Çin Ayın qaranlıq üzündən gətirdiyi tozda gözlənilməz bir kəşf etdi

Çinin “Chang’e-6” adlı kosmik missiyası çərçivəsində Ayın qaranlıq tərəfindəki səthdən toplanaraq Yerə gətirilən toz nümunələri elmi aləmdə heyrət doğuran mikroskopik bir xəzinəni üzə çıxarıb.

Bizimyol.info xəbər verir ki, aparılan tədqiqatlar nəticəsində, indiyə qədər Yer üzündə çox nadir rast gəlinən, su ehtiva edən bir növ meteoritin hissəciklərinə rast gəlinib.

Çin Elmlər Akademiyasından geokimyaçılar Jintuan Vanq və Jiminq Çenin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu “Chang’e-6” aparatının gətirdiyi 5.000-dən artıq toz nümunəsini araşdıraraq bu nəticəyə gəlib.

Aparılan analizlər zamanı, “Ivuna tipli karbonlu kondrit” (CI kondrit) adlandırılan və su ilə zəngin olan meteorit növünün mikroskopik qalıqları aşkar olunub. Bu isə Ay səthində belə bir materialın ilk dəfə təsdiqlənməsi deməkdir.

CI kondritləri tərkibinin təxminən 20 faizi su ilə bağlı minerallardan ibarət olduğuna görə çox məsaməli və yumşaq quruluşa malikdir. Bu səbəbdən Yer atmosferinə daxil olduqda asanlıqla parçalanırlar. Yer səthində tapılan meteoritlərin yalnız 1 faizindən azı bu tipə aiddir.

Ayda atmosfer mövcud olmasa da, bu tip meteoritlərin yüksək sürətlə çarpışmalar zamanı buxarlanaraq yoxa çıxacağı düşünülürdü. Lakin “Chang’e-6” missiyasının gətirdiyi nümunələrdə bu hissəciklərin mikroskopik miqyasda qorunduğu müəyyən olunub.

“Chang’e-6” missiyasının topladığı nümunələr, Ay səthinin demək olar ki, dörddə birini əhatə edən Cənub Qütbü–Aitken Hövzəsində yerləşən Apollon krateri ərazisindən götürülüb. Bu region, Günəş Sisteminin ilkin dövrlərinə aid toqquşma izlərini qoruyub saxlamaq potensialı ilə tanınır.

Tədqiqat qrupu skan edən elektron mikroskop və izotop analizləri vasitəsilə yeddi kiçik hissəcikdə CI kondritlərinə məxsus kimyəvi tərkibə rast gəlib. Bu hissəciklərin, milyardlarla il əvvəl Ayın səthinə düşmüş su ilə zəngin asteroidlərin qalıqları olduğu və o zamandan bu yana dəyişmədən qaldığı qənaətinə gəlinib.

Bu kəşf, su və digər uçucu maddələrin Yerə və Aya necə çatdırıldığı ilə bağlı suala da işıq sala bilər. Alimlər uzun müddətdir ki, CI kondritlərinin erkən dövrlərdə planetlərə su daşıyan əsas vasitə ola biləcəyini irəli sürürdülər.

Araşdırmaçılara görə, Aydan gətirilən bu tapıntılar həmin nəzəriyyəni daha da möhkəmləndirir. Hətta aparılan analizlər göstərir ki, Ayda rast gəlinən meteorit qalıqlarının təxminən 30 faizi CI tipinə aid ola bilər.

Qadir, Bizimyol.info