Ankara faktoru: oyunun real müəyyənedicisi
Suriya liderinin Trampdan sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla danışması təsadüfi deyil. Ankara üçün mesaj aydındır, ya inteqrasiya, ya da məhvolma.
PKK/YPG/SDQ xətti “İŞİD kartı” ilə vaxt qazanacağını düşünürsə, ciddi yanılır. Türkiyənin mövqeyi dəyişməzdir və açıqdır. Ankara “Terrorsuz Türkiyə” strategiyasını regionun kənarında yox, mənbədə reallaşdırmaq niyyətindədir. Ankara sərhədində suverenliyinə və milli təhlükəsizliyinə təhdid yaradacaq istənilən  hərəkətə imkan verməyəcək və  istənilən variantla bunun qarşısını alacaq. Necə ki, biz son illərdə bunun şahidiyik. Bölgədə Türkiyəyə təhdid yaradan sonuncu terror yuvası məhv edilənədək Ankaranın mübarizəsi davam edəcək. 
Rakkada baş verənlər göstərdi ki, atəşkəs SDQ üçün taktiki manevr idi, İŞİD faktoru hələ də siyasi alət kimi istifadə olunur, “nəzarətli xaos” ssenarisi ifşa olunub.
Bu ssenari nə Dəməşqi, nə Ankaranı, nə də indiki ABŞ administrasiyasını dayandıra biləcək gücə malik deyil. Əksinə, SDQ üçün itkilərin dərinləşməsi qaçılmaz görünür.
İŞİD kartı artıq əvvəlki təsiri göstərmir. Region yeni mərhələyə keçib.
 

Mürtəza